Қазақстан экономикасын әртараптандыруға, кәсіпкерлік бастаманы ынталандыруға ұмтылады және бизнеске арналған мемлекеттік қолдаудың көптеген құралдарын ұсынады. Ірі кәсіпкер де, стартап иесі де өз ісін дамытуға лайықты бағдарламаны таба алады.
Қазақстандағы мемлекеттік қолдау: негізгі бағыттар мен құралдар
Бизнесті мемлекеттік қолдау бірнеше негізгі бағытты қамтиды.
Қаржылық қолдау
- Пайыздық мөлшерлемелерді субсидиялау. Басым секторлар бойынша (өңдеу өнеркәсібі, АӨК, қызметтер, экспорт) банктік кредиттердің пайыздық мөлшерлемесінің бір бөлігін өтейтін бағдарламалар. Мұндай қолдау қарыздарды кәсіпкерлер үшін қолжетімді етеді.
- Кредит алуға көмек. Мысалы, «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры (АҚ) ШОБ үшін, әсіресе стартаптар мен кепілі жеткіліксіз кәсіпорындар үшін кепілгер болады. Қор екінші деңгейлі банктерден (ЕДБ) кредит алуға жәрдемдеседі. ЕДБ — елдегі барлық банктер (бірінші деңгейдегі банк — Ұлттық банкті қоспағанда).
- Тікелей кредиттеу. Даму институттары (мысалы, «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингі (АҚ)) басым салалардағы жобаларға жеңілдетілген шарттармен, соның ішінде ұзақ мерзімді қаржыландырумен мақсатты қарыздар береді.
- Гранттар. Белгілі мақсаттарға берілетін қайтарымсыз қаржылық қолдау: стартаптар (мысалы, «Бастау Бизнес» бағдарламасының екінші легі 11 тамызда басталды, жаңа бизнес-идеяларды іске қосу және дамыту үшін 4873 грант беру жоспарланған), экспортты дамыту, цифрлық технологияларды енгізу, бағдарламалық жасақтама сатып алу, персоналды оқыту.
- Микроқаржыландыру. Шағын кәсіпорындар мен жеке кәсіпкерлер үшін микроқаржы ұйымдары арқылы қолдау.
- Кепілсіз қаржыландыру. 2025 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігі «Даму» қорымен бірлесіп осындай форматтағы қолдауды ұсынады.
Инфрақұрылымдық қолдау
- Арнайы экономикалық аймақтар (АЭА). Қазіргі таңда Қазақстанда 15 АЭА жұмыс істейді, әрқайсысының салалық мамандануы бар. Резиденттерге салықтық жеңілдіктер, дамыған инфрақұрылым беріледі, кедендік рәсімдер жеңілдетіледі.
- Индустриялық аймақтар (ИА). Ел бойынша жаңа өндірістерді орналастыруға арналған дайын инфрақұрылымы (электр, су, газбен жабдықтау, жолдар) бар 55 алаң құрылған. ИА бизнесті іске қосуды жеңілдетіп, шығындарды азайтуға көмектеседі.
- Бизнес-инкубаторлар мен акселераторлар. Стартаптарға арналған бағдарламалар аясында мемлекет жеңілдетілген шарттармен кеңселер береді, менторлық қолдау көрсетеді, оқыту курстарын ұйымдастырады.
Салықтық жеңілдіктер және әкімшілендіруді оңайлату
- Арнайы салық режимдері. Оңайлатылған декларация (ОД) және патент ШОБ үшін есеп жүргізуді жеңілдетіп, салықтық жүктемені төмендетуге көмектеседі.
- Салықтық демалыс. Белгілі бір қызмет түрлері бойынша алғаш рет тіркелген жеке кәсіпкерлерге беріледі.
- Жалпыға бірдей белгіленген тәртіпті (ЖБТ) ШОБ элементтерімен енгізу. ЖБТ-ға өткен кейбір ШОБ санаттары үшін (мысалы, шаруа және фермер қожалықтары) жеңілдетілген қағидалар қарастырылған.
- Цифрландыру. Электрондық үкімет порталы (egov.kz), «Ашық НҚА» порталы (legalacts.egov.kz), бизнесті тіркеу, есеп тапсыру, рұқсаттар алу үшін электрондық сервистер («E-лицензиялау» жүйесі) құрылды. Олар кәсіпкерлердің уақытын үнемдеп, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетеді.
Ақпараттық-консультациялық және білім беру қолдауы
- Кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталықтары (КҚКО). «Атамекен» және өзге орталықтар желісі бизнесті жүргізудің барлық аспектілері бойынша тегін кеңестер береді, мемлекеттік қолдауды алу үшін құжаттарды дайындауға көмектеседі.
- Оқыту бағдарламалары. Жоғары оқу орындары мен бизнес-мектептер (мысалы, Назарбаев Университеті) менеджмент, маркетинг, қаржы, цифрлық дағдылар бойынша тренингтер, семинарлар, курстар ұйымдастырады.
- Кәсіпкерлікті қолдау порталы (https://bgov.kz/). Барлық қолдау шаралары, талаптар және жаңалықтар туралы ақпараттың бірыңғай көзі.
Экспортты ынталандыру
- «KAZAKH INVEST» АҚ және «Даму» қоры арқылы экспорттаушыларды қолдау бағдарламалары. Алдын ала экспорттық операцияларды қаржыландыру, экспорттық келісімшарттар бойынша кепілдіктер беру, экспорттық кредиттерді сақтандыру, серіктестерді іздеуге және халықаралық көрмелерге қатысуға жәрдемдесу.
Қазақстанда бизнесті мемлекеттік қолдау: негізгі институттар
Қазақстанда бизнесті қолдау жөніндегі мемлекеттік саясатты іске асыратын бірнеше институт жұмыс істейді. Оларға мыналар жатады:
- ҚР Ұлттық экономика министрлігі. Кәсіпкерлікті қолдау шараларын әзірлеу және үйлестірумен айналысады.
- «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры (АҚ). Мемлекеттік бизнес-бағдарламалардың негізгі операторы, кредиттерге кепілдік береді, пайыздық мөлшерлемелерді субсидиялайды және қаржылық емес қолдау көрсетеді.
- «KAZAKH INVEST» АҚ (Экспорт және инвестициялар жөніндегі ұлттық агенттік). Шетелдік инвестицияларды тартуға және қазақстандық экспорттаушыларды қолдауға маманданған.
- «QazTech Ventures» АҚ. Венчурлық экожүйені дамытуға және инновациялық жобаларды қаржыландыруға бағытталған.
- «Атамекен» ҚР ҰКП. Бизнес-қоғамдастықтың мүдделерін білдіреді және кәсіпкерлік саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысады.
- «Қазақстанның даму банкі» (ҚДБ) АҚ. Ірі инвестициялық жобалар мен экспорттық операцияларды қаржыландырады.
- ҚР Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі. Бизнеске көрсетілетін мемлекеттік қызметтерді цифрландыруға жауапты.
Мемлекеттік қолдау бағдарламаларының мысалдары
«Бизнестің жол картасы 2025»
Бағдарламаның мақсаты: Қазақстан өңірлерінде кәсіпкерліктің орнықты әрі теңгерімді өсуін қамтамасыз ету, қолданыстағы кәсіпкерлерді қолдау және жаңа тұрақты жұмыс орындарын құру.
Негізгі қолдау құралдары:
1. Қаржылық көмек
- Кредиттер мен қаржылық лизинг шарттары бойынша пайыздық мөлшерлеменің бір бөлігін субсидиялау.
- Кредит алуға көмек.
- Мемлекеттік гранттар беру.
2. Қаржылық емес қолдау
- Кәсіпкерлерді оқыту.
Бағдарламаны іске асыру бағыттары:
- Жаңа бизнес-бастамаларды қолдау. Моноқалалар, шағын қалалар және ауылдық елді мекендердегі кәсіпкерлер үшін.
- Салалық қолдау. Экономиканың басым секторларында (АӨК, қызмет көрсету саласы) жұмыс істейтін бизнес үшін.
- Валюталық тәуекелдерді төмендету. Кәсіпкерлер үшін: валюта бағамының ауытқуына байланысты шығындарды ішінара өтеу.
- Қаржылық емес қолдау шаралары. Кәсіпкерлік экожүйесін дамыту.
«Бірыңғай кешенді бағдарлама»
Сипаттамасы: «Даму» қоры жүзеге асыратын шағын және орта кәсіпкерлікті (ШОБ) қолдаудың мемлекеттік бағдарламасы. Әртүрлі салаларда бәсекеге қабілетті әрі импортты алмастыратын кәсіпорындарды дамытуға бағытталған.
Қолдау түрлері:
- кредиттер бойынша пайыздық мөлшерлеменің бір бөлігін субсидиялау;
- коммерциялық банктер мен микроқаржы ұйымдары беретін кредиттер мен микрокредиттерді ішінара кепілдендіру.
Қатысушылар:
- кәсіпорындардың барлық санаттары: микро-, шағын, орта, ірі (соның ішінде әлеуметтік кәсіпкерлік);
- моноқалалар, шағын қалалар және ауылдық елді мекендер кәсіпкерлері.
«Стартап Қазақстан» бағдарламасы
- Инновациялық стартаптарды гранттар арқылы қолдау.
- Менторлық қолдау.
- Инфрақұрылымға қол жеткізу.
2025 жылы Қазақстанда стартаптар үшін әлеуетті бағыттар: IT саласы, экологиялық бизнес, ауыл шаруашылығы, балаларға арналған білім беру және балалар мен болашақ аналарға арналған тауарлар саудасы.
Қорытынды: кәсіпкерлерге кеңестер
- Бағдарламаны таңдаудан бұрын қолжетімді қолдау шараларын мұқият зерттеңіз. Қайсысы Сіздің бизнес-қажеттіліктеріңізге көбірек сай келетінін анықтаңыз. Мемлекеттік қолдау бағдарламаларына қатысу талаптары мен шарттарын мұқият оқып шығыңыз — олар бір-бірінен едәуір айырмашылық жасауы мүмкін.
- Құжаттарды дайындауға жауапкершілікпен қараңыз. Таңдалған бағдарлама үшін қажет құжаттардың толық топтамасын жинаңыз (бизнес-жоспар, қаржылық есептілік, талаптарға сәйкестікті растайтын құжаттар).
- Бағдарламаның барлық талаптарын орындаңыз. Өтініміңіз қабылданып, қаражат төленсе, қажетті ақпарат пен есептерді уақтылы ұсынуыңыз керек.
- Білікті көмекке жүгініңіз. Бағдарламаға қатысудың кез келген кезеңінде мемлекеттік қолдау институттары мамандарынан немесе бизнес-кеңесшілерден кеңес ала аласыз.
Кәсіпкерлер үшін қолжетімді мүмкіндіктерді пайдаланып, бизнес-идеяларын жүзеге асырып, ел дамуына үлес қосу маңызды. Мемлекет бизнестің дамуына мүдделі және қажетті көмекті көрсетуге дайын.
