Кейде адам өзіне қатысты деректердің Борышкерлердің бірыңғай тізілімінде тұрғанын байқайды, бірақ берешек әлдеқашан өтелген немесе атқарушылық іс жүргізу өзге негіз бойынша тоқтатылуға тиіс. Мұндай жағдайда төлемді растаумен шектелмей, іс жүргізудің аяқталған-аяқталмағанын және Тізілімнен алып тастау үшін мәліметтер жіберілген-жіберілмегенін де нақтылау маңызды.
2026 жылы Борышкерлердің бірыңғай тізілімін жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Заңы және Қазақстан Республикасының Әділет министрінің 2026 жылғы 10 тамыздағы № 767 бұйрығымен бекітілген Борышкерлердің бірыңғай тізілімін жүргізу қағидаларымен реттеледі. Қағидалар 2026 жылғы 25 тамыздан бастап күшінде.
Борышкерлердің бірыңғай тізілімі не және ол неге маңызды
Борышкерлердің бірыңғай тізілімі (ББТ) — атқарушылық істер бойынша борышкерлер туралы деректердің бірыңғай электрондық банкі. Тізілімді уәкілетті орган жүргізеді. Барлық мәліметтер атқарушылық іс жүргізудің мемлекеттік автоматтандырылған цифрлық жүйесіне шоғырланған. Борышкер және іс жүргізу туралы деректерді сот орындаушысы енгізеді.
Тізілімге, мысалы, берешек өндіріп алу, алименттер және өзге де міндетті төлемдер жөніндегі істер түседі. Айта кетейік, ББТ-дегі жазба мен Қазақстаннан шығуға уақытша шектеу — бір ұғым емес. Елден шығуға шектеу — атқарушылық іс жүргізу шеңберіндегі бөлек шара.
Тізілімдегі жазба қандай салдарға әкелуі мүмкін
Борышкерлердің бірыңғай тізілімінде тұру мәжбүрлеп орындатудың әртүрлі шараларымен қатар жүруі мүмкін. Бұл атқарушылық іс жүргізудің жағдайына байланысты:
- Қазақстаннан шығуға уақытша шектеу;
- ақша мен мүлікке тыйым салу;
- белгілі бір мүлiкке билік етуге тыйым салу;
- атқарушылық іс жүргізу туралы заңнамада көзделген өзге шаралар.
Мысалы, елден шығуға уақытша шектеу атқарушылық құжаттың белгілі талаптары орындалмаған кезде қолданылады. Жеке тұлғаға ол, атап айтқанда, кезеңдік төлемдер бойынша үш айдан астам берешек болғанда немесе атқарушылық құжаттағы сома кемінде 40 АЕК болса қолданылады. Мұндай шектеу туралы қаулы атқарушылық іс жүргізудің мемлекеттік автоматтандырылған цифрлық жүйесі арқылы ҚР ҰҚК Шекара қызметіне жолданады.
Сондықтан адам берешекті өтегеннен кейін де Тізілімде өзін тапса, тек жазбаның бар-жоғын емес, іс жүргізудің мәртебесін және оның шеңберінде қойылған шектеулерді де тексеру қажет.
Неге төлемнен кейін жазба бірден жойылмайды
Берешекті төлеу фактісі жазбаның сол сәтте өшірілуін әрдайым білдірмейді. ББТ-дан алып тастау үшін заңда көзделген негіз туындап, орындалғаны туралы мәліметтер белгіленген тәртіппен ресімделіп, жіберілуі керек.
Мәселе, мысалы, мынадай жағдайларда туындауы мүмкін:
- берешек өтелген, бірақ орындалғаны туралы мәліметтер әлі сот орындаушысына түспеген;
- төлем түскен, алайда ол нақты атқарушылық іске дұрыс сәйкестендірілмеген;
- іс іс жүзінде орындалған, бірақ сот орындаушысы оны әлі ресімдемеген;
- атқарушылық құжат жойылған не іс өзге негіз бойынша тоқтатылуы керек, бірақ тиісті іс жүргізу әрекеттері аяқталмаған;
- іс жүргізу деректерінде қате кеткен.
Сондықтан қате жазба кезінде түбіртек көрсету жеткіліксіз. Алдымен Тізілімде қай атқарушылық іс көрініп тұрғанын және оның қандай негізбен әлі де жүріп тұрғанын анықтау қажет.
Өзіңіздің мәртебеңізді Тізілімде қалай тексеруге болады
Алғашқы қадам — берешек пен атқарушылық іс туралы өзекті ақпаратты алу.
АИСОИП арқылы тексеру
Деректерді атқарушылық іс жүргізудің ресми мемлекеттік автоматтандырылған жүйесі арқылы тексеруге болады: АИСОИП — атқарушылық істерді тексерудің ресми порталы.
Жүйеден атқарушылық істің бар-жоғын және сот орындаушысының байланыс деректерін таба аласыз. Әділет министрлігі Борышкерлердің бірыңғай тізілімінен алып тастау мәселесі бойынша жүгінер алдында ақпаратты алдын ала АИСОИП-та тексеруді де ұсынады.
Тексеру кезінде мына мәліметтерді тіркеп алыңыз:
- ЖСН;
- атқарушылық істің нөмірі;
- өндіріп алушы туралы мәліметтер;
- сот орындаушысының тегі, аты, әкесінің аты;
- оның байланыс деректері;
- атқарушылық істің негізі;
- бар шектеулер туралы ақпарат.
Бұл деректер кейін сот орындаушысына жүгінгенде қажет болады.
Мемлекеттік сервистер арқылы тексеру
Қосымша түрде атқарушылық іс және шектеулер туралы мәліметтерді қолжетімді мемлекеттік электрондық сервистер арқылы да тексеруге болады. Егер әртүрлі жүйелердегі ақпарат сәйкес келмесе, нақты атқарушылық іске қатысты деректерді негізге алып, айырмашылықтың себебін сот орындаушысынан не Әділеттің аумақтық органынан анықтаңыз.
Берешек өтелгеннен кейін Тізілімнен қалай шығу
Тәртіп атқарушылық істің қай кезеңінде тұрғанына байланысты. Егер атқарушылық құжаттың талаптары толық орындалса, істің аяқталуын ресімдетіп, ББТ-дан алып тастауға деректердің жіберілуіне қол жеткізу керек.
1 — ші қадам. Құжаттарды жинаңыз
Міндеттемелердің орындалғанын немесе атқарушылық істі тоқтату негізінің барын растайтын құжаттарды дайындаңыз.
Бұл, мысалы, мына құжаттар болуы мүмкін:
- төлем тапсырмалары мен түбіртектер;
- төлемнің мақсатын көрсететін банк құжаттары;
- берешектің өтелгенін растайтын құжаттар;
- сот шешімі немесе атқарушылық құжаттың жойылғаны туралы өзге құжат;
- кезеңдік өндіріп алулар бойынша берешектің жоқтығын растайтын құжаттар;
- атқарушылық іс бойынша бұрын берілген қаулылар және өзге құжаттар.
Берешек бөліп төленсе, міндеттеменің толық орындалғанын көрсету үшін барлық төлем бойынша растауларды жинаған дұрыс.
2 — ші қадам. Сот орындаушысына жүгініңіз
АИСОИП-та нақты сот орындаушысы көрсетілсе, соған өтінішпен жүгініңіз.
Өтініште мыналарды көрсетуге болады:
- атқарушылық істің нөмірі;
- берешекті өтеу күні мен сомасы;
- талаптардың орындалғанын растайтын мән-жайлар;
- қажетті іс жүргізу әрекеттерін жасап, Борышкерлердің бірыңғай тізілімінен алып тастау үшін мәліметтерді жолдау туралы өтініш.
Өтінішке растайтын құжаттарды қоса тіркеңіз.
Өтінішті жіберу және қабылданғанын растауға мүмкіндік беретін тәсілмен жолдаңыз. Егер жеке тапсыратын болсаңыз, өтінішті тіркеп, қабылданғаны туралы белгі қойдыруды сұраңыз. Электрондық түрде жіберсеңіз, жіберілгені туралы растауды сақтаңыз.
3 — ші қадам. Істің аяқталуын ресімдеуді және мәліметтердің жіберілуін күтіңіз
Атқарушылық құжат талаптары орындалғаннан кейін сот орындаушысы атқарушылық іс шеңберінде тиісті әрекеттерді ресімдеуі тиіс.
«Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» ҚР Заңының 36-бабына сәйкес борышкер, соның ішінде атқарушылық құжат талаптары орындалуына байланысты атқарушылық іс аяқталғаннан кейін, Борышкерлердің бірыңғай тізілімінен алынып тасталады. Орындалғаны туралы мәліметтерді алған сот орындаушысы үш жұмыс күні ішінде борышкерді Тізілімнен алып тастау үшін уәкілетті органға тиісті ақпарат жібереді.
Ал Тізілімнен алып тастауды әділеттің тиісті аумақтық органы жүзеге асырады. Әділет органдарының түсіндіруіне сәйкес, бұл үш күнге дейін созылуы мүмкін. Яғни мұнда екі кезең барын ескеру керек: сот орындаушысы орындауды ресімдеп, мәліметтерді жібереді → әділеттің аумақтық органы Борышкерлердің бірыңғай тізілімінен алып тастайды. Сондықтан берешек нақты өтелгеннен кейін де жазба біраз уақыт сақталуы ықтимал.
Елден шығуға қойылған шектеу қаншалықты тез алынады
Елден шығуға уақытша шектеу — бөлек шара, сондықтан оны алу мерзімі ББТ-дан алып тастау мерзімінен бөлек қаралады.
«Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Заңның 33-бабына сәйкес елден шығуға уақытша шектеу заңда көзделген негіздер туындағанда, соның ішінде атқарушылық істі тоқтату, кезеңдік төлемдер бойынша берешектің болмауы, соттың не өзге органның талабы бойынша атқарушылық құжатты орындалмай қайтару және басқа да жағдайларда бір жұмыс күні ішінде алынады.
Сондықтан жақын уақытта сапар жоспарланса, тек ББТ-дағы тегі-жөнінің жоғалуына сеніп қалмаңыз. Елден шығуға уақытша шектеудің нақты алынғанына бөлек көз жеткізіңіз.
Сот орындаушысы әрекет етпесе не істеу керек
Берешек толық өтелген, құжаттар тапсырылған, бірақ атқарушылық іс бойынша қажетті әрекеттер жасалмаса, шағым түсіруге болады.
1-нұсқа. Әділеттің аумақтық органына немесе ЖСО палатасына жүгіну
Егер орындаушы — жеке сот орындаушысы болса, өңірлік Жеке сот орындаушылары палатасына немесе Әділеттің аумақтық органына жүгінуге болады. ЖСО қызметінің заңдылығына уәкілетті орган, оның аумақтық органдары, Республикалық және өңірлік ЖСО палаталары бақылау жүргізеді. Аумақтық органдар мен өңірлік палаталар азаматтардың және ұйымдардың ЖСО қызметіне қатысты өтініштерін де қарайды.
Өтінішке қоса тіркеңіз:
- ЖСО-ға жолданған өтініштің көшірмесін;
- оның қабылданғанын растайтын құжатты;
- төлем құжаттарын;
- атқарушылық іс туралы мәліметтерді;
- қаулылар мен өзге де құжаттарды (бар болса);
- жазба әлі көрініп тұрса, ББТ-дағы өзекті жазбаның скриншотын.
2-нұсқа. Әрекеттерге/әрекетсіздікке сот тәртібімен шағымдану
Сот орындаушысының әрекеттеріне немесе әрекетсіздігіне заңда белгіленген тәртіппен сотқа шағымдануға болады. Мұны әрекет жасалған, әрекеттен бас тартылған немесе құқықтарының бұзылғаны белгілі болған күннен бастап 10 жұмыс күні ішінде жасауға болады.
Сотқа жүгінгенде берешектің өтелгенін не атқарушылық істі жалғастыру негізінің жойылғанын және сот орындаушысының қажетті әрекеттерді жасамағанын растайтын құжаттарды қоса беру маңызды.
Қандай жағдайларда Тізілімнен тек төлемнен кейін ғана емес, өзге негіздермен де алып тастайды
Берешекті өтеу — ББТ-дан алып тастау үшін жалғыз негіз емес. Заңның 36-бабына сәйкес борышкер, мысалы, мына жағдайларда да Тізілімнен алынады:
- Заңның 47-бабында көзделген негіздер бойынша атқарушылық іс тоқтатылғаннан кейін;
- кезеңдік төлемдер жөніндегі атқарушылық құжаттар бойынша берешек болмаған кезде;
- баламен қарым-қатынас тәртібі туралы атқарушылық құжат талаптары заңда белгіленген тәртіпте орындалғанда;
- атқарушылық құжаттың талаптары орындалуына байланысты Заңның 48-бабының негіздері бойынша атқарушылық іс аяқталғаннан кейін;
- заңда көзделген жағдайда атқарушылық құжатты мәжбүрлеп орындатуға ұсыну мерзімі өткен соң.
Сондықтан адам өздерін Тізілімге қате енгізілді деп есептесе, тек төлем мәселесін ғана емес, атқарушылық істің не себепті әлі әрекетте тұрғанының құқықтық негізін де нақтылау керек.
Тізілімнен алынғаннан кейін нені тексеру керек
Сот орындаушысы қажетті әрекеттерді ресімдеп, әділеттің аумақтық органы ББТ-дан деректерді алып тастаған соң, қайта тексеру жасаған жөн.
- Борышкерлердің бірыңғай тізілімін тексеріңіз. ЖСН бойынша сізге қатысты жазба көрінбейтініне көз жеткізіңіз.
- Атқарушылық істі тексеріңіз. Негізіне қарай істің аяқталғанын немесе тоқтатылғанын растаңыз.
- Елден шығуға қойылған шектеуді тексеріңіз. Ол қолданылса, алынғанына көз жеткізіңіз.
- Банктік шоттарды тексеріңіз. Іс аясында шектеу қойылса, оны алу туралы қаулы банкке жолданғанына және шектеу нақты алынғанына көз жеткізіңіз.
- Қаулылар мен растауларды сақтаңыз. Жекелеген жүйелердегі ақпарат кідірісімен жаңарса, бұл құжаттар қажет болуы мүмкін.
Маңыздысы: Борышкерлердің бірыңғай тізілімінен алып тастау, елден шығуға тыйымды алу және шотқа қойылған тыйымды алу — әртүрлі іс жүргізу әрекеттері. Сондықтан берешек өтелгеннен кейін осының әрқайсысын бөлек тексерген дұрыс.
Тізілімге қате енгізілсе не істеу керек
Егер берешек өтелген немесе атқарушылық құжат жойылған болса, әрекеттерді ретімен жасаған тиімді: АИСОИП-та жазбаны тексеру → атқарушылық істің нөмірі мен сот орындаушысын анықтау → растайтын құжаттарды жинау → сот орындаушысына жүгіну → істің аяқталуын немесе тоқтатылуын ресімдету → мәліметтердің әділет органына жолдануын күту → ББТ-дан алып тасталғанын және жекелеген шектеулердің алынғанын тексеру.
Сот орындаушысының әрекеттеріне немесе әрекетсіздігіне заңда көзделген тәртіппен шағымдануға болады: Әділеттің аумақтық органына, тиісті ЖСО палатасына немесе сотқа жүгіну.
