2026 жылы контрагенттің салық режимі жалпыға бірдей белгіленген тәртіпте жұмыс істейтін компаниялар үшін айрықша маңызды болды. КТС есептеу кезінде шегерімге жатқызылатын шығыстарды айқындау үшін серіктестің қандай режим қолданатынын білу қажет.
Жеткізуші не мердігер берген ақпаратқа ғана сүйеніп қалмау үшін салықтық мәртебені өзіңіз тексере аласыз. Бұл үшін Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті «Контрагенттер бойынша мәліметтер» атты арнайы сервисті әзірледі.
Контрагенттің БСН немесе ЖСН бойынша қолданылатын салық режимі және келісімшартқа қол қояр алдында серіктесті бағалауға көмектесетін өзге де деректерді алуға болады.
Контрагенттің салық режимін білудің маңызы неде
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда салық салудың жаңа қағидалары қолданылады. Жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі салық төлеушілер үшін КТС есептеу кезінде кейбір шығыстарды есепке алу тәртібі өзгерді.
Атап айтқанда, арнаулы салық режимін қолданатын салық төлеушілермен жасалған мәмілелер бойынша шығыстар заңнамада көзделген жағдайларда шегерімдер үшін жылдық жиынтық табысты айқындау кезінде ескерілмейді.
Демек, жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі компаниялар үшін келісімшартқа қол қоймас бұрын әлеуетті жеткізуші не мердігер қандай салық режимін қолданатынын білу маңызды.
Тексеру көптеген контрагенттермен жұмыс істегенде өзекті: жеткізушілер, мердігерлер, орындаушылар және өзге серіктестер. Контрагенттің іс жүзінде қолданатын режимі оның өзі көрсеткен режимнен өзгеше болса, бұл шығыстардың салықтық есебіне әсер етуі мүмкін.
Өзіне өзі арнаулы салық режимі бар екені мұндай серіктеспен жұмыс істеуге болмайды дегенді білдірмейді. Маңыздысы — дәл сіздің компанияңыз бен нақты мәміле үшін салдарын ескеру.
Контрагенттің салық режимін қайдан тексеруге болады
Ақпаратты Мемлекеттік кірістер комитетінің «Контрагенттер бойынша мәліметтер» ресми сервисі арқылы алуға болады. Іздеу үшін салық төлеушінің сәйкестендіру нөмірі қолданылады:
- БСН — заңды тұлғалар үшін;
- ЖСН — жеке тұлға немесе жеке кәсіпкер үшін.
Сервис МКК порталындағы ақпараттық сервистер бөлімінде қолжетімді: МКК сервисі «Контрагенттер бойынша мәліметтер». Тексеру ашық деректер бойынша жүргізіледі, сондықтан салық режимі туралы мәліметті контрагенттен құжат сұрамай-ақ өзіңіз ала аласыз.
Қазақстанда контрагенттің салық режимін қалай тексеруге болады: қадамдық нұсқаулық
1 — ші қадам. Контрагенттің БСН не ЖСН-ын біліңіз
Іздеу үшін серіктестің сәйкестендіру нөмірі қажет. Егер ЖШС-ні тексерсеңіз, оның БСН-ы керек. ЖК үшін ЖСН қолданылады. Ең дұрысы — дәл келісімшартта, шотта, коммерциялық ұсыныста немесе контрагент құжаттарында көрсетілген нөмірді тексеру.
2 — ші қадам. МКК сервисін ашыңыз
Мемлекеттік кірістер комитетінің порталына өтіп, сервис «Контрагенттер бойынша мәліметтер» бөлімін ашыңыз. Іздеу формасына контрагенттің БСН не ЖСН-ын енгізіңіз. Одан кейін «Мен робот емеспін» тексеруінен өтіп, «Іздеу» батырмасын басыңыз.
3 — ші қадам. Контрагент туралы мәліметтерді қарап шығыңыз
Іздеу орындалғаннан кейін жүйе салық төлеуші туралы қолжетімді ақпаратты көрсетеді. Оның ішінде қолданылатын салық режимі де көрінеді. Осы көрсеткіш контрагенттің жалпыға бірдей белгіленген тәртіпте ме, әлде арнаулы салық режимін қолдана ма — соны түсінуге мүмкіндік береді.
Серіктес бір режимді мәлімдеп, ал МКК сервисінде өзге ақпарат көрсетілсе, мұндай алшақтықты елеусіз қалдырмаңыз. Әуелі бұл мәселені контрагентпен нақтылап, қажет болса, растайтын құжаттарды сұратыңыз.
Контрагент туралы қандай мәліметтерді алуға болады
МКК сервисі тек салық режимін тексеру үшін ғана емес, одан да пайдалы. Контрагент туралы деректер бойынша оның салықтық мәртебесін қосымша бағалап, өзге ашық ақпаратты алуға болады. Сервистегі қолжетімділікке қарай мыналарды тексеруге болады:
- қолданатын салық режимі;
- ҚҚС төлеуші ретінде тіркелуі;
- төленген салықтар туралы мәліметтер;
- қызметкерлер саны;
- салықтық жүктеме коэффициенті;
- басшылар туралы мәліметтер;
- құрылтайшылар туралы мәліметтер;
- тіркеу деректері;
- электрондық шот-фактураларды (ЭШФ) жазып беруге қатысты шектеулердің болуы;
- тиісті салық төлеушілер тізілімдеріне енгізілуі.
Осылайша, БСН немесе ЖСН бойынша тексеру салық режимі туралы жауаптан да көп ақпарат береді.
Тексеру кезінде нені ескеру керек
Салық режимі
Ең алдымен МКК сервисінде көрсетілген режимді контрагент ұсынған ақпаратпен салыстырыңыз. Бұл, әсіресе, компанияңыз жалпыға бірдей белгіленген тәртіпте жұмыс істесе және мәміле бойынша шығыстарды КТС есептегенде шегерімге қосуды жоспарласа, маңызды.
ҚҚС бойынша тіркеу
Контрагенттің ҚҚС төлеуші ретінде тіркелген-тіркелмегенін тексеріңіз. Бұл оның салықтық мәртебесін шарт талаптарымен және ол ұсынатын құжаттармен салыстыруға мүмкіндік береді.
Салықтық жүктеме
Сервисте контрагентті қосымша бағалауға болатын деректер бар, оның ішінде салықтық жүктеме коэффициенті. Бұл көрсеткішті өзге мәліметтерден бөліп алып қарастыруға болмайды. Серіктесті бағалауда қолжетімді ақпараттың жиынтығы маңызды.
Басшылар мен құрылтайшылар туралы мәліметтер
Басшылар мен құрылтайшыларға қатысты ақпарат мемлекеттік сервистер деректерін контрагенттің өзі ұсынған мәліметтермен салыстыруға көмектеседі. Егер деректер құжаттармен немесе серіктестен алынған ақпаратпен айтарлықтай үйлеспесе, жағдайды қосымша тексеруге негіз бар.
ЭШФ бойынша шектеулер және өзге мәліметтер
Тексеру кезінде электрондық шот-фактураларға қатысты шектеулердің бар-жоғына, сондай-ақ сервисте көрсетілетін тиісті тізілімдер мен мәртебелерге назар аударыңыз. Бұл автоматты түрде мұндай контрагентпен шарт жасауға болмайды дегенді білдірмейді. Алайда мұндай мәліметтер мәміле жасар алдында қосымша тексеруді талап етуі мүмкін.
Контрагент мәлімдеген салық режимі сервистегі деректерден өзгеше болса не істеу керек
Айталық, жеткізуші өзін жалпыға бірдей белгіленген тәртіпте жұмыс істейміз деді, ал БСН не ЖСН бойынша МКК сервисінде арнаулы салық режимі көрсетілді. Мұндай жағдайда ауызша түсіндірумен шектелмеген дұрыс.
Мыналарды жасауға болады:
- анықталған сәйкессіздік туралы контрагентке хабарлау;
- қолданыстағы салық режимін растауды сұрау;
- МКК сервисіндегі мәліметтерді қайта тексеру;
- ақпаратты шартпен және өзге құжаттармен салыстыру;
- қажет болса, мәміле салдарын бағалау үшін бухгалтерді не салық жөніндегі маманды тарту.
Мұндай алшақтықтарға келісімшарт құны елеулі болғанда және серіктестің салық режимі КТС бойынша шығыстарды есепке алу мүмкіндігіне әсер ететін кезде ерекше мұқият қараған жөн.
Контрагентті қашан тексеру керек
Тексеруді ынтымақтастық басталғанға дейін де жүргізуге болады, тек құжаттарда мәселелер туындағаннан кейін ғана емес. Іс жүзінде серіктесті мына жағдайларда тексерген пайдалы:
- жаңа шартқа қол қояр алдында;
- жаңа жеткізуші не мердігермен жұмыс басталар алдында;
- ынтымақтастық шарттары елеулі өзгергенде;
- контрагент салық режимін ауыстырғанын хабарласа;
- ірі мәміле алдында;
- құжаттарда алшақтықтар анықталса.
Тұрақты серіктестер үшін деректерді мерзім-мезгіл жаңартып отырған жөн, өйткені салықтық мәртебе өзгеруі мүмкін.
Ақпаратты тек контрагенттің өзінен алғанға сенуге бола ма
Серіктестің хабарламасын оның салық режимі туралы жалғыз дереккөз деп санауға болмайды. Контрагент келісімшарт жасалған сәттегі өзекті мәліметті ұсынуы мүмкін, бірақ кейінірек режимін немесе тіркеу мәртебесін өзгертуі ықтимал. Сондықтан қажет болғанда өзектілігін растау үшін ресми МКК деректерін пайдаланған дұрыс.
Сервистегі ақпарат пен серіктестен алынған мәліметтің арасында алшақтық анықталса, алдымен оның себебін анықтау керек. Бір тарап әдейі қате дерек беріп отыр деп ойлау міндетті емес: ақпарат өзгеруі мүмкін, ал құжаттар әлі жаңартылмауы ықтимал.
Неге тексеру үшін МКК сервисін пайдаланған дұрыс
Салық режимі туралы мәліметтерді ресми мемлекеттік сервис арқылы тексеруге болады. Бұл әр контрагенттен ағымдағы салық мәртебесін білу үшін бөлек анықтама сұратпауға мүмкіндік береді.
Бұдан бөлек, бір жерде ҚҚС, салықтар, қызметкерлер саны, салықтық жүктеме, басшылар мен құрылтайшылар туралы өзге ақпаратты да алуға болады. Сондықтан сервис «Контрагенттер бойынша мәліметтер» серіктестерді тұрақты тексерудің құралдарының бірі ретінде пайдалануға болады.
Контрагенттің салық режимін қалай тексеруге болады: қысқа чек-парақ
Жаңа контрагентпен шарт жасар алдында мыналарды тексеріңіз:
- серіктестің БСН-ы немесе ЖСН-ы;
- салық режимі;
- ҚҚС бойынша тіркелуі;
- төленген салықтар жөніндегі мәліметтер;
- қызметкерлер саны;
- салықтық жүктеме коэффициенті;
- басшы және құрылтайшылар туралы мәліметтер;
- ЭШФ бойынша шектеулерге қатысты қолжетімді мәліметтер;
- сервисте көрсетілетін тиісті тізілімдер мен мәртебелер;
- МКК деректері контрагент ұсынған ақпаратпен сәйкес келе ме.
Қорытынды
2026 жылы жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі компаниялар үшін контрагенттің салық режимін тексеру серіктестермен жұмыстың маңызды бөлігіне айналды. Әсіресе арнаулы салық режимдерін қолданатын салық төлеушілермен жұмыс істегенде, КТС шегерімдері үшін шығыстарды тануда салық заңнамасындағы шектеулерді ескеру қажет. ЖК немесе ЖШС режимін ЖСН не БСН арқылы МКК-ның ресми Контрагенттер бойынша мәліметтер сервисінде өзіңіз тексере аласыз.
Сонымен қатар тек салық режимінің өзіне ғана емес, ҚҚС, салықтар, салықтық жүктеме, басшылар, құрылтайшылар және өзге мәртебелер туралы ақпаратқа да назар аударған жөн — бұл контрагент туралы толықтау түсінік беріп, ол ұсынған деректермен алшақтықтарды дер кезінде байқауға көмектеседі.
Бухгалтерлік және салықтық есепті дұрыс жүргізу үшін 1С шешімдерін пайдаланыңыз. Қазақстанға арналған «1С:Бухгалтерия» мүмкіндіктерін 7 күн бойы өз деректеріңізбен тегін сынап көріңіз.
