Отбасының цифрлық картасы не және ол қандай көрсеткіштерді ескереді
Отбасының цифрлық картасы — әлеуметтік-еңбек саласы платформасындағы аналитикалық жүйе. Ол азаматтар, отбасылар мен үй шаруашылықтарының тізімін қалыптастырып, оларды әлеуметтік әл-ауқат деңгейі бойынша жіктейді.
Ақпарат мемлекеттік органдардың цифрлық жүйелерінен және «цифрлық үкімет» платформасынан Smart Data Ukimet (ЦАС SDU) цифрлық аналитикалық жүйесі арқылы түседі. Деректер алмасу «Цифрлық үкімет» шлюзі арқылы ұйымдастырылған.
Қағидалар бағалаудың сегіз негізгі бағытын қарастырады:
- Кірістер, шығыстар және несиелік міндеттемелер.
- Жылжымалы мүлік.
- Отбасы мүшелерінің жұмыспен қамтылуы.
- Әлеуметтік қорғау қызметтерімен қамтылуы.
- Денсаулық сақтау қызметтерімен қамтылуы.
- Білім беру қызметтерімен қамтылуы.
- Тұрғын үй жағдайы және инфрақұрылым.
- Ауыл шаруашылығы саласындағы қамтамасыз етілуі.
Әр бағыт жеке критерийлер бойынша бағаланады. Мемлекеттік цифрлық жүйелердегі ақпарат өзгерген сайын картадағы мәліметтер автоматты түрде жаңартылып отырады.
Кіріс пен несиелер бойынша қандай деректер ЦКС-ке түседі
«Кірістер, шығыстар және несиелік міндеттемелер» бағыты үш критерийден тұрады:
- жан басына шаққандағы кіріс деңгейі;
- қолданыстағы несиелік міндеттемелердің бар-жоғы;
- мүлік кепілімен де, кепілсіз де берілген тұтынушылық банктік қарыздар бойынша мерзімі өткен берешектің бар-жоғы.
Отбасының қаржылық жағдайын бағалау үшін картаға мына мәліметтер беріледі:
- міндетті зейнетақы жарналарының (МЗЖ) және әлеуметтік аударымдардың бар-жоғы — Еңбек министрлігінің цифрлық жүйелерінен;
- несиелер бойынша қарыз сомасы мен ай сайынғы төлем, қарыздар бойынша жалпы берешек, жеке тұлғалардың мерзімі өткен және қалдық берешегі — мемлекеттік қатысуы бар кредиттік бюролардан;
- бағалы қағаздар туралы ақпарат — Бағалы қағаздардың Орталық депозитарийінен (KCSD);
- жеке тұлғалардың шығыс операциялары, аударымдары, депозиттері мен төлемдері туралы деректер — екінші деңгейдегі банктерден және жекелеген банктік операцияларды жүзеге асыратын ұйымдардан.
ЖК мен жұмыспен қамтылу бойынша қандай деректер ескеріледі
«Жұмыспен қамтылу» көрсеткіші отбасы мүшелері арасында жұмыссыздар, жұмыс істейтіндер және тіркелген кәсіпкерлер бар-жоғын айқындауға мүмкіндік береді. Қаржы министрлігі өзінің цифрлық жүйесінен жеке кәсіпкерлер туралы ақпаратты ЦКС-ке береді. Картаға мыналар енгізіледі:
- ЖК-нің мемлекеттік тіркелуі және тіркеу күні;
- кәсіпкерлік қызметтің мәртебесі;
- оның тоқтатылған күні;
- қолданылатын салық салу режимі;
- салық режимін қолдану кезеңі.
Осы деректерді беру Салық кодексінің 45-бабы 6-тармағының 5) тармақшасында көзделген. Осы нормаға сәйкес, салық органдары өздеріне жүктелген функцияларды орындау үшін қажет болған жағдайда, салық төлеушінің келісімінсіз уәкілетті мемлекеттік органдарға салық құпиясын құрайтын мәліметтерді бере алады.
ЖК туралы мәліметтермен қатар, жұмыспен қамтуды бағалау үшін Еңбек министрлігінің жүйелерінен МЗЖ мен әлеуметтік аударымдардың бар-жоғы жөніндегі деректер, сондай-ақ Әділет министрлігінің мемлекеттік базасы «Юридические лица»-дан заңды тұлғалар туралы ақпарат пайдаланылады.
Қай мүлік Отбасының цифрлық картасына енгізіледі
Отбасының әлеуметтік жағдайын бағалауда жылжымалы және жылжымайтын мүлік, сондай-ақ жер учаскелері мен жеке қосалқы шаруашылық ескеріледі.
Жылжымалы мүлік. Картаға жеңіл автомобильдер, автобустар, жүк көлігі, микроавтобустар, арнайы автокөлік және ауыл шаруашылығы техникасының бар-жоғы туралы мәліметтер енгізіледі.
Көлік құралдары туралы деректер ІІМ-нің «Сервисный центр» автоматтандырылған цифрлық жүйесінен, ал ауыл шаруашылығы техникасы туралы — АШМ-нің «Государственная регистрация сельскохозяйственной техники» жүйесінен түседі.
Тұрғын үй жағдайы және инфрақұрылым. Отбасының баспанамен қамтылуы, коммерциялық жылжымайтын мүліктің болуы және елді мекен мәртебесі ескеріледі. Ақпарат көздері: мемлекеттік база «Единый государственный кадастр недвижимости», ГБД «Физические лица» және «Адресный регистр» цифрлық жүйесі.
Ауыл шаруашылығы. ЦКС жеке қосалқы шаруашылықтың, жеке меншік жер учаскесінің және ауыл шаруашылығы өндірісі үшін жер пайдалану құқығымен берілген учаскенің бар-жоғын ескереді. Деректер АШМ-нің ауыл шаруашылығы жануарларын сәйкестендіру жүйесінен және «Единый государственный кадастр недвижимости»-ден түседі.
Балалар, денсаулық және білім туралы қандай деректер ескеріледі
Отбасының цифрлық картасында қаржы мен мүлікке қоса, отбасы құрамы, денсаулық және білім туралы мәліметтер де қамтылады.
Әлеуметтік қорғау. Ескерілетіндер:
- 18 жасқа дейінгі кәмелетке толмаған балалар және 23 жасқа дейінгі білім алушылар;
- 18 жастан асқан ерекше қажеттілігі бар адамдар;
- бала кезінен ерекше қажеттілігі бар адамдар;
- ерекше қажеттілігі бар балалар.
Ақпарат ГБД «Физические лица», «АХАЖ жазбалары» жүйесі, Ұлттық білім беру деректер қоры, Жоғары білімнің бірыңғай платформасы және ерекше қажеттілігі бар адамдар жөніндегі Орталықтандырылған деректер банкінен түседі.
Денсаулық сақтау. Картаға отбасы мүшелерінің медициналық ұйымдарға тіркелуі, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесіне қатысуы, динамикалық бақылауда болатын созылмалы сырқаттары және диспансерлік есептегі деректері енгізіледі. Мәліметтерді Денсаулық сақтау министрлігі мен Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры ұсынады.
Білім беру. Балалардың мектепке дейінгі ұйымдарға және орта білім беру ұйымдарына тіркелуі тексеріледі. Ақпарат көзі — Оқу-ағарту министрлігінің Ұлттық білім беру деректер қоры.
Мемлекеттік органдар ЦКС деректерін қандай мерзімде жаңартуы тиіс
Ақпарат алмасу мемлекеттік цифрлық жүйелерде жаңа мәліметтер пайда болғанда немесе бар деректер өзгерген сайын үздіксіз әрі автоматты түрде жүзеге асырылады. Мемлекеттік органдар жаңартылған ақпаратты өз жүйесіне енгізілген немесе өзгертілген күннен бастап бір жұмыс күнінен кешіктірмей беруге тиіс.
Мемлекеттік органдардың басшылары жауапты лауазымды адамдарды және құрылымдық бөлімшелерді тағайындайды. Егер техникалық ақау салдарынан деректер беру үзіліп қалса не қате берілсе, жауапты бөлімшелер бұл туралы Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігін хабардар етуі керек.
Цифрлық картадағы қателер қалай түзетіледі
ЦКС-ке дерек беретін мемлекеттік органдар мәліметтердің толықтығы, дұрыстығы және өзектілігі үшін жауап береді. ҚР Еңбек министрлігінің сұрауы бойынша олар анықталған алшақтықтарға түсініктеме де беруге міндетті.
Егер ақпарат толық емес, өзекті емес немесе дұрыс емес болса, оны түзету дерек түскен бастапқы цифрлық жүйенің иесі болып табылатын органның міндеті. Қателік өз бетінше анықталған сәттен немесе ҚР Еңбек министрлігінен сұрау түскен күннен бастап 5 жұмыс күні беріледі.
Белгіленген мерзімде мәліметтер түзетілмесе, ҚР Еңбек министрлігі бұл туралы цифрландыру саласындағы уәкілетті органға хабарлайды.
Еңбек министрлігі өзге мемлекеттік органдардың жүйелерінен алынған ақпаратты дербес өзгерте алмайды. Түзетулер тиісті цифрлық жүйенің иесі болып табылатын ведомство тарапынан енгізіледі. Осыдан кейін жаңартылған мәліметтер автоматты түрде ЦКС-ке түседі.
Отбасының цифрлық картасындағы деректер қалай қорғалады
ЦКС ақпаратына қолжетімділігі бар мемлекеттік органдардың лауазымды адамдары жеке деректер және оларды қорғау, салық және банк құпиясы, кредиттік бюролар, сондай-ақ шектеулі қолжетімді ақпаратты қорғау туралы заңнама талаптарын сақтауға міндетті.
Бұл мәліметтерді пайдалану немесе жария ету заңнамада көзделген жағдайлар мен тәртіппен ғана мүмкін болады.
Отбасының цифрлық картасы үй шаруашылықтарының әл-ауқатын қалай бағалайды
Отбасының цифрлық картасы 2023 жылғы 1 қаңтардан бері жұмыс істейді. Берілген мәліметтер бойынша онда 6,2 млн отбасыға біріктірілген 20,6 млн азамат туралы ақпарат бар.
Бағалау сегіз бағытқа топтастырылған 59 көрсеткіш бойынша жүргізіледі. Олардың қатарында: қаржылық жағдай, мүлік пен тұрғын үй жағдайы, автомобильдер мен жер учаскелерінің болуы, жұмыспен қамтылу, несиелер, мерзімі өткен берешек және бизнес болуы бар.
Яғни отбасы мүшелерінің кәсіпкерлік қызметі, оның ішінде шағын, орта немесе ірі бизнесінің болуы да ескеріледі. Сондай-ақ коммерциялық жылжымайтын мүлік пен қымбат көліктер назарға алынады.
Алайда жеке бір мүлік нысаны немесе бизнестің болуы отбасының санатын өздігінен айқындамайды. Жүйе деректердің жиынтығын талдайды.
Отбасыларға қандай әл-ауқат санаттары беріледі
Кешенді бағалау қорытындысы бойынша отбасыға төмендегі бес санаттың бірі беріледі:
- A — әл-ауқаты жоғары;
- B — ауқатты;
- C — қанағаттанарлық;
- D — экономикалық осал;
- E — экономикалық және әлеуметтік осал.
Мысалы, жоғары әл-ауқат белгілерінің арасында отбасы мүшесіне шаққанда жеті ең төменгі күнкөріс деңгейінен бастап кіріс, бірнеше тұрғын үй нысаны, коммерциялық жылжымайтын мүлік, жеке бизнес немесе премиум-класс автомобильдер болуы мүмкін. Дегенмен түпкілікті санат бір ғана белгімен емес, көрсеткіштердің жалпы жиынтығымен айқындалады.
Отбасы санаты қаншалықты жиі қайта қаралады
Бағалау ай сайын жүргізіледі. Отбасы құрамы мен оның әлеуметтік әл-ауқаты мемлекеттік жүйелерден автоматты түрде түсетін ақпарат негізінде қайта есептеледі.
Кірістер, отбасы құрамы немесе мүліктік жағдай өзгерсе, бұл келесі бағалау нәтижесіне әсер етуі мүмкін.
ЦКС-тағы мәліметтер қате болса не істеу керек
Азамат тағайындалған санатпен келіспесе, алдымен өзіне және отбасы мүшелеріне қатысты, сондай-ақ мүлік пен активтер бойынша ақпаратты тексеруі қажет. Алшақтықтардың себебі мемлекеттік жүйелердегі ескірген деректер болуы мүмкін.
Мысалы, егер:
- мүлік құрамында бұзуға жататын тұрғын үй көрсетілсе, ақпаратты нақтылау және негіз болған жағдайда оны тиісті есептен шығару үшін тұрғын үй қатынастары саласындағы уәкілетті органға жүгіну керек;
- меншікте іс жүзінде пайдаланылмайтын көлік көрсетілсе, тіркеу деректерін өзектендіру үшін көлік саласындағы уәкілетті органға жүгіну қажет;
- іс жүзінде қызмет жүргізбейтін ЖК тіркелген болса, оның мәртебесін нақтылау үшін мемлекеттік кірістер органдарына жүгіну қажет.
Сол сияқты отбасының әл-ауқат бағасына әсер ететін өзге де деректерді тексеру керек.
Өзгерістер уәкілетті органдар тарапынан тиісті бастапқы жүйелерге енгізіледі. Деректер жаңартылғаннан кейін олар автоматты түрде ЦКС-ке түседі, ал отбасы санаты келесі бағалау кезінде қайта есептеледі.
Бастысы: мемлекеттік цифрлық жүйелердегі мәліметтердің өзектілігін қадағалау. Отбасының цифрлық картасы үй шаруашылықтарының әлеуметтік-экономикалық жағдайын бағалап, мемлекеттік қолдауды неғұрлым нысаналы беруге арналған. Бизнес немесе мүлік болуы өзге көрсеткіштермен бірге ескеріледі және өзі ғана белгілі бір санатты білдірмейді.