Жалақы төлеу күні еңбек қатынастарының шарты болып табылады және еңбек шартында не ұжымдық шартта айқындалады. Сондықтан жұмыс беруші белгіленген төлеу күнін өзгерткісі келсе, мұны бухгалтерия мен қызметкерлерге хабарлаумен шектелу жеткіліксіз. 2026 жылы еңбек жағдайларын өзгерту тәртібі Қазақстан Республикасының Еңбек кодексімен реттеледі.
Қазақстанда жалақы қандай мерзімде төленуі тиіс
ҚР ЕК-тің 113-бабына сәйкес, жалақы ұлттық валютада ақша нысанында айына кемінде бір рет және келесі айдың бірінші онкүндігінен кешіктірілмей төленуге тиіс. Төлеудің нақты күні еңбек шартында не ұжымдық шартта көзделуі керек.
Егер белгіленген күн демалыс не мереке күніне түссе, жалақыны қарсаңында төлеу қажет. Мысалы, тамыз айының жалақысы 10 қыркүйекте төленуі тиіс болса, ал 10 қыркүйек жексенбіге келсе, жұмыс беруші төлемді оған дейінгі жұмыс күні жасауы керек. Төмендегі кестеде негізгі талаптар көрсетілген:
| Параметр | Талап |
|---|---|
| Мерзімділік | Айына кемінде бір рет |
| Шекті мерзім | Келесі айдың бірінші онкүндігінен кеш емес |
| Нақты күн | Еңбек немесе ұжымдық шартпен белгіленеді |
| Күн демалыс не мереке күніне түссе | Төлем қарсаңында жүргізіледі |
| Белгіленген күннен кейін төлеу | Кешіктіру және өсімпұл төлеу міндеті туындайды |
Заңмен белгіленген шекті мерзім мен шартта бекітілген нақты күнді айыра білген жөн. Мысалы, еңбек шартында төлеу күні 5-і деп көрсетілсе, заң бірінші онкүндікке дейін рұқсат береді деп, оны 10-ына жылжытуға жұмыс берушінің құқығы жоқ.
Қазақстанда жалақы төлеу күнін өзгертуге бола ма
Иә, жалақы төлеу күнін өзгертуге болады, бірақ тәртібі жағдайға және ол қай құжатта бекітілгеніне байланысты. Күн еңбек шартында көрсетілсе, оны өзгерткен кезде еңбек шартына тиісті түзетулер енгізіледі. Егер төлеу тәртібі ұжымдық шартта не жұмыс берушінің жергілікті актісінде де көзделсе, өзгерістер сол құжаттарға да енгізілуі тиіс.
Жұмыс берушінің бастамасымен еңбек жағдайларын өзгерту ҚР ЕК-тің 46-бабында көзделген жағдайларда ғана жол берiледi: мысалы, өндірістік жағдайларды ұйымдастырудағы, экономикалық не технологиялық параметрлердегі, еңбекті ұйымдастырудағы өзгерістер немесе жұмыс көлемінің қысқаруы. Мұндай кезде өзгерістер еңбек шартына енгізіледі. Бухгалтерияға тапсырма беріп немесе басшының ауызша нұсқауымен ғана күнді ауыстыруға болмайды.
Күнді ертерекке не кейінірекке ауыстырудың практикалық салдары әртүрлі. Жаңа күн келесі айдың бірінші онкүндігі шегінде қалса, бұл 113-баптағы максималды мерзімді бұзбайды. Алайда келісімшарттағы шартты дұрыс ресімдеп, нақ осы жағдайға қолданылатын рәсімді сақтау қажет.
Жалақыны айдың 10-ынан кейін төлеуді белгілеуге бола ма?
Жоқ. Заң төлеу мерзімін келесі айдың бірінші онкүндігімен шектейді. Шартпен ертерек күн белгілеуге болады, бірақ заңдағы шектен тыс күнді бекітуге болмайды. Қызметкерлердің келісімі мұндай шартты заңды етпейді.
Күн өзгерсе, қызметкерді қашан хабардар ету керек
Егер күнді өзгерту ҚР ЕК-тің 46-бабы бойынша еңбек жағдайларын өзгерту болып табылса, жұмыс беруші қызметкерді кемінде 15 күнтізбелік күн бұрын жазбаша хабардар етуге тиіс, егер еңбек немесе ұжымдық шартта ұзағырақ мерзім белгіленбесе.
2026 жылдан бастап заң мұндай хабардар етудің екі тәсілін тікелей көздейді:
- қағаз түрінде;
- ЭЦҚ-мен қол қойылған электрондық құжат түрінде.
Хабарламада қандай шарт өзгеретіні, жаңа төлеу күні және өзгерту себебі көрсетілуі керек. Мысалы, «1 қазаннан бастап жалақы төлеу күні өзгертіледі» деп жазу жеткіліксіз. Бұрынғы және жаңа күнді нақты көрсету әрі негізін айқындау дұрыс болады. Қызметкер еңбек жағдайларының өзгеруіне байланысты жұмысты жалғастырудан жазбаша бас тартса, ҚР ЕК-тің 46-бабының қағидалары қолданылады: еңбек шарты Кодексте көзделген тиісті негіз бойынша бұзылады.
Дегенмен, бұл рәсімді кез келген жағдайға автоматты түрде қолданбаңыз. 46-бап жұмыс берушінің бастамасымен еңбек жағдайларын өзгертуді нақты ұйымдастырушылық, экономикалық, технологиялық мән-жайлармен немесе жұмыс көлемінің қысқаруымен байланыстырады. Сондықтан күнді ауыстырмас бұрын өзгертуге құқықтық негізді айқындау қажет.
Жалақы төлеу күнін өзгерту қалай ресімделеді
Әрекеттер тәртібі күннің қандай құжаттарда бекітілгеніне байланысты. Тәжірибеде төмендегі алгоритмді ұстану ыңғайлы.
1 — ші қадам. Құжаттарды тексеріңіз
Күннің қайда бекітілгенін айқындаңыз:
- еңбек шартында;
- ұжымдық шартта;
- жұмыс берушінің жергілікті актісінде;
- бірнеше құжатта қатар.
Бұл маңызды, себебі бір құжатты ғана өзгерту жеткіліксіз болуы мүмкін — сол шарт басқа қолданыстағы құжаттарда да көзделген болуы ықтимал.
2 — ші қадам. Өзгерту негізін айқындаңыз
Өзгерту жұмыс берушінің бастамасымен жасалса, жағдайдың ҚР ЕК-тің 46-бабының негіздеріне сәйкес келетін-келмейтінін тексеріңіз.
Мысалы, себеп ретінде еңбекті ұйымдастырудағы өзгерістер не Кодексте тікелей көзделген өзге мән-жайлар болуы мүмкін. Тек төлем кестесін өзгерткісі келу — еңбек жағдайларын біржақты өзгерту рәсімін қолдануға жеткілікті негіз емес.
3 — ші қадам. Қызметкерлерді хабардар етіңіз
Белгіленген мерзімнен кешіктірмей қызметкерлерге жазбаша хабарлама жіберіңіз. Әдетте, 46-бап қолданылса, кемінде 15 күнтізбелік күн бұрын. Егер шартта ұзағырақ мерзім белгіленсе, дәл соны сақтау қажет. Хабарламаны қағаз түрінде немесе ЭЦҚ-мен расталған электрондық құжат ретінде ресімдеуге болады.
4 — ші қадам. Еңбек шартына өзгерістер енгізіңіз
Өзгерістер келісілгеннен кейін еңбек шартына тиісті толықтырулар енгізіледі. Егер төлеу күні ұжымдық шартта бекітілсе, ол да белгіленген тәртіппен өзгертілуі тиіс.
Еңбек шартына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар туралы мәліметтерді жұмыс беруші Еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесіне екі тарап өзгерістерге қол қойған күннен бастап 15 күнтізбелік күннен кешіктірмей беруі керек.
5 — ші қадам. Ішкі құжат шығарыңыз
Өзгерістер ресімделгеннен кейін жұмыс беруші жалақы төлеудің жаңа тәртібін бекітетін бұйрық немесе өзге акт шығара алады. Бұл құжат компания ішіндегі жұмысты ұйымдастыру үшін қажет: бухгалтерия, кадр қызметі және басшылар бірдей төлеу күнін қолдануы тиіс.
6 — шы қадам. Жаңа кестеге көшіңіз
Өзгерістер күшіне енген соң бухгалтерия жалақыны жаңа күнге сәйкес есептеп, төлеуге тиіс. Жаңа күн кез келген жағдайда ҚР ЕК-тің 113-бабы талаптарына сай болуы қажет: жалақы айына кемінде бір рет және келесі айдың бірінші онкүндігінен кешіктірілмей төленеді.
Қызметкерге хабарламаны қалай құрастыру керек
Хабарламада мынадай мәліметтер болғаны жөн:
- жұмыс берушінің атауы;
- қызметкердің Т.А.Ә. және лауазымы;
- қолданыстағы төлеу күні;
- жаңа күн;
- өзгеріс қолданылатын күн;
- еңбек жағдайларын өзгерту себебі;
- тиісті құжатқа немесе негізге сілтеме;
- жұмыс берушінің қолы.
Қызметкер хабарламаны алғанын растау мүмкіндігіне ие болуы тиіс. Қағаз түрінде рәсімделсе, әдетте екі дана жасалады: біреуі қызметкерге тапсырылады, екіншісі жұмыс берушіде тапсыру белгісімен қалады. Электрондық құжат айналымы қолданылса, хабарлама ЭЦҚ-мен куәландырылған электрондық құжат ретінде рәсімделуі мүмкін, бұл 46-баптың қолданыстағы редакциясында тікелей көзделген.
Белгіленген күннен кешіктіріп жалақы төленсе не болады
Жұмыс беруші төлеу мерзімін бұзса, қызметкерге берешекті ғана емес, бүкіл кешіктірген кезең үшін өсімпұл да төлеуге міндетті.
ҚР ЕК-тің 113-бабы бойынша өсімпұл ҚР Ұлттық Банкінің базалық мөлшерлемесінің 1,25 еселенген шамасы негізінде есептеледі, ол жалақы төлеу жөніндегі міндеттемені орындаған күндегі мөлшерлеме болып алынады. Өсімпұл белгіленген төлеу күнінен кейінгі күннен бастап, нақты есеп айырысу күніне дейінгі әрбір күнтізбелік күн үшін есептеледі.
2026 жылғы 4 қыркүйектен бастап Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі жылдық 16,25%.
Өсімпұлды есептеу мысалы
Мысалы:
- берешек сома — 500 000 теңге;
- белгіленген төлеу күні — 10 қыркүйек;
- нақты төлеу — 22 қыркүйек;
- кешіктіру — 12 күнтізбелік күн;
- төлеу күніне НБ ҚР базалық мөлшерлемесі — 16,25%.
Алдымен өсімпұл есептеуге қолданылатын мөлшерлемені анықтаймыз: 16,25% × 1,25 = 20,3125%.
Одан әрі: 500 000 × 20,3125% ÷ 365 × 12 = 3339,04 теңге.
Осылайша, осындай бастапқы деректер бойынша қызметкерге мына сома төленуі тиіс:
- 500 000 теңге берешек;
- 3339,04 теңге өсімпұл.
Жиыны: 503 339,04 теңге.
Нақты жағдайда есептеу үшін міндеттемені орындаған күндегі базалық мөлшерлеме алынуы тиіс, ал күн саны белгіленген төлеу күнінен кейінгі күннен бастап, нақты есеп айырысу күні қоса алғанда саналады.
Күнді ауыстырмас бұрын жұмыс беруші неге көңіл бөлуі керек
Төлеу кестесін өзгерту еңбек дауына әкеліп соқпау үшін құжаттарды ресімдер алдында мына тармақтарды тексеріңіз:
- Қолданыстағы төлеу күні қайда бекітілген. Ол бірнеше құжатта қатар көрсетілсе, өзгерістер бір-бірімен келісілген болуы тиіс.
- Еңбек жағдайларын өзгертуге заңды негіз бар ма. Жұмыс берушінің бастамасымен өзгерту кезінде ҚР ЕК-тің 46-бабы талаптарын ескеру қажет.
- Хабардар ету мерзімі сақталды ма. 46-бап қолданылса, қызметкерді кемінде 15 күнтізбелік күн бұрын хабардар етеді, егер шартта ұзағырақ мерзім белгіленбесе.
- Еңбек шартына өзгерістер ресімделді ме. Егер төлеу күні еңбек шартының шарты болса, жұмыс берушінің бір ғана бұйрығы жеткіліксіз.
- Мәліметтер ЕСУТД-ға енгізілді ме. Еңбек шартына енгізілген өзгерістерді белгіленген мерзімде жүйеге беру қажет.
- Жаңа күн келесі айдың бірінші онкүндігінен шығып кетпей ме. Қызметкерлер кешіріммен қараса да, бұл ҚР ЕК-тің 113-бабы талабын жоққа шығармайды.
- Жаңа кестеге өткенде кешіктіру туындамай ма. Күн ауысуына байланысты жалақы белгіленген мерзімнен кейін төленсе, жұмыс беруші өсімпұл есептеуі тиіс.
Қазақстанда жалақы төлеу күнін өзгертуге болады, бірақ мұндай ауыстыруды басшының қарапайым өкіміне теңестіруге болмайды. Алдымен өзгертуге құқықтық негізді айқындап, құжаттарды тексеріп, қызметкерлерді белгіленген мерзімде хабардар етіп, тиісті өзгерістерді ресімдеу қажет.
