Егер бизнес уақытша салық міндеттемесін дер кезінде орындай алмай қалса, Қазақстан заңнамасы төлеудің белгіленген мерзімін өзгертуге мүмкіндік береді. Салық төлеуші толық соманы кейін бір төлеммен өтеуге арналған кейінге қалдыруды немесе берешекті кесте бойынша өтеуге арналған бөліп төлеуді ала алады.
2026 жылы бұл шараны беру тәртібі ҚР Салық кодексімен және ҚР Қаржы министрінің м.а.-ның 2025 жылғы 31 қазандағы № 651 бұйрығымен бекітілген Қағидалармен реттеледі. Мемлекеттік қызмет жеке және заңды тұлғаларға көрсетіледі.
Кейінге қалдыру мен бөліп төлеудің айырмасы
Кейінге қалдыру да, бөліп төлеу де салық міндеттемесін орындау мерзімін ауыстыруға мүмкіндік береді, бірақ өтеу тәртібімен ерекшеленеді.
Кейінге қалдыру төлемді кейінгі мерзімге ысыруға және соманың барлығын бір жолғы төлеммен өтеуге жағдай жасайды. Жалпы мерзімі 6 айдан аспайды. Көлденең мониторингке қатысушылар үшін жеке мерзім бар — 12 айға дейін.
Бөліп төлеу берешекті шешімде белгіленген жиілікпен (мысалы, ай сайын немесе тоқсан сайын) тең үлестермен кезең-кезеңімен өтеуді көздейді. Бөліп төлеудің ең ұзақ мерзімі — 36 ай, ал көлденең мониторингке қатысушылар үшін — 12 ай.
Осылайша, компания қаражаттың түсімін күтіп, міндеттемені бір сомамен жаба алатын болса, кейінге қалдыру қолайлы; ал бөліп төлеу төлем жүктемесін бірнеше кезеңге бөлуге мүмкіндік береді.
Қашан алуға болады
Уақытша қаржылық қиындықтың өзі жеткіліксіз. Кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу алу үшін заңда белгіленген шарттарға сай болу және негіздерді құжатпен растау қажет.
Атап айтқанда, өтініш берудің себептері мынадай жағдайлар болғанда құжаттар сұралуы мүмкін:
- салық төлеушіге еңсерілмейтін күш мән-жайлары салдарынан келтірілген залал, оның ішінде әлеуметтік, табиғи, техногендік немесе экологиялық сипаттағы төтенше жағдайлар, соғыс іс‑қимылдары және басқа да ұқсас мән‑жайлар;
- тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өндіру немесе өткізу үдерісінің маусымдық сипаты;
- жеке кәсіпкер ретінде тіркелмеген жеке тұлға үшін — салықты бірден төлеуге мүмкіндік бермейтін мүліктік жай‑күй.
Маусымдық бизнес үшін маусымдық салалар мен қызмет түрлерінен түскен кіріс үлесі тауарлар, жұмыстар мен қызметтер өткізуден түскен жалпы кірістің кемінде 50%-ын құрайтынын растау қажет.
Мүлікті кепілге қоюсыз және банктік кепілдіксіз кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу алу үшін жеке тәртіп қолданылады. Бұл жағдайда бір мезгілде бірнеше шарт орындалуы тиіс:
- берешек сомасы тиісті қаржы жылының 1 қаңтарындағы қолданыстағы 1500 АЕК-тен аспайды;
- салық төлеушінің бұған дейін берілген қолданыстағы кейінге қалдыруы немесе бөліп төлеуі жоқ;
- міндетті түрде орындалуға жататын орындалмаған хабарламалар жоқ;
- салық төлеуші тіркелген кезден бері кемінде екі жыл өткен;
- салық төлеуші қызметін тоқтата тұру мәртебесінде емес.
Бұл шарттар көлденең мониторинг қатысушыларына қолданылмайды.
Қамтамасыз ету қажет пе
Егер қамтамасыз етусіз кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу алу шарттары орындалмаса, салық төлеуші міндеттемені қамтамасыз ету тетіктерін қолдана алады. 2026 жылы екі негізгі нұсқа бар:
- салық төлеушінің немесе үшінші тұлғаның мүлкін кепілге қою;
- банктік кепілдік.
Кепілге қойылатын мүлік өтімді болуы, жоғалу немесе бүлінуден сақтандырылуы тиіс, ал оның нарықтық құны салықтар мен төлемдер сомасын, есептелген өсімпұлды және кепілді іске асыруға кетуі мүмкін шығындарды жабуы керек. Бағалау туралы есеп өтініш беруге дейінгі соңғы 10 жұмыс күні ішінде жасалған болуы қажет.
Кепілге қоюға, атап айтқанда, бұғатталған (тұтқын салынған) мүлікті, үшінші тұлғалардың құқықтары бар мүлікті, жеке тұлғаның, жеке кәсіпкердің немесе жеке практикамен айналысатын тұлғаның жалғыз тұрғын үйін, сондай-ақ тез бұзылатын шикізат пен өнімдерді қоюға болмайды. Берілген мүлікті қайта кепілге қоюға да жол берілмейді.
Банктік кепілдік пайдаланылған жағдайда ол қайтарып алынбайтын болуы, белгіленген талаптарға сәйкес келуі және салық міндеттемесін толық көлемде орындауды қамтамасыз етуі тиіс. Оның қолданылу мерзімі міндеттемені орындаудың белгіленген мерзімінен кемінде алты айға ұзақ болуы қажет.
Қандай құжаттар керек
Негізгі құжат — кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу беру туралы салықтық өтініш. Оған салық міндеттемесін өтеудің болжамды кестесі қоса беріледі.
Жағдайға қарай қосымша мына құжаттар талап етілуі мүмкін:
- дебитор‑контрагенттердің тізбесі (шарттардың құны, міндеттемелердің туындау негіздері мен орындалу мерзімдері көрсетіледі), сондай‑ақ тиісті шарттардың көшірмелері;
- еңсерілмейтін күш мән‑жайларының туындауын растайтын құжаттар;
- қызметтің маусымдық сипатын растайтын құжат;
- жеке тұлға үшін — өткен жылғы кірістер туралы мәліметтер, қозғалатын және қозғалмайтын мүлік туралы деректер;
- кепілге берілетін мүлікке қатысты құжаттар және бағалау туралы есеп;
- банктік кепілдік шарты және банктік кепілдіктің өзі;
- салық міндеттемесін орындау кестесі.
Дебитор‑контрагенттер тізбесі, атап айтқанда, берешегі 1500 АЕК-ке дейінгі салық төлеушілерден, көлденең мониторинг қатысушыларынан және жеке кәсіпкер ретінде тіркелмеген немесе жеке тәжірибемен айналысатын жеке тұлғалардан талап етілмейді. Кепіл және банктік кепілдікке қатысты кейбір құжаттар бойынша да ұқсас ерекшеліктер көзделген.
Өтінішті қайда беру керек
Өтінішті бірнеше тәсілмен беруге болады:
- Мемлекеттік кірістер комитетінің аумақтық органына тікелей;
- «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы арқылы;
- электрондық үкімет порталы арқылы.
Электронды түрде берілгенде өтініш электрондық құжат түрінде ресімделіп, электрондық цифрлық қолтаңбамен (ЭЦҚ) куәландырылады. Қызметті «Салық төлеушінің кабинеті» арқылы да электрондық форматта алуға болады.
Берілетін жер тиісті салық немесе төлемақы түсетін бюджетке байланысты. Республикалық бюджетке түсетін не республикалық және жергілікті бюджеттер арасында бөлінетін салықтар бойынша өтініш салық төлеушінің орналасқан жері бойынша мемлекеттік кірістер органына беріледі. Толықтай жергілікті бюджетке түсетін төлем бойынша — оның төленетін жері бойынша мемлекеттік кірістер органына беріледі.
Өтініш қанша уақыт қаралады
2026 жылы мемлекеттік қызмет салықтық өтініш алынған күннен бастап 10 жұмыс күні ішінде көрсетіледі. Егер қамтамасыз ету ретінде кепіл шарты жасалса, ол өтініш берілген күннен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірілмей ресімделуі тиіс.
Қарау нәтижесі бойынша салық төлеушіге кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу беру туралы шешім не уәжді бас тарту жолданады. Мемлекеттік қызмет тегін көрсетіледі.
Өтініш бермес бұрын нені ескеру керек
Кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу салық органына жүгінгеннен кейін автоматты түрде берілмейді. Өтініш бермес бұрын мына жайттарды тексерген дұрыс:
- Мерзімін өзгерту қажет салықтар, алымдар/төлемақылар және өсімпұлдар сомасын айқындаңыз.
- Қолайлы нұсқаны таңдаңыз — біржолғы төлеммен кейінге қалдыру немесе кесте бойынша бөліп төлеу.
- Шараны алу үшін негіздер бар‑жоғын тексеріңіз.
- Оны қамтамасыз етусіз алуға болатынын анықтаңыз.
- Кепіл немесе банктік кепілдік қажет болса, тиісті құжаттарды алдын ала дайындаңыз.
- Берешекті өтеудің шынайы (реалистік) кестесін құрыңыз.
- Өтініш беруге негіз болатын құжаттарды дайындаңыз.
- Өтінішті тиісті мемлекеттік кірістер органына немесе электронды түрде жіберіңіз.
Қағаз түрінде тапсырғанда толық емес топтама немесе мерзімі өткен құжаттар қабылдаудан бас тартуға негіз болуы мүмкін. Егер салық органы өтінішті қарау барысында бас тартуға негіздер анықтаса, салық төлеушіге белгіленген тәртіппен уәжді жауап жолданады.
Кестені бұзсаңыз не болады
Берілген кейінге қалдыру немесе бөліп төлеуді белгіленген мерзім бойы сақтау маңызды. Егер салық төлеуші беру шарттарын бұзса немесе бекітілген кестені орындамаса, шешімнің күші мерзімінен бұрын тоқтатылуы мүмкін. Кепіл болған жағдайда, ол заңда белгіленген тәртіппен кепіл мүлкіне өндіріп алуды қолдануға әкелуі ықтимал.
Сондықтан кесте жасағанда ағымдағы берешекті ғана емес, нақты ақша түсімдерінің мерзімдерін де ескерген жөн. Міндеттемені белгіленген мерзімінен бұрын өтеу де мүмкін.
Ең маңыздысы
2026 жылы Қазақстандағы салық төлеушілер салық міндеттемесін орындау мерзімін кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу арқылы өзгерте алады. Кейінге қалдыру — ең көбі 6 ай, бөліп төлеу — ең көбі 36 ай, ал көлденең мониторинг қатысушылары үшін өзге мерзімдер қарастырылған.
Шараны алу үшін негіздерді растау және белгіленген құжаттар топтамасын ұсыну қажет. Кей жағдайларда қамтамасыз ету талап етілмейді, мысалы, берешек 1500 АЕК шегінде болып, қосымша шарттар сақталса. Өзге жағдайларда кепіл мүлкі немесе банктік кепілдік қажет болуы мүмкін.
Өтінішті мемлекеттік кірістер органы, Мемлекеттік корпорация немесе электрондық сервистер арқылы беруге болады. 2026 жылы мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі — 10 жұмыс күні, сондықтан кейінге қалдыру немесе бөліп төлеуге төлемнің сындарлы мерзімі жетпей тұрып жүгінген дұрыс.
