Сырт көз: сайт аудитін пайдаланушылар жүргізгенде
User Testing — мақсатты аудитория сайтпен әрекеттесіп, ненің жұмыс істейтіні, ненің кедергі болатынын көрсететін зерттеу. Мақсат — пайдалану ыңғайлылығы (usability) мен пайдаланушы тәжірибесінің (UX) мәселелерін анықтау.
Тәжірибеден мысал. Apple әр релиздің алдында iOS, macOS және басқа жүйелерге ашық бета-тестілеу жүргізеді. Бұл қателер мен багтарды алдын ала анықтауға көмектеседі. Осындай тәсілді «1С» фирмасы да қолданады: пайдаланушыларға өздерінің шешімдерінің бета-нұсқаларын сынап көруге және кері байланыс беруге ұсынады.
Неге пайдаланушылармен тестілеу жүргізу керек:
- Сайтты пайдалану қаншалықты ыңғайлы екенін түсіну.
- Сайт пайдаланушылардың міндеттерін орындай ала ма — соны тексеру.
- UX пен конверсияны жақсарту.
Пайдаланушылармен тестілеудің негізгі әдістері
1. Модерацияланған тестілеу
Қатысушылар модератордың бақылауымен тапсырмаларды орындайды. Ол қиындықтарды белгілеп, нақтылап, тестіленушіні бағыттап отырады.
Модерацияланған тестілеу көмектеседі:
- түсініксіз интерфейс элементтерін;
- шатастыратын пайдаланушы сценарийлерін;
- мәтіндердегі әлсіз тұстарды анықтауға.
2. Модерациясыз тестілеу
Пайдаланушылар өздері әрекет етеді, олардың мінез-құлқы жазылады.
Модерациясыз тестілеу көмектеседі:
- мақсатқа жету жолындағы күрделі қадамдарды;
- жоғары бас тарту көрсеткіші бар беттерді;
- елементтерді назардан тыс қалдыру немесе орынсыз пайдалану жағдайларын анықтауға.
3. A/B-тестілеу
Беттердің немесе элементтердің екі нұсқасы салыстырылып, қайсысы тиімді екені анықталады.
Өлшенеді:
- конверсия;
- бетте өткізілген уақыт;
- қатысу белсенділігі;
- бір визиттен түсетін кіріс.
4. Карточкаларды сұрыптау
Қатысушылар сайт бөлімдерінің атаулары бар карточкаларды топтастырады — осылайша навигацияның қисынды құрылымы айқындалады.
5. Жылу карталары
Пайдаланушылар қайда басатынын, нені оқитынын, қай жерде «тоқтап қалатынын» немесе нені өткізіп алатынын көрсетеді.
Тәсілдің артықшылықтары:
- Нақты сценарийлер. Нақты пайдалануға жақын жағдайларда тексеру.
- Көзқарастардың алуан түрлілігі. Әртүрлі дағдылары бар адамдар сайтты қалай қабылдайтыны көрінеді.
- Пиғылсыз көзқарас. Пайдаланушылар әзірлеуге қатыспағандықтан, маман байқамаған тұстарды көреді.
Кемшіліктері:
- Техникалық тереңдік жетіспейді. Пайдаланушылар күрделі ақауларды немесе осалдықтарды таппайды.
- Субъективтілік. Қабылдау бір пайдаланушыдан екіншісіне өзгереді.
- Талдауы күрделі. Пікірлерді өңдеп, жүйелеуді қолмен жасау керек.
Мысал. Quibi стриминг-сервисы іске қосылғаннан кейін 6 айда жабылып, $1,75 млрд инвестициядан айырылды. Себебі — UX-тің әлсіз пысықталуы: қолайсыз интерфейс, нашар навигация және құндылықтың түсініксіздігі.
Кәсіби тәсіл: сарапшылар жүргізетін сайт аудиты
Сараптамалық аудит — веб-әзірлеу, UX-дизайн, SEO және маркетинг мамандары жүргізетін жан-жақты тексеріс. Пайдаланушылармен тестілеуден айырмашылығы — кәсіби құралдар мен әдістер қолданылады.
Сараптамалық тексерістің мақсаттары:
- Пайдалану ыңғайлылығы мен интерфейстегі қателерді табу.
- Өнімділік пен қауіпсіздікті бағалау.
- SEO мен техникалық дұрыстығын тексеру.
- Дизайн мен контентті талдау.
Сайт аудитінің негізгі түрлері және қолданылатын әдістер
1. Usability-аудит:
- Қадам-қадам тексеру (walkthrough).
- Сценарий талдауы (user flow).
- Когнитивтік талдау.
- Навигация мен сайт логикасын тексеру.
2. SEO-аудит:
- Түйінді сөздермен жұмыс.
- Индексация мен сайт картасын тексеру.
- Контенттің релеванттылығын талдау.
- Мобильді оңтайландыру.
3. Техникалық аудит:
- HTML/CSS/JS валидтілігі.
- Жүктеу жылдамдығы және кэштеу.
- Қауіпсіздік және осалдықтар.
- Сервер конфигурациясы.
- Ерекше қажеттілігі бар адамдар үшін қолжетімділік.
4. Дизайн-аудит:
- Көрнекі иерархия.
- Типография және оқылымдылық.
- Түстік акценттер және бренд.
- Бейнелерді оңтайландыру.
5. Маркетингтік аудит:
- Нысаналы аудиторияны талдау.
- Бәсекелестермен салыстыру.
- Конверсия воронкасын тексеру.
- Жарнамалық науқандарды бағалау.
- Контент стратегиясы.
Күшті жақтары:
- Кәсібилік. Тәжірибе, стандарттар мен әдістер талдаудың тереңдігін қамтамасыз етеді.
- Объективтілік. Өлшенетін көрсеткіштерге сүйенеді, субъективті пікір жоқ.
- Нақты ұсыныстар. Мәселелерді түзетуге арналған айқын қадамдар.
Шектеулері:
- Пайдаланушы қабылдауының болмауы. Сарапшылар айқын UX-мәселелерін байқамауы мүмкін.
- Тар фокус. Бір сарапшы толық картинаны көрмеуі мүмкін.
- Құны. Қызмет пайдаланушылармен тестілеуге қарағанда қымбатырақ.
Салдарына мысал. 2017 жылы British Airways IT-инфрақұрылымдағы ақау салдарынан $100 млн жоғалтты. Себебі — тәуекелдерді тиісінше бағаламау. Бір инженер электрмен жабдықтау жүйесін қателікпен ажыратып, ондаған рейс тоқтап қалды.
Тәсілдерді салыстыру
| Критерий | Пайдаланушылар | Сарапшылар |
|---|---|---|
| Қателер түрі | UX, навигация, қабылдау | Техникалық, SEO, өнімділік |
| Объективтілік | Субъективті | Объективті |
| Талдау тереңдігі | Үстірт | Терең |
| Құны | Төмен | Жоғары |
| Уақыт пен ресурстар | Ұзақ | Жылдам |
Қорытынды: әдістерді ұштастырыңыз
Ең дұрыс жол — екі тәсілді таңдап алудың орнына, оларды біріктіру:
- Алдымен пайдаланушылармен тестілеуден бастаңыз — олар сайтты қалай қабылдайтынын түсініңіз.
- Терең техникалық аудит үшін сарапшыларды тартыңыз.
- Жетілдіргеннен кейін қайтадан пайдаланушылармен тестілеу өткізіңіз.
Осындай тәсіл жағдайды барынша жан-жақты талдауға мүмкіндік береді және сайтыңызды тек дұрыс жұмыс істейтін ғана емес, клиенттеріңізге шынымен ыңғайлы етуге көмектеседі.
