Қазақстандағы арнайы салық режимдері: түрлері
Қазақстан Республикасы Салық кодексінің (ҚР СК) 683 және 698-баптарына сәйкес, салық төлеушілер төмендегі АСР-лерді қолдана алады.
Шағын бизнеске арналған АСР (ҚР СК 683-бап):
- оңайлатылған декларация негізінде;
- патент негізінде;
- арнайы мобильді қосымша арқылы;
- тіркелген шегерімді қолдану арқылы.
Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге арналған АСР (ҚР СК 698-бап):
- өз өнімін өндіру, өңдеу және өткізуімен айналысатын шаруа немесе фермер қожалықтарына;
- ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер мен ауыл шаруашылығы кооперативтеріне.
Бұл ретте шаруа және фермер қожалықтары бір мезгілде екі АСР-ді қатар қолдана алады, егер табыстың бір бөлігі фермер қожалықтарына арналған АСР бойынша, ал қалған бөлігі – оңайлатылған жүйе немесе Жалпыға бірдей тәртіп (ЖБТ) бойынша салық салынса. Мұндай жағдайда табысты бөлек есепке алу және әр АСР бойынша жеке есептілік тапсыру қажет.
АСР-ді кім қолдана алады?
ҚР СК нормаларына сәйкес АСР-ді мына санаттар қолдана алады:
- шағын кәсіпкерлік субъектілері;
- шаруа және фермер қожалықтары;
- ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер мен ауыл шаруашылығы кооперативтері.
Шағын кәсіпкерлік субъектісі – талаптарға сәйкес келетін ұйым немесе ЖК (ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 24-бабының 3-тармағы):
- жылдық орташа қызметкерлер саны – 100 адамға дейін;
- жылдық орташа табыс – 300 000 АЕК-ке дейін.
Белгілі бір қызмет түрлері алынып тасталған салаларға жатса, критерийлерге сай келсе де, кейбір ЖК мен ЖШС АСР қолдана алмайды (ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 24-бабының 4-тармағы).
Шаруа немесе фермер қожалығы – ауыл шаруашылығы жерлерін өнім өндіру, өңдеу және өткізу үшін пайдаланатын еңбек бірлестігі (ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 41-бабы). Мүмкін нысандары:
- шаруа қожалығы (отбасылық кәсіпкерлік);
- фермер қожалығы (жеке кәсіпкерлік);
- жай серіктестік нысанындағы фермер қожалығы.
Ауыл шаруашылығы кооперативі – ауыл шаруашылығы өнімін өндіру, өңдеу, сақтау және өткізу, балық шаруашылығы немесе сервистік қызметтер көрсету үшін жеке және заңды тұлғаларды біріктіретін өндірістік кооператив нысанындағы заңды тұлға (2015 жылғы 29 қазандағы № 372-V Заңның 5-бабы).
Қандай АСР-ді таңдаған дұрыс?
АСР таңдау үшін мынаны ескеріңіз:
- қызметкерлер саны мен табыс критерийлеріне сәйкес келуі;
- қызмет түрлері бойынша шектеулер.
Мысалы, патент негізіндегі АСР сауда саласына қолданылмайды (ҚР СК 685-бап). Сондай-ақ патент бойынша жалдамалы еңбекті пайдалануға болмайды.
Негізгі шектеулер:
- Патент: жалдамалы қызметкер – жоқ; салықтық кезеңдегі табыс – 3 528 АЕК-ке дейін.
- Оңайлатылған декларация: 30 қызметкерге дейін; табыс – 24 038 АЕК-ке дейін.
- Тіркелген шегерім: 50 қызметкерге дейін; табыс – 144 184 АЕК-ке дейін.
АСР-ді қалай бастауға болады
АСР таңдау тәртібі:
- Жеке тұлғалар – ЖК ретінде тіркелу кезінде (ҚР СК 79-бап);
- Заңды тұлғалар – тіркелгеннен кейін 5 жұмыс күні ішінде салық органына хабарлама беру арқылы;
- ЖБТ-дан патентке ауысқанда – патент құнын есептеу туралы есепті тапсыру арқылы;
- АСР-ді ауыстырғанда – салық органына хабарлама беру арқылы (ҚР ҚМ Мемлекеттік кірістер органы).
Хабарламаны eGov арқылы электронды түрде немесе салық органына жеке келіп, қағаз түрінде беруге болады.
Салық төлеуші тіркелу кезінде АСР таңдамаған болса, ол автоматты түрде ЖБТ-ға өткізіледі. Шарттарға сай келсе, төмендегі АСР-лерге ауысуға болады:
- Патентке – ЖБТ-дан немесе фермер қожалықтарына арналған АСР-ден;
- Оңайлатылған декларацияға – ЖБТ-дан, патенттен немесе фермер қожалықтарына арналған АСР-ден;
- Тіркелген шегерімге – ЖБТ-дан немесе өзге АСР-ден;
- Ауыл шаруашылығы кооперативтеріне арналған АСР-ге – ЖБТ-дан немесе өзге АСР-ден;
- Фермер қожалықтарына арналған АСР-ге – ЖБТ-дан немесе өзге АСР-ден.
АСР қолдануды бастау және тоқтату
АСР қолдануды бастау күні:
- Тіркелу кезінде АСР таңдаған ЖК үшін – есепке қою күні;
- Мерзімінде хабарлама берген заңды тұлғалар үшін – мемлекеттік тіркеу күні;
- Қалған жағдайларда – хабарлама берілгеннен кейінгі айдың 1-күні.
АСР қолдануды тоқтату – хабарлама берілген айдың соңғы күні.
Шарттар бұзылғандықтан мәжбүрлі түрде ЖБТ-ға ауысқан жағдайда жаңа тәртіп мұндай шарттар туындаған айдың 1-інен бастап қолданылады.
АСР қолданудағы маңызды ерекшеліктер
- Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер жыл ішінде АСР-ді өзгерте алмайды (критерийлерге сай келмеу жағдайларын қоспағанда).
- Шағын бизнеске арналған АСР-ден ЖБТ-ға ауысқаннан кейін АСР-ге қайта оралу тек бір жылдан соң мүмкін.
- Салық төлеуші АСР шарттарына сәйкес келмей қалған жағдайда, 5 жұмыс күні ішінде ЖБТ-ға ауысатыны туралы салық органына хабарлауы тиіс.
- Салық органдары камералдық бақылау барысында АСР критерийлеріне сәйкессіздікті өздері анықтап, бұзушылықтарды жою қажеттігі туралы хабарлама жібере алады (ҚР СК 114–115-баптар).
- АСР қолданған кезде есепті жүргізуге 1С шешімдерін пайдаланыңыз, мысалы, «1С:Бухгалтерия». Бағдарлама салықтық, бухгалтерлік және кадрлық есепті жүргізуді, сондай-ақ бақылаушы органдарға есептілікті тапсыруды жеңілдетеді.
