Қазақстан Республикасында салалық бағыты әртүрлі 15 арнайы экономикалық аймақ (АЭА) жұмыс істейді.
АЭА-ның негізгі міндеттері мыналар:
- экономиканың басым салаларына инвестициялар мен жаңа технологияларды тарту;
- заманауи, жоғары өнімді әрі бәсекеге қабілетті өндірістер құру;
- халықтың жұмыспен қамтылу деңгейін арттыру.
АЭА аумағында қатысушылар мен басқарушы компаниялар үшін арнайы жеңілдетілген режим қолданылады. Арнайы экономикалық аймақтардағы салықтық жеңілдіктер бизнеске ынталандыру беруге және кәсіпкерлік белсенділікке қолайлы жағдай жасауға бағытталған.
Қазақстандағы жеңілдіктерге құқығы бар жобалар санаттары
АЭА қатысушылары мен басқарушы компанияларға арналған салықтық преференциялар 51-бапта көзделген («Арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар туралы» Заң).
Жеңілдіктер көлемі жобаның құнына байланысты. Үш санат белгіленген:
- категория A — жобаның құны 3 млн АЕК-ке дейін;
- категория B — жобаның құны 3 млн-нан 14,5 млн АЕК-ке дейін;
- категория C — жобаның құны 14,5 млн АЕК-тен бастап.
Айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап 4325 теңге болады.
Ерекше шарт: төмендегі тауарларды өндіру саласында B санатын алу үшін шекті мән төмендетілген:
- азық-түлік өнімдері;
- киім және тоқыма;
- былғары бұйымдары;
- компьютерлер;
- электр жабдықтары;
- электрондық жабдық;
- оптикалық жабдық.
B санаты жобаның құны 1 млн-нан 14,5 млн АЕК-ке дейін болғанда беріледі.
Арнайы экономикалық аймақтардағы салық салу: АЭА-да кімдер салықтық жеңілдіктер ала алады
Қазақстанның Салық кодексінің 734-бабы АЭА-да жұмыс істеген кезде салықтық жеңілдіктер алуға кімдердің құқығы барын айқындайды. Преференциялар алу үшін АЭА аумағында қызмет ететін кәсіпорын төмендегі барлық талаптарға сай болуы керек:
- АЭА-ның ресми қатысушысы болу.
- АЭА орналасқан жері бойынша салық органдарында тіркелу.
- АЭА-дан тыс филиалдар мен дербес бөлімшелердің болмауы (өкілдіктерден басқа). Ескерту: бұл талап АЭА-ның өзінде қажетті инфрақұрылым болған жағдайда қолданылады.
- АЭА құрылған мақсатқа сай басым қызмет түрін тікелей АЭА аумағында жүзеге асыру.
Кедендік шекарамен шектес АЭА-ларға арналған ерекше шарттар
Егер АЭА шекарасы Еуразиялық экономикалық одақтың (ЕАЭО) кедендік шекарасы учаскелерімен толық немесе ішінара сәйкес келсе, салықтық преференциялар шарттары ерекшеленеді. АЭА-дан тыс филиалдарға (өкілдіктерден басқа) толық тыйым салынады. Инфрақұрылымға қатысты талап қолданылмайды (ҚР СК 734-бап). Шекаралық АЭА-ның қатысушысы ретінде ұйым да, жеке кәсіпкер де бола алады.
Кімдер АЭА-дағы салықтық жеңілдіктерді пайдалана алмайды
ҚР СК 734-бабына сәйкес, төмендегі тұлғалар мен компаниялар (жоғарыдағы талаптар орындалса да) жеңілдіктерге құқығы жоқ:
1. Жер қойнауын пайдаланушылар — жер қойнауын геологиялық зерттеу, пайдалы қазбаларды өндіру, жерасты құрылыстарын салу және пайдалану жұмыстарын жүргізетіндердің бәрі.
2. Акцизделетін тауарларды өндірушілер.
Мына жағдайлардан басқа: қозғалтқыш көлемі үш литрден жоғары көлік құралдарын өндіру және жинау:
- жолаушыларды тасымалдауға арналған;
- жүктерді тасымалдауға арналған — жүргізуші кабинасы жүк бөлігінен тұрақты қалқамен бөлінген, шассиге орнатылған жүк платформасы бар көлік құралдары.
Осы ерекшеліктер қолданылмайды:
- микроавтобустарға, автобустар мен троллейбустарға;
- қолмен басқарылатын арнайы автомобильдерге;
- ерекше қажеттілігі бар адамдарға арналған қолмен басқару адаптері бар арнайы автомобильдерге.
3. АЭА шеңберінде қызметін арнайы салық режимдерімен жүзеге асыратын субъектілер.
4. АЭА қатысушылары, ірі стратегиялық инвестициялық жобаларды іске асыратындар.
5. Құмар ойындар саласындағы кәсіпорындарды ұйымдастырушылар.
6. «Astana Hub» технопаркінің қатысушылары.
7. «Астана» халықаралық қаржы орталығының (АХҚО) қатысушылары.
8. Шетелдік жеке және заңды тұлғалар, шекарасы ЕАЭО-ның шекарасымен толық немесе ішінара сәйкес келетін АЭА аумақтарында.
Қазақстанның Салық кодексі АЭА үшін қандай жеңілдіктер белгілейді
ҚР СК 735-бабы АЭА қатысушыларына қолжетімді салықтық жеңілдіктер, оларды қолдану тәртібі және осы артықшылықтар қандай жағдайларда жойылатыны туралы толық ақпарат береді.
1. АЭА қатысушылары келесі салықтар мен төлемдер бойынша 100% босатылады (0% мөлшерлеме):
| Салық/Төлем | Қолдану шарттары |
| Жер салығы | Мөлшерлемеге 0 (нөл) коэффициенті қолданылады |
| Жер үшін төлемақы | Мөлшерлемеге 0 (нөл) коэффициенті қолданылады |
| Мүлік салығы | Мүліктің құнына 0% мөлшерлеме |
| Корпоративтік табыс салығы (КТС) | АЭА құрылған басым қызметтен түскен табысқа 0% мөлшерлеме. Басқа қызмет түрлерінен түскен табысқа жалпы тәртіппен салық салынады. |
| Жеке табыс салығы (ЖТС) | Тек ЕАЭО шекарасындағы АЭА-ларда жұмыс істейтін ЖК үшін — АЭА құрылған басым қызметтен түскен табысқа 0% мөлшерлеме. Басқа қызметтен түскен табысқа жалпы тәртіппен салық салынады. |
Маңызды ескерту: КТС бойынша жеңілдік әлеуметтік нысандарды іске асырудан (сатудан) түскен табысқа қолданылмайды:
- балабақшалар мен мектептер;
- орта және жоғары оқу орындары;
- медициналық ұйымдар;
- кітапханалар, музейлер, театрлар;
- спорт кешендері.
2. АЭА-ны қызметпен қамтамасыз ету үшін пайдаланылатын объектілер бойынша басқарушы компаниялар жер салығы, мүлік салығы және жер үшін төлемақыдан 100% босатылады.
Жеңілдіктердің басталу сәті
- Жер салығы — АЭА-ға қатысу туралы шартқа қол қойылған айдың бірінші күнінен бастап.
- Мүлік салығы — салық салу объектісі пайда болған сәттен бастап, бірақ АЭА қатысушысы ретінде шартқа қол қойылған күннен ерте емес.
- Жер үшін төлемақы, КТС, ЖТС — АЭА-ға қатысу туралы шартқа қол қойылған айдың бірінші күнінен бастап шарттың қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін. Шарт АЭА өмір сүру мерзімі шегінде жарамды.
Жеңілдіктердің қолданылу мерзімі
2024 жылғы 1 қаңтардан кейін жасалған шарттар бойынша жеңілдіктердің ең ұзақ қолданылу мерзімі объектілер санатына байланысты:
- A санаты — 7 жылға дейін;
- B санаты — 15 жылға дейін;
- C санаты — 25 жылға дейін.
Жеңілдіктер АЭА-ның өз қызмет ету мерзімінен ұзақ қолданылмайды.
Преференциялардан айрылу
Егер АЭА-ға қатысу туралы шарт компания немесе ЖК тарапынан бұзылғандықтан тоқтатылса, салықтық преференциялар жойылады.
- Жеңілдіктерді жою бұзушылық тіркелген салық кезеңінің басынан бастап жүргізіледі.
- Басқарушы компания шарттың бұзылғаны туралы салық органдарына 30 күнтізбелік күн ішінде хабарлауға міндетті.
- Салық төлеуші осы мерзімде жаңартылған салық декларациясын тапсырып, бұзушылық болған кезең үшін салық берешегін өтеуі тиіс.
Арнайы экономикалық аймақтардағы салық салу: қосылған құн салығы
Қазақстанның Салық кодексінің 48-тарауы АЭА қатысушылары үшін ҚҚС салынбайтын айналым мен ҚҚС салынбайтын импорттың толық тізбесін қамтиды. АЭА шегінде ҚҚС-тан босатылатын тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің барлық түрлері осы тарауда көрсетілген. Осы тарауда көзделмеген тауарлар, жұмыстар, қызметтерге жалпы ҚҚС салу тәртібі қолданылады. 2026 жылдан бастап АЭА-лардағы салық салуда ҚҚС мөлшерлемесі 12%-дан 16%-ға ұлғаяды.
Жеңілдетілген кедендік режим
АЭА қатысушылары арнайы кедендік рәсімдерді қолдануға құқылы, олар импортталатын тауарларға ҚҚС төлеуден босатуды қамтуы мүмкін (ҚР СК 479-бап). Жеңілдетілген режим АЭА шегінде инвестиция тарту мен өнеркәсіптік дамуды ынталандыру үшін көзделген.
Заңнама өзгерістерінен қорғау
Маңызды кепілдік: АЭА-ға қатысу туралы шартқа қол қойылғаннан кейін салық заңнамасы қатысушы үшін қолайсыз жаққа өзгерсе, қатысушы бұрынғы, өзіне тиімді ережелерді қолдануды жалғастырады.
Бұл қорғау шарттың бүкіл қолданылу мерзімі ішінде сақталады, бірақ теріс өзгерістер алғаш күшіне енген сәттен бастап он жылдан аспайды. Назар аударыңыз: кепілдік шарт қатысушының кінәсінен бұзылған жағдайда жойылады.
Қорытынды
Қазақстанда арнайы экономикалық аймақтар (АЭА) қатысушылары корпоративтік табыс салығынан, мүлік салығынан және жер салығынан босатылады. Сондай-ақ белгілі тауарлар, жұмыстар мен қызметтер бойынша ҚҚС-тың нөлдік мөлшерлемесі қолданылады, жабдық импорты үшін кедендік баждардан босату қарастырылған. АЭА-дағы салықтық преференциялар жобаның құнына және аймақтың салалық бағытына қарай өзгеруі мүмкін.
