Қазақстанның салық органдарына 270 декларациясын кім тапсырады
270 декларациясын толтырып ұсынуға міндетті тұлғалар шеңбері Қазақстан Республикасының Салық кодексінің (ҚР СК) 633-бабының 1-тармағымен айқындалады. Бірінші және негізгі топ — Қазақстан Республикасының азаматтары, осы елдің резиденттері және мына санаттардың біріне жататындар:
- мемлекеттік қызметшілер және олардың жұбайлары;
- банктердің және сақтандыру ұйымдарының ірі қатысушылары, инвестициялық портфельді басқарушылар және олардың жұбайлары;
- заңды тұлғалардың бірінші басшылары, жарғылық капиталдың кемінде 10%-ына иелік ететіндер және олардың жұбайлары (коммерциялық емес ұйымдардан басқа).
Аталған үш санаттағы тұлғалар үшін декларация тапсыру міндеті, егер олар 2024 жылы осы мәртебелердің кез келгеніне кем дегенде бір күн иелік етсе, туындайды. Жеке кәсіпкерлер бұл үшінші санатқа кірмейді және 270 декларациясын тапсыруға міндетті емес. ЖК төлейтін салықтар туралы мақалада оқи аласыз.
Сондай-ақ 270 декларациясын мына тұлғалар тапсырады:
- Табысын өзі декларациялауға тиіс тұлғалар. Мысалы, пәтерді жалға берген немесе үйді сатқан жағдайда.
- Жеке нотариустар, жеке сот орындаушылары, адвокаттар, кәсіби медиаторлар.
- Шетел банктеріндегі шоттардың иелері, 31.12.2024 жағдайы бойынша жиынтық қалдығы 3 млн 692 мың теңгеден асатын.
- Шетелде мүлкі бар тұлғалар, ол мүлік тұрған елдің заңнамасына сәйкес мемлекеттік тіркеуге жататын. Құны маңызды емес, иелік ету фактісі есепке алынады. Қазақстан заңнамасы тұрғысынан мүлік тек жылжымайтын мүлік емес, өзге активтерді де қамтиды. Мысалы, өзге елдердің мемлекеттік тізілімдерінде тіркелген акциялар.
- Цифрлық активтердің иелері — 31.12.2024 жағдайы бойынша. Бұл санат үшін цифрлық активтерге иелік еткен күн маңызды. Мысалы, азамат жыл басынан бастап криптовалютаға ие болып, 30.12.2024 күні оның бәрін сатып жіберуі мүмкін. Мұндай жағдайда декларация тапсыру міндеті болмайды.
- 2024 жылы 73 млн 840 мың теңгеден жоғары сомаға активтер сатып алған тұлғалар — активтердің орналасқан жеріне қарамастан: жылжымайтын мүлік, көлік, бизнестегі үлес, бағалы қағаздар, инвестициялық алтын.
Бұл тармақты түсіндіруде бірізділік жоқ. Жиынтық шек барлық актив түрлеріне бірдей қолданыла ма, әлде әр активтің құны жеке қарала ма — нақты айқындалмаған. Салық органдары бұл формулировка активтердің жиынтық құнын білдіреді деп санайды. Жоғарыда аталған тұлғалар, декларацияланатын табысы болмаса да, декларация тапсырады, бір ғана ерекшелікпен.
Егер шетел банктерінде шоттары, шетелдегі немесе цифрлық активтері бар азамат 2024 жыл үшін 250 декларациясын тапсырса, 270 декларациясын тапсырмайды. Бірақ декларациялануға тиіс табысы болса, 270 декларациясын тапсырып, 250 декларациясында көрсеткен ақпаратын қайталайды.
Қазақстанның шетел азаматтары мен бейрезиденттері де 270 декларациясын тапсырады, егер олар:
- Қазақстанда салық төлеушілер өз бетінше декларациялайтын табыс алса;
- Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес декларация тапсыруға міндетті болса.
270 декларациясын тапсыру мерзімін ұзарту
15 қыркүйекке дейін 270 декларациясын уақытында тапсырмауға құқығы бар жалғыз санат — мерзімді әскери қызметтегі әскери қызметшілер. Олар декларацияны демобилизациядан (әскерден босатылғаннан) кейін 60 күнтізбелік күн ішінде тапсырады. Мерзім автоматты түрде ауыстырылады, инспекцияға қандай да бір өтініш немесе хабарлама берудің қажеті жоқ.
270 декларациясын салық органына ұсыну тәсілдері
Салық төлеуші декларацияны мына тәсілдердің бірімен тапсыра алады:
- поштамен, хабарламасы бар тапсырысты хатпен;
- тіркелген жері бойынша инспекцияға жеке өзі;
- электронды түрде.
Онлайн тапсыру үшін мына электрондық ресурстардың бірін таңдауға болады:
- салық төлеушінің жеке кабинеті;
- портал;
- e-Salyq Azamat, eGov mobile, moldir.qoldau.kz, HALYKBank (HALYK), ЦентрКредитБанк (bcc.kz), Kaspi.kz қосымшалары.
270 декларациясының А бөлімін толтыру
А бөлімі салық төлеуші туралы жалпы ақпаратты қамтиды: тегі, аты-жөні (бар болса — әкесінің аты), ЖСН, байланыс деректері. Қиындық туғызуы мүмкін 7-тармақта декларацияның түрі белгіленеді:
- алғашқы;
- кезекті;
- қосымша;
- хабарлама бойынша қосымша.
15 қыркүйекке дейін салық төлеуші 2024 жыл үшін алғаш рет мынадай түрде тапсырады:
- алғашқы декларация — егер 270 нысанын алғаш рет толтырса;
- кезекті декларация — егер алдыңғы жылдары да тапсырған болса.
Егер 15 қыркүйектен кейін азамат қателік жібергенін байқаса, оны түзетіп, қосымша декларация тапсыра алады.
Шетелдік компанияларды бақылайтын тұлғалар, егер декларация тапсыру күні мұндай компаниялардың бекітілген қаржылық есептілігі болмаса, алғашқы немесе кезекті декларацияда олардың пайдасын көрсетпеуге құқылы. Олар 31 наурызға дейін қосымша декларация тапсырып, 15 қыркүйекте жоқ болған деректерді көрсетеді.
Егер салық инспекторы қателік немесе бұзушылық анықтаса, салық төлеуші хабарлама бойынша қосымша декларация тапсырады.
Салық төлеуші декларацияны тек өзі үшін тапсырады. Ерекше жағдай — балаға немесе әрекет қабілеттілігі жоқ не шектеулі адамға қатысты. Бұл жағдайда декларацияны тапсыратын тұлға заңды өкіл мәртебесіне ие болады. Бұдан өзге адамдар басқа біреудің орнына декларация тапсыра алмайды.
8-тармақта салық төлеуші нақты қандай табыс түрлерін декларациялайтынын белгілейді. «Иә» жалаушасын қойса, тиісті қосымшаны толтырады. Егер декларант жеке табыс салығын (ЖТС) қайтаруды алғысы келсе, 8B тармақшасына белгі қояды.
270 декларациясының B және C бөлімдерін дайындау
B бөлімінде салық төлеуші ипотекалық кредит бойынша банктен ақпарат алуға келісім береді. C бөлімінде декларацияда Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес толық әрі дәйекті мәліметтер көрсетілгенін растайды және сол үшін жауапкершілік алады.
Декларацияны тапсыратын тұлға C бөліміндегі алғашқы үш тармақты толтырады. Қалғанын декларацияны қабылдаған салық инспекторы толтырады.
270 декларациясына қосымшаларды дайындау
Қосымша 1
Бұл ең күрделі бөлік саналады. Салық төлеуші декларацияланатын табыстарды жол-жолымен енгізеді. Мұнда ең бастысы — сомаларды тиісті жолдарға дұрыс енгізу және олардың дұрыстығын тексеру.
Қосымша 1 — A-дан K-ға дейінгі 11 бөлімнен тұрады. A, B, C бөлімдерінде салық төлеуші табыстарды көрсетеді. D бөлімінде табыстар жинақталады.
Е бөлімі «Табыстарды түзетуге» толығырақ тоқталайық. Түзету ҚР СК-нің 341 және 654-баптары негізінде жүргізіледі. 341-бапта ЖТС салынбайтын табыстардың тізбесі берілген. Мысалы:
- балаларға төленетін алимент;
- әскери қызметшілердің табыстары;
- зейнетақылар.
654-бап бойынша түзетуді бейрезиденттер қолдана алады. Атап айтқанда, Қазақстаннан тыс жерде жұмыстарды орындаудан алынған табыстар ЖТС салынбайды. Егер декларант халықаралық шарттарға сәйкес салық салынбайтын табыс алса, оларды да осы бөлімде көрсетеді.
Осылайша, алдымен салық төлеуші барлық табыстарын көрсетеді, содан кейін Е бөлімінде ЖТС салынбайтындарын бөлек айқындайды.
F бөлімінде декларант салықтық шегерімдерді көрсетеді. G бөлімінде ЖТС салынатын табыс сомасын есептейді. Ол үшін табыстан түзетулер мен салықтық шегерімдер шегеріледі.
H бөлімінде жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі. Егер салық төлеуші 2024 жылы басқа мемлекетте табыс алып, сол жерде салық төлесе және ол мемлекетпен Қазақстан Республикасы қосарланған салық салуды болдырмау туралы шарт жасасқан болса, ЖТС сомасы түзетілуі мүмкін. Төленуге жататын салықтың түпкілікті сомасы K бөлімінде көрсетіледі.
Қосымша 4
Бұл қосымшада салық төлеуші Қазақстаннан тыс жерлердегі мына деректерді көрсетеді:
- сатып алынған және иеліктен шығарылған мүлік;
- 31.12.2024 жағдайы бойынша жиынтығы 1000 АЕК-тен асатын шетел банктеріндегі шоттар;
- 31.12.2024 жағдайы бойынша дебиторлық және кредиторлық берешек;
- ағымдағы жылдың 31 желтоқсанына мүлік пен активтер.
Жоғарыда аталғандардың алғашқы бөліміне тоқталайық.
Бұл бөлімнің ерекшелігі — салық төлеуші мүлікті сипаттап қана қоймай, мәміле түріне қарай осы мүліктің алдыңғы немесе кейінгі иесі туралы да мәлімет береді.
Сондай-ақ декларант дебиторлық және кредиторлық берешек туралы егжей-тегжейлі ақпарат көрсетеді. Ережелер ҚР СК 634-бабының 6-тармағында баяндалған. Декларацияда мына берешектер көрсетіледі:
- жеке тұлғалар арасындағы, нотариатта куәландырылған;
- заңды тұлғамен өзара қатынастар бойынша, егер салық төлеуші шарт жасасып, өзара есеп айырысу актісіне қол қойған болса;
- сот шешімімен расталған.
Барлық жағдайда декларант өзіне қатысты дебитор немесе кредитор болып табылатын тұлғаның идентификациялық нөмірін көрсетеді.
Қосымша 5
Бұл қосымшаны 2024 жылы 20 000 АЕК-тен асатын сомаға мүлік сатып алған тұлғалар міндетті түрде толтырады. Мемлекеттік қызметшілер, банктердің ірі қатысушылары, заңды тұлғалардың иелері мен директорлары да 5-қосымшаны міндетті түрде толтырады. Тіпті мүлік сатып алмаса да, бұл фактіні декларацияда растайды. Қосымша екі бөлімнен тұрады:
- мүлікті сатып алу және оны алуға пайдаланылған қаражат көздері туралы мәліметтер;
- мүлікті сату туралы мәліметтер.
Шығыстарды жабу көзі ретінде салық төлеуші жалақыны, қарыз шартын немесе сыйға тартуды көрсете алады. Қаражат көзі атаусыз қалмауы тиіс. Салық төлеуші ұйым болса — оның атауын, жеке тұлға болса — тегі мен атын, сондай-ақ көздің сәйкестендіру нөмірін көрсетуге міндетті.
Декларацияны тапсырмау үшін жауапкершілік
Егер салық төлеуші мұндай бұзушылықты немесе ақпаратты толық көрсетпеуді алғаш рет жасаса, салық инспекциясы ескерту шығарады. Қайталанған бұзушылық үшін 15 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады — 2025 жылы 58 980 теңге. Бұдан бөлек, декларацияда деректерді толық көрсетпеу үшін 3 АЕК — 2025 жылы 11 796 теңге айыппұл көзделген.
Декларацияны тапсырумен қатар, салықты 25 қыркүйекке дейін төлеуді ұмытпаңыз. Салықты мерзімінде төлемеген жағдайда жауапкершілік туралы мақалада оқи аласыз.
