Қазақстандағы өзін-өзі жұмыспен қамтығандар: тіркелу, салықтар, кім тіркеле алады

Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған режим не үшін қажет

Өзін-өзі жұмыспен қамту режимі бұған дейін де болған, алайда 2024 жылғы 1 қаңтардан күшін жойды. Кәсіпкерлік қызметті жүргізу үшін жеке кәсіпкер (ЖК) ретінде тіркелу қажет болды. Алайда табысы аз немесе жүйесіз түсетін азаматтар үшін бұл тиімсіз еді. Соның салдарынан «көлеңкеге» кететін кәсіпкерлер үлесі артты. Қазақстан Үкіметі жаңа режим шағын бизнесті заңдастыруға және салық түсімдерінің жинақталуын арттыруға көмектеседі деп күтеді.

Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған салық режимін қолдану құқығы

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап бұрын ЖК ретінде тіркелген жеке тұлғалар мына талаптарға сай келсе, жаңа мәртебе — өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлға мәртебесін алады:

• Қазақстан азаматтары немесе қандастар — бұрын Қазақстан Республикасының азаматтығы болмаған, тарихи Отанына оралған этникалық қазақтар;
• өзін-өзі жұмыспен қамту режимін қолдануға болатын қызмет түрлерімен айналысады;
• жалдама қызметкерлері жоқ;
• айлық кірісі айлық есептік көрсеткіштің 300 еселенген мөлшерінен аспайды (ҚР СК-нің 718-бабы).

2026 жылға айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 4325 теңге мөлшерінде белгіленген. Демек, 2026 жылы өзін-өзі жұмыспен қамтығанның айлық кірісі 1 297 500 теңгеден аспауға тиіс.

Тізбені Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 21 қарашадағы № 994 қаулысы бекітті, оған 40 ЭҚЖЖ кіреді. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға мыналар жатады:

• мүлікті жалға берушілер;
• такси жүргізушілері, курьерлер;
• репетиторлар, аудармашылар;
• жылжымайтын мүлікті, техниканы, киімді жөндеумен айналысатындар және өзге мамандар.

Қазақстандағы режимді қолдану тәртібі

Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам мобильді қосымша арқылы жұмыс істейді. Кірістерді кассалық әдіспен есепке алады. Төлем түскен кезде мобильді қосымшада кірісті тіркеп, чек шығарады. Салық кезеңі — ай.

Кіріс заңда белгіленген ең жоғары шектен асып кеткен айда ол бұл режимді қолдану құқығынан айырылады. Алдыңғы айлар үшін салықты қайта есептеудің қажеті жоқ. Кәсіпкерлікті жалғастыру үшін азамат жеке кәсіпкер ретінде тіркеледі.

Ол жеңілдетілген декларация негізіндегі салық режимін таңдай алады. Мұны алдын ала жасаған дұрыс, өйткені өзін-өзі жұмыспен қамту режимін қолдану құқығы аяқталған сәт пен жеңілдетілген декларация негізінде кәсіпкерлік қызметті бастағанға дейінгі кезеңдегі кіріс жалпыға бірдей белгіленген тәртіппен салық салынады.

Интернеті жоқ аудандарда жұмыс істейтін өзін-өзі жұмыспен қамтығандар салық есебін өздері әзірлеген тізілімде жүргізеді. Тізілім үлгісі:

Тізілімде міндетті түрде күн, операция атауы, әр операцияның құны, күндік және айлық жиыны көрсетіледі. Қосымша бағандар енгізуге болады, мысалы, клиенттің Т.А.Ә. мен мекенжайын көрсету. Шектеулер тек міндетті бағандардың атауларын белгілеу түрінде ғана бар. Қазақстандағы өзін-өзі жұмыспен қамтығандар мұндай тізілімді кемінде 5 жыл сақтайды және тексеріс тағайындалған жағдайда оны салық инспекторына ұсынады.

Салық төлеу

Салық есепті айдан кейінгі айдың 25-інен кешіктірілмей төленеді. Қаңтар айының кірісі үшін — 25 ақпаннан, ақпан үшін — 25 наурыздан кешіктірмей және т.б.

Қазақстандағы өзін-өзі жұмыспен қамтығандар кірістің 4%-ын төлейді. Оның құрамында:

• 2% — зейнетақы жарналары;
• 1% — медициналық сақтандыру;
• 1% — әлеуметтік аударымдар.

Салық есептілігін тапсыру қажет емес. Мобильді қосымша пайдаланушылары салықты өздері есептемейді — қосымша ай сайын төлеуге тиіс салық сомасын автоматты түрде есептейді. Интернет жоқ жерде жұмыс істейтін өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам салықты өзі есептеп, өзі төлейді.

Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам интернет-платформалар арқылы да жұмыс істей алады. Мысалы, такси жүргізушілері Яндекс.Такси, InDrive, Glovo, Wolt арқылы жұмыс істейді. Бұл жағдайда салықты осы платформалардың операторлары есептеп, ұстап қалады.

Қазақстандағы өзін-өзі жұмыспен қамтығандар: 01.01.2026 жылдан жаңа режимге көшу

Салық кодексі 01.01.2026 жылдан бастап үш арнайы салық режимін көздейді:

• өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін;
• жеңілдетілген декларация негізінде;
• шаруа немесе фермер қожалықтары үшін.

Қалған режимдер күшін жояды. Жеңілдетілген декларация режимінде жұмыс істеу ерекшеліктері туралы мақалада баяндалды.

2025 жылы патентпен және мобильді қосымшалар арқылы жұмыс істеген ЖК 01.01.2026–28.02.2026 аралығында есептен шығуына болады. Бірақ бұл міндетті емес. Мобильді қосымшаны жүктеп, онда тіркелсе жеткілікті.

Жұмыстың басталу күні — алғашқы чектің берілген күні. 01.03.2026 жылдан бастап осы екі режимде жұмыс істеген ЖК жаңа мәртебеге автоматты түрде ауыстырылады, әрі олар 01.01.2026 жылдан өзін-өзі жұмыспен қамтыған деп есептеледі. Бұл ретте олар ЖК мәртебесінен айырылады.

Кәсіпкер ретінде қалғысы келетін азамат 01.03.2026 дейін жеңілдетілген декларацияға көшу туралы хабарламаны тапсырады.

Егер ЖК 2025 жылы арнайы салық режимін қолданған болса:

• жеңілдетілген декларация негізінде;
• тұрақты (бекітілген) шегерімді пайдалану арқылы;
• бөлшек салық бойынша,

онда ол режим түрін таңдау туралы хабарламаны міндетті түрде тапсырады.

Тапсыру тәсілдері:

• қағаз түрінде салық органына жеке өзі барып;
• электрондық түрде мобильді қосымша немесе eGov порталы арқылы.

Хабарлама бермеген салық төлеуші 01.03.2026 жылдан бастап жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібіне ауыстырылады (ҚР СК 840-бабының 3-тармағы).

Есеп жүргізу үшін ЖК 1С шешімдерін таңдай алады. Бағдарлама әзірлеушілері оны салық заңнамасындағы өзгерістерге уақтылы бейімдеп отырады.

Қазақстанда өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған режим кімге тиімді

Бұл режим өз бетінше жұмыс істейтін азаматтарға тиімді, өйткені олар зейнетақы жүйесінің қатысушысы болады. Кірістің 4%-ы мөлшеріндегі төлем жаңа режимді пайдаланатын әр адам үшін қолжетімді. Бір реттік қызметтерге өзін-өзі жұмыспен қамтығандарды тартатын тапсырыс берушілер үшін де тиімді — олар қосымша салық төлемейді.

Алайда өзін-өзі жұмыспен қамтылғандардың еңбегін тұрақты негізде пайдалану бизнес үшін тәуекел тудырады, себебі салық органдары қызмет көрсету шартының еңбек шартына қайта саралануына жол беріп, салықтарды қосымша есептеуі мүмкін. Сондай-ақ өзін-өзі жұмыспен қамтыған ҚҚС төлеушісі болып табылмайды және өз қызметінің құнына бұл салықты қоса алмайды. 2026 жылдан бастап ҚҚС есептеу мен төлеу тәртібіндегі өзгерістер туралы мақалада айтылған.

Қорытынды

2026 жылдан бастап Қазақстанның салық заңнамасы өз бетінше жұмыс істейтін азаматтарға түсетін жүктемені азайтады. Жаңашылдықтар тиімді болатын тараптар:

• еңбегін заңдастырып, әлеуметтік қорғау кепілдіктерін алатын азаматтар;
• өзін-өзі жұмыспен қамтылғандардың еңбегін пайдалана алатын бизнес;
• салық түсімдерінің жинақталуын арттыратын мемлекет.