Қазақстанда 270 нысанын кімдер салық органдарына тапсырады
270 нысанын толтыру және ұсынуға міндетті тұлғалардың шеңбері Қазақстан Республикасының Салық кодексінің (ҚР СК) 633-бабының 1-тармағымен айқындалады. Бірінші және негізгі топ — Қазақстан Республикасының азаматтары, оның резиденттері болып табылатын және мыналардың біріне жататындар:
- мемлекеттік қызметшілер және олардың жұбайлары;
- банктер мен сақтандыру ұйымдарының ірі қатысушылары, инвестициялық портфельді басқарушылар және олардың жұбайлары;
- заңды тұлғалардың басшылары, жарғылық капиталдың кемінде 10%-ына ие қатысушылар және олардың жұбайлары (коммерциялық емес ұйымдарды қоспағанда).
Аталған үш санаттағы тұлғалар 2024 жылдың кез келген бір күнінде осы мәртебелердің біріне ие болса, декларация тапсыру міндеті туындайды. Жеке кәсіпкерлер үшінші санатқа кірмейді, 270 нысанын тапсыруға міндетті емес. ИП төлейтін салықтар туралы мақалада оқи аласыз.
Сондай-ақ 270 нысанын мына тұлғалар тапсырады:
- Кірісті өз бетінше декларациялауға тиіс адамдар. Мысалы, пәтерді жалға берген немесе үйді сатқан.
- Жеке нотариустар, жеке сот орындаушылары, адвокаттар, кәсіби медиаторлар.
- Шетелдік банктердегі шот иелері, 31.12.2024 жағдай бойынша жиынтық қалдығы 3 млн 692 мың теңгеден асатын.
- Қазақстаннан тыс жерде мемлекеттік тіркеуге жататын мүлкі бар адамдар. Мүліктің құны маңызды емес, иелену фактісі ескеріледі. Қазақстан заңнамасы тұрғысынан мүлік тек жылжымайтынмен шектелмейді. Мысалы, басқа елдердің мемлекеттік тізілімдерінде тіркелген акциялар.
- Цифрлық активтер иелері (31.12.2024 жағдай бойынша). Бұл санат үшін цифрлық активтерге иелік ету күні маңызды. Мысалы, азамат жыл басынан криптовалюта ұстады, бірақ 30.12.2024 күні барлығын сатып жіберді. Бұл жағдайда ол декларация тапсырмайды.
- 2024 жылы 73 млн 840 мың теңгеден жоғары сомаға активтер сатып алған адамдар, активтердің орналасқан жеріне қарамастан: жылжымайтын мүлік, көлік, бизнестегі үлес, бағалы қағаздар, инвестициялық алтын.
Бұл тармақтың түсіндірмесі бірмәнді емес. Құндық шек барлық актив түрлерінің жиынтық құнына қолданыла ма, әлде әрбір активтің құнына жеке ме — нақты жазылмаған. Салық органдары бұл норманы активтердің жиынтық құны деп түсінеді. Аталған тұлғалар кірісі болмаса да декларация тапсырады, бір ғана ерекшелікпен.
Егер шетелдік банктерде шоттары және шетелде не цифрлық активтері бар азамат 2024 жыл үшін 250 нысанды тапсырса, ол 270 нысанын тапсырмайды. Алайда декларациялануға тиіс кірісі болса, азамат 270 нысанын тапсырып, 250 нысанында көрсеткен ақпаратты да қайталай көрсетеді.
270 нысанын шетелдіктер мен Қазақстанның резиденті емес тұлғалар да тапсырады, егер олар:
- Қазақстанда кірісті өзі декларациялайтын жағдайға ие болса;
- Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес декларация тапсыруға міндетті болса.
270 нысанын тапсыру мерзімін ұзарту
15 қыркүйекке дейін 270 нысанын тапсыру мерзімін сақтамауға құқығы бар жалғыз санат — мерзімді әскери қызметшілер. Олар декларацияны демобилизациядан кейін 60 күнтізбелік күн ішінде тапсырады. Мерзім автоматты түрде ауыстырылады, инспекцияға қандай да бір өтініштер немесе хабарламалар берудің қажеті жоқ.
270 нысанын салық органына ұсыну тәсілдері
Салық төлеуші декларацияны мынандай тәсілдердің бірімен тапсырады:
- пошта арқылы, хабарламасы бар тапсырыс хатпен;
- тіркелген жері бойынша инспекцияға жеке өзі;
- электрондық түрде.
Декларацияны онлайн тапсыру үшін салық төлеуші мына электрондық ресурстардың бірін таңдайды:
- салық төлеушінің жеке кабинеті;
- eGov порталы;
- e-Salyq Azamat, eGov mobile, moldir.qoldau.kz, HALYKBank (HALYK), ЦентрКредитБанк (bcc.kz), Kaspi.kz қосымшалары.
270 нысанының А бөлімін толтыру
А бөлімінде салық төлеуші туралы жалпы ақпарат көрсетіледі: тегі, аты, әкесінің аты (бар болса), ЖСН, байланыс деректері. Қиындық тудыруы мүмкін 7-тармақта нысан түрін белгілеу керек:
- алғашқы;
- кезекті;
- қосымша;
- хабарлама бойынша қосымша.
15 қыркүйекке дейін салық төлеуші 2024 жылға алғаш рет мынаны тапсырады:
- алғашқы декларацияны, егер ол 270 нысанын алғаш рет толтырса;
- кезекті декларацияны, егер ол алдыңғы жылдары да тапсырған болса.
15 қыркүйектен кейін азамат қате жібергенін анықтаса, оны түзетіп, қосымша декларация тапсыра алады.
Шетелдік компанияларды бақылайтын тұлғалар декларацияны тапсырған күні мұндай компанияларда бекітілген қаржылық есептілік болмаса, бастапқы немесе кезекті декларацияда олардың пайдасын көрсетпеуге құқылы. Олар келесі жылдың 31 наурызына дейін қосымша декларация тапсырып, 15 қыркүйекте болмаған деректерді көрсетеді.
Салық инспекторы қате немесе бұзушылық тапса, салық төлеуші хабарлама бойынша қосымша декларация тапсырады.
Салық төлеуші декларацияны тек өзі үшін тапсырады. Ерекше жағдай: декларация бала немесе әрекетке қабілетсіз не әрекет қабілеті шектеулі адам үшін ұсынылса. Бұл жағдайда декларацияны тапсыратын тұлға заңды өкіл мәртебесіне ие болуы керек. Өзге адамдар басқа біреудің орнына декларация тапсыра алмайды.
8-тармақта салық төлеуші дәл қандай кірістерді декларациялайтынын белгілейді. «иә» белгісін қойғаннан кейін, тиісті қосымшаны толтырады. Егер декларант Жеке табыс салығын (ЖТС) қайтаруды алғысы келсе, ол туралы 8B тармақшасында белгі қояды.
270 нысанының B және C бөлімдерін дайындау
B бөлімінде салық төлеуші ипотекалық кредит бойынша банктен ақпарат алуға келісім береді. C бөлімінде декларацияда толық әрі шынайы мәліметтер берілгенін растайды және декларант Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жауапкершілік көтеретінін қуаттайды.
Декларацияны ұсынушы C бөліміндегі алғашқы үш тармақты толтырады. Декларация қабылданған кезде қалғанын салық инспекторы толтырады.
270 нысанына қосымшаларды дайындау
1-қосымша
Бұл ең күрделі қосымша деп саналады. Салық төлеуші декларацияланатын кірістерді әр жолға бөліп енгізеді. Ең бастысы — сомаларды енгізетін жолдарды шатастырмау және осы сомалардың дұрыстығын тексеру.
1-қосымша A-дан K-ге дейінгі 11 бөлімнен тұрады. A, B, C бөлімдерінде кірістер көрсетіледі. D бөлімінде кірістер жиынтықталады.
E бөлімі «Кірістерді түзетуге» арналған. Түзету ҚР СК 341 және 654-баптарына сәйкес жасалады. 341-бапта ЖТС-тан босатылатын кірістер тізбесі бар. Мысалы, мыналар:
- балаларға төленетін алимент;
- әскери қызметшілердің кірістері;
- зейнетақылар.
654-бап бойынша түзетуді резидент еместер қолдана алады. Атап айтқанда, Қазақстаннан тыс жерде орындалған жұмыстардан алынған кірістер ЖТС-қа салынбайды. Егер декларант халықаралық шарттар негізінде салық салынбайтын кірістер алса, оларды да осы бөлімде көрсетеді.
Демек, алдымен салық төлеуші барлық кірістерді көрсетеді, содан кейін E бөлімінде ЖТС-тан босатылатындарын бөліп көрсетеді.
F бөлімінде декларант салықтық шегерімдерді көрсетеді. G бөлімінде ЖТС салынатын кіріс есептеледі. Ол үшін кірістен түзетулер мен салықтық шегерімдер алынып тасталады.
H бөлімінде жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі. Егер салық төлеуші 2024 жылы басқа мемлекетте кіріс алып, сол жерде салық төлесе және ол мемлекет Қазақстан Республикасымен қосарланған салық салуды болдырмау туралы шарт жасасқан болса, ЖТС сомасына түзету қолданылуы мүмкін. Төлеуге жататын соңғы сома K бөлімінде көрсетіледі.
4-қосымша
Қосымшада салық төлеуші Қазақстаннан тыс жерде орналасқан мыналар туралы мәліметтерді көрсетеді:
- сатып алынған және иеліктен шығарылған мүлік;
- 31.12.2024 жағдай бойынша жиынтығы 1000 АЕК-тен асатын шетелдік банктердегі шоттар;
- 31.12.2024 жағдайындағы дебиторлық және кредиторлық берешек;
- ағымдағы жылдың 31 желтоқсанындағы мүлік пен активтер.
Алғашқы бөлімді толығырақ қарастырайық.
Бұл бөлімнің ерекшелігі — салық төлеуші мүлікті сипаттап қана қоймай, мәміле түріне қарай сол мүліктің алдыңғы немесе келесі меншік иесін де көрсетеді.
Сондай-ақ декларант дебиторлық және кредиторлық берешек туралы егжей-тегжейлі ақпаратты көрсетеді. Ережелер ҚР СК 634-бабының 6-тармағында баяндалған. Декларацияда мына берешек көрсетіледі:
- жеке тұлғалар арасындағы қатынастар бойынша, нотариат куәландырған;
- заңды тұлғамен қатынастар бойынша — егер салық төлеуші шарт жасасып, салыстыру актісіне қол қойған болса;
- сот шешімімен расталған.
Барлық жағдайда декларант оның алдында дебитор немесе кредитор болып табылатын заңды немесе жеке тұлғаның ЖСН/БСН-ін көрсетеді.
5-қосымша
Қосымшаны 2024 жылы 20 000 АЕК-тен жоғары сомаға мүлік сатып алған тұлғалар міндетті түрде толтырады. Мемлекеттік қызметшілер, банктер мен сақтандыру ұйымдарының ірі қатысушылары, сондай-ақ заңды тұлғалардың иелері мен директорлары да 5-қосымшаны міндетті түрде толтырады. Тіпті олар мүлік сатып алмаса да, бұл фактіні декларацияда растайды. Қосымша екі бөлімнен тұрады:
- мүлік сатып алу және оны қаржыландыру көздері туралы мәліметтер;
- мүлікті сату туралы мәліметтер.
Шығындарды жабу көзі ретінде жалақыны, қарыз шарты немесе сыйға беру шартын көрсетуге болады. Қаражат көзі атаусыз қалмайды. Салық төлеуші ұйым болса — оның атауын және БСН-ін, жеке тұлға болса — тегін, атын және сондай-ақ көзіның сәйкестендіру нөмірін (ЖСН/БСН) көрсетуге міндетті.
Декларация тапсырмағаны үшін жауапкершілік
Егер салық төлеуші мұндай бұзушылыққа немесе мәліметтерді толық көрсетпеуге алғаш рет жол берсе, салық инспекциясы ескерту береді. Қайталанған бұзушылық үшін 15 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады — 2025 жылы 58 980 теңге. Бұдан бөлек, декларацияда мәліметтерді толық көрсетпегені үшін 3 АЕК — 2025 жылы 11 796 теңге мөлшерінде айыппұл көзделген.
Декларациядан бөлек, салықты 25 қыркүйекке дейін төлеуді ұмытпаңыз. Салықты мерзімінде төлемегені үшін жауапкершілік туралы мақалада оқи аласыз.
