Сыйақы — мотивация құралы
Сыйақы — қызметкерлерді жоғары нәтижеге жетуге шабыттандыратын қуатты құрал. Мұндай төлемдер қызметкерлерді мынаған ынталандырады:
- міндеттерін жауапкершілікпен орындау;
- жоспарлы көрсеткіштерді арттыру;
- жұмыс уақытынан тыс еңбек ету;
- бастамашыл болу және жұмыс процестерін жақсарту.
Маңызды: сыйақы — жалақының міндетті бөлігі емес, қызметкерлерді ынталандырудың тиімді тәсілі. Сыйақы алған адам өз еңбегінің мойындалғанын сезінеді, еңбегі бағаланатынын түсінеді, бұл одан әрі көбірек тырысуға жетелейді.
Тұрақты немесе жүйелі сыйақылар да бар. Оларды есепке алу бағдарламаларында қалыптастырады, тұрақты түрде төлейді және еңбек шартында немесе компанияның ішкі ережесінде көрсетеді. Мысалы, айлығы 60 000 рубль қызметкерге ай сайын еңбек өтілі үшін 15 000 рубль үстемеақы төленуі мүмкін. Бұл жұмыс беруші төлеуге міндетті жалақының бір бөлігіне айналады.
Дегенмен тұрақты сыйақылар көбіне әдеттегідей қабылданады, ал нақты жетістіктерге байланған бір реттік төлемдер көбірек ынта туғызып, мотивацияны күшейтеді.
Сыйақыдан айыру: қызметкерлерді қалай тәртіпке келтіру
Сыйақыдан айыру — жаза емес, нәтиже орындалмаған жағдайда сыйақының берілмеуі. Мұндай жүйе тәртіпті күшейтеді және көтермелеуді ортақ мақсатқа қосқан үлесін көрсеткендер ғана алатынын еске салады.
Сыйақы бермеудің себептері мыналар болуы мүмкін:
- жұмысқа кешігу немесе жұмыстан себепсіз қалу;
- еңбек тәртібін бұзу;
- міндеттеріне немқұрайды қарау;
- төмен нәтижелілік.
Бұл тәжірибе тек нақты бір қызметкерге ғана емес, бүкіл ұжымға ықпал етіп, жауапкершілікті еске салады.
Материалдық емес ынталандыру: қызметкерлер нені бағалайды?
Көпшілігі үшін әріптестер мен басшылықтың мойындауы мен құрметі ақшадан да маңызды. Қазіргі компаниялар қызметкерлерді ынталандыру үшін әртүрлі тәсілдерді қолданады:
- Мадақтау. Еңбекті шынайы мойындау еңбек өтіліне қарамастан әр қызметкерге жағымды.
- Қосымша демалыс күні. Тапсырмаларды мерзімінен бұрын сәтті аяқтауды демалыспен көтермелеуге болады.
- Компания есебінен оқыту. Курстар мен тренингтер қызметкерлерге дағдыларын жетілдіріп, біліктілігін арттыруға көмектеседі.
- Бірлескен бос уақыт. Корпоративтер, спорттық іс-шаралар немесе тимбилдинг ұжымдық рухты нығайтады.
- Лауазымдық өсу. Мансапта өсу мүмкіндігі қызметкерлерді барынша нәтижелі жұмыс істеуге ынталандырады.
Бұл тәсілдер команданың адалдығын арттыруға, өнімділікті жақсартуға және кадр ауысуын азайтуға көмектеседі. Алайда маңыздысы: материалдық емес ынталандыру қызметкерлердің қаржылық шарттарына көңілі толғанда ғана тиімді жұмыс істейді.
Шетелдік мотивация үлгілері
Америкалық тәсіл
Айқын мысал — Илон Масктің стратегиясы. Ол қызметкерлерін үш негізгі қағида арқылы шабыттандырады:
- Ортақ көрініс. Адамдар түпкі мақсатты көріп, не үшін жұмыс істеп жүргенін түсінуі керек.
- Тапсырмаларды кезеңдерге бөлу. Кіші жеңістер де жігерді көтереді.
- Жетістіктерге назар. Сәтсіздік болса да, қол жеткізілген табыстарға көңіл бөлу маңызды.
Сондай-ақ америкалық тәсілде икемді кесте, корпоративтік оқыту және жаңа дағдыларды меңгергені үшін бонустар кеңінен қолданылады — мұның бәрі қызметкерлердің тиімдірек жұмыс істеуіне ынталандырады.
Жапон моделі
Жапонияда компанияға адалдық жоғары бағаланады. Жұмыс берушілер қызметкерлердің процестерді шын ниетпен жақсартуға ұмтылуы үшін жағдай жасайды:
- жолақы мен тұрғын үй шығындарын өтейді;
- қызметкерлердің және олардың балаларының оқуын төлейді;
- бүкіл отбасыға медициналық сақтандыру береді.
Жапонияда мансаптық өсу еңбек өтілімен тығыз байланысты: адам компанияда қаншалықты ұзақ жұмыс істесе, басшылық лауазымына көтерілу мүмкіндігі соғұрлым жоғары.
Нидерландтық тәсіл
Нидерландыда жеңілдіктер мен өтемақыларға басымдық беріледі. Мысалы, жұмыс уақытында жеке шаруаларға кеткен уақыт төленуі немесе ұзақ уақыт еңбекке жарамсыз болған жағдайда демалыс күндері қосылуы мүмкін.
Сыйақы беру және сыйақыдан айыру: қорытынды
Сыйақы беру және сыйақыдан айырудың тиімді жүйесі қызметкерлердің жеке ерекшеліктерін де, компания мақсаттарын да ескеруі тиіс. Басты шарттар: ережелердің ашықтығы және нәтижеге бағытталу. Мұндай тәсіл команда мотивациясын арттырып қана қоймай, бизнестің өсуі мен дамуына негіз болады.
