Қазақстанда ЖШС ашу: қадамдық нұсқаулық

Жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС) — Қазақстанда коммерциялық қызметті ресми жүргізудің нысандарының бірі. Бұл форматты бизнесті кеңейту, өзге компаниялармен ынтымақтасу, қызметкерлер жалдау және жеке активтерді қорғау қажет болғанда таңдайды (қарыздар бойынша жеке мүлікпен жауап беретін ЖК-мен салыстырғанда).

Шағын жобалар үшін жеке кәсіпкерлік (ЖК) тіркеу жеңілірек болуы мүмкін, алайда болашақта бизнесті кеңейтуді жоспарласаңыз, ЖШС — анағұрлым қолайлы. Қазақстанда ЖШС-ті қалай ашуға болатынын, тіркеуге не қажет екенін және бастау кезінде қандай нюанстарды ескеру керегін қарастырамыз.

1 — ші қадам. Дайындық

Құжат тапсырар алдында компания қалай жұмыс істейтінін айқындау маңызды. Бұл жарғы мен тіркеу формаларын дұрыс толтыруға көмектеседі.

1. Бизнес бағытын айқындаңыз. Қысқаша жазыңыз: қандай тауарлар немесе қызметтер, оларды қандай арналар арқылы сатасыз, күтілетін айналым, қанша қызметкер қабылдауды жоспарлайсыз. Бұл мәліметтер өтініштер мен жарғыны толтыруға қажет. 
2. Бизнес санаты. Компанияңыз қай санатқа жататынын шешіңіз.

Компания көлемі мына өлшемдерге байланысты:

• Шағын. 100 қызметкерге дейін, жылдық айналым 300 млн теңгеге дейін.
• Орта. 100-ден 250-ге дейін қызметкер, айналым 300 млн-нан 3 млрд теңгеге дейін.
• Ірі. 250 адамнан көп, 3 млрд теңгеден жоғары.

Бұл жарғылық капиталдың ең төменгі мөлшеріне және салық міндеттемелеріне әсер етеді.

3. Компания атауы. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде 2–3 нұсқа (толық және қысқаша) ойластырыңыз. Тіркеуде бас тартуға жол бермеу үшін атаудың басқа жерде қолданылмайтынын алдын ала тексеріңіз.

Кеңес: негізгі параметрлері бар шағын жоспар жасаңыз. Атауды, қызмет түрлерін, болжамды айналымды және персонал санын көрсетіңіз. Құжаттарды толтырғанда бұл жоспар жолбасшы болады.

2 — ші қадам. Заңды мекенжай және қызмет түрлері

Бұл деректер жарғы мен тіркеу құжаттарына енгізіледі. Олар, мысалы, қанша салық төленетініне, бизнеске қандай лицензиялар керектігіне, үй-жайға қойылатын талаптарға және т. б. әсер етеді.

1. Заңды мекенжай. Құрылтайшының тұрғылықты үйі (таңдалған қызмет түріне рұқсат етілсе), жалға алынған кеңсе, жеке үй-жай немесе виртуалды мекенжай (коворкинг) жарайды. Растаушы құжат дайындаңыз: жалдау шарты, меншік құқығын растайтын құжат немесе меншік иесінің келісімі.
2. Қызмет түрлері (ЭҚЖЖ/ОКЭД). Негізгі кодты және, егер бірнеше бағытты дамытуды жоспарласаңыз, қосымша кодтарды көрсетіңіз. Таңдалған қызмет түрі үшін лицензия талап етіле ме, соны тексеріңіз (мысалы, медицина, алкоголь саудасы, құрылыс).
3. Салық салу режимін таңдау. ЖШС үшін қызмет түрін анықтағаннан кейін, қолайлы салық режимін таңдау маңызды:

Жалпыға бірдей тәртіп — ЖШС үшін негізгі режим. Көптеген орта және ірі компанияларға жарайды. Біраз салықтар мен жарналарды қамтиды:

• корпоративтік табыс салығы (КТС) — пайдадан 20%;
• ҚҚС — 12% (егер компания осы салықты төлеуші болса);
• әлеуметтік салық — 9,5%;
• міндетті зейнетақы және медициналық сақтандыру жарналары;
• қызметкерлердің жеке табыс салығы (ЖТС) — 10%.

Жеңілдетілген декларация негізіндегі арнайы салық режимі — қызметкерлер саны мен табысы шектеулі шағын бизнеске арналған. Төленетін салықтар мен жарналар:

• КТС — жиынтық табыстан 3%;
• әлеуметтік аударымдар — белгіленген;
• міндетті зейнетақы жарналары — қызметкерлер табысынан 10%.

Тұрақты шегеріммен арнайы салық режимі. Белгілі қызмет түрлеріне қолданылады. Салықтар стандартты мөлшерлемелер бойынша, бірақ шығыстарды шегеру мүмкіндігімен төленеді:

• КТС — 20%;
• ҚҚС — 12%;
• әлеуметтік салық — 9,5%;
• зейнетақы және медициналық сақтандыру жарналары;
• қызметкерлердің ЖТС — 10%.

Бөлшек салық. Сауда мен қоғамдық тамақтандыру үшін қолайлы:

• айналымнан 3%;
• ҚҚС пен әлеуметтік салықтан босатады.

AIFC арнайы режимі — Астана халықаралық қаржы орталығында (AIFC) тіркелген компаниялар үшін; КТС пен ҚҚС бойынша 50 жылға дейін жеңілдіктер.

Кеңес: салық салу жүйесін таңдаудың алдында бухгалтермен кеңесіңіз, ол бизнесіңізге оңтайлы нұсқаны ұсынуға көмектеседі.

3 — ші қадам. Құрылтайшылар, басқару моделі және жарғылық капитал

Құжаттарды рәсімдеуге дейін бизнестің қатысушыларын және өкілеттіктерді бөлуді анықтау маңызды. 

Шетелдік құрылтайшыларға маңызды жайт: ЕАЭО елдерінің азаматтары визасыз ЖШС тіркей алады, бірақ уақытша болуға рұқсат (РВП) рәсімдеуі керек. Өзге елдердің азаматтарына С5 санатындағы бизнес-иммигрант визасы (Қазақстанда жұмыс істеуді жоспарлағандарға) немесе С3 (бизнесті жүргізу мақсатымен уақытша тұруға) қажет.

Кеңес: рұқсатты немесе визаны алу үшін жоспарланған қызметті растайтын құжаттарды ұсыныңыз және көші-қон органдарында тіркеуден өтіңіз.

4 — ші қадам. Құрылтай құжаттарын дайындау

Тіркеу үшін алдын ала мына құжаттар пакетін жинаңыз:

• ЖШС құру туралы шешім. Бір құрылтайшы болса — дара шешім, бірнешеу болса — жиналыс хаттамасы.
• Құрылтай шарты (қатысушылар бірнешеу болғанда). Қатысушылардың жарналары, оларды енгізу мерзімдері, басқару тәртібі.
• Компанияның Жарғысы. Үлгілік (стандарт ережелер) немесе жеке (бизнес ерекшеліктерін ескеретін) болуы мүмкін. Онда атауы (үш тілде), заңды мекенжайы, құрылтайшылар тізімі, қызмет түрлері (ЭҚЖЖ/ОКЭД), жарғылық капитал, басқару органдары, пайданы бөлу тәртібі, қайта ұйымдастыру және тарату негіздері көрсетіледі.
• Құрылтайшылардың құжаттары. Паспорттары және ЖСН. Егер құрылтайшы — шетелдік болса, Қазақстанда заңды күшке ие болуы үшін құжаттардың қазақ немесе орыс тіліне ресми аудармасы және нотариаттық куәландыруы қажет.
• Заңды мекенжайды растайтын құжат. Жалдау шарты, меншік құқығын растайтын құжат немесе меншік иесінің келісімі.
• Құжаттардың скан/фотосы онлайн-тіркеуге лайықты дұрыс форматта.

Кеңес: барлық құжаттарды алдын ала сканерлеп, электрондық түрде сақтаңыз — eGov арқылы тіркеу жылдамырақ өтеді.

5 — ші қадам. Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ)

ЭЦҚ онлайн-тіркеу және құжаттарды рәсімдеу үшін қажет. Құжаттарға қол қоятын әр қатысушыда ЖСН-ға тіркелген жұмыс істейтін қолтаңба болуы тиіс. Оны уәкілетті орталықтар арқылы немесе eGov онлайн-сервистері арқылы алуға болады.

Не қажет болады:

• Қазақстан азаматтары үшін — жеке куәлік.
• Шетелдік азаматтар үшін — паспорт және ҚР-дағы заңды мәртебені растайтын болуға рұқсат.

ЭЦҚ қалай алынады:

• Құрылғы дайындаңыз: компьютер немесе өзге құрылғы, NCALayer және ҚР ҰКО түбірлік сертификаттарын орнатыңыз.
• eGov порталынан ЭЦҚ алу қызметін таңдаңыз, ЖСН енгізіп, сәйкестендіруден өтіңіз.
• Өтінімді телефоныңызға келетін бір жолғы код арқылы растаңыз.
• Нұсқаулыққа сай қолтаңбаны құрылғыға орнатыңыз.

Кеңес: ЖШС тіркеу кезінде уақыт жоғалтпау үшін ЭЦҚ-ны алдын ала рәсімдеңіз.

6 — ші қадам. ЖШС тіркеу

Мұны екі тәсілмен жасауға болады:

1. Онлайн eGov порталы арқылы:

• ЭЦҚ-мен кіріңіз.
• «Бизнеске» бөлімінен «Бизнесті тіркеу және дамыту» қызметін таңдаңыз.
• Өтінішті толтырыңыз: атау (үш тілде), мекенжай, ЭҚЖЖ/ОКЭД, құрылтайшылар, жарғылық капитал.
• Құжаттардың скан-көшірмелерін және мемлекеттік баж төлемі туралы түбіртекті тіркеңіз.
• Өтінішті ЭЦҚ-мен қол қойып, жіберіңіз.

Осыдан кейін жүйе деректеріңізді автоматты түрде өңдейді. Егер барлық мәліметтер дұрыс көрсетіліп, құжаттар талаптарға сай келсе, Сіз мынаны аласыз:

• Мемлекеттік тіркеу туралы электрондық куәлік.
• Заңды тұлғалардың бірыңғай мемлекеттік тізілімінен үзінді көшірме.

Бұл құжаттар eGov порталындағы жеке кабинетіңізде жүктеп алуға қолжетімді болады. Қажет болса, оларды кез келген уақытта басып шығаруға болады.

2. Офлайн — ХҚКО (халыққа қызмет көрсету орталығы) арқылы:

Құжаттарды қағаз түрінде ХҚКО-ға жеке тапсырыңыз. Бұл көбірек уақыт алады. Дегенмен, қызметкерлерге сұрақ қоюға және құжаттарды орнында тексеруге мүмкіндік бар.

Кеңес: құжаттарды дұрыс толтырғаныңызға сенім болмаса, екінші нұсқаны пайдаланыңыз. Осылай мамандардың көмегін аласыз.

7 — ші қадам. Тіркеуден кейінгі әрекеттер

ЖШС толыққанды жұмыс істеуі үшін:

• Банкте есепшот ашыңыз. БСН, жарғы, шешім/хаттама және құрылтайшылардың құжаттары қажет.
• Салықтық есепке қою. Автоматты тіркеуді тексеріңіз және қажет болса, ҚҚС бойынша тіркеуге өтініш беріңіз.
• Бухгалтерияны жолға қойыңыз. Аутсорсингті, штаттық бухгалтерді таңдауға және онлайн-сервистерді пайдалануға болады. Ең бастысы — қызметтің алғашқы күнінен есеп жүргізіңіз.
• Қызметкерлерді рәсімдеңіз (бар болса). Оларды еңбек шарттарымен қабылдаңыз, зейнетақы, әлеуметтік және медициналық сақтандыру қорларында тіркеңіз. Қажетті құжаттарды салық қызметіне және осы сақтандыру түрлерін басқаратын тиісті органдарға тапсырыңыз.
• Лицензия алыңыз және онлайн-кассаны қосыңыз, егер қызмет түріңіз үшін талап етілсе.

Кеңес: банкпен, салық органдарымен және серіктестермен құжат алмасуды жеделдету үшін бірден электрондық құжат айналымы жүйесін қосуға болады. Бұл актілерді, шоттарды және жүкқұжаттарды онлайн тез қол қойып, жіберуге мүмкіндік береді.

8 — ші қадам. ЖШС рәсімдеу кезіндегі жиі қателер және олардан қалай сақтану керек

Тіпті мұқият дайындалған ЖШС тіркеуі де маңызды детальдар ескерілмесе, кідірістерге әкелуі мүмкін. Төмендегі кестеде ең жиі кездесетін қателер және олардан қалай сақтану керегі көрсетілген. 

Кеңес: әр қадамға арналған чек-парақ жасап, орындалғанын белгілеңіз. Осылайша ештеңені ұмытпайсыз.

Қорытынды

Қазақстанда ЖШС тіркеу — стандартты процесс, бірақ нәтижесі дайындыққа байланысты. Егер атауды және қызмет түрлерін алдын ала таңдап, жарғы мен ЭЦҚ-ны дайындап қойсаңыз, құжаттарды алу айтарлықтай аз уақыт алады, ал бизнесті бастау артық кідіріссіз өтеді.