Кредиттік тарих нені қамтиды
Кредиттік тарих — дерекқор негізінде жасалатын құжат. Онда жеке тұлға немесе компания алған барлық несиелер тіркеледі: сомалары, мерзімдері, төлемдер бойынша кешіктірулер, кепілгер немесе қоса қарыз алушы ретінде қатысуы.
Кредиторлар бұл деректерді қарыз алушының сенімділігін бағалау үшін пайдаланады. Егер тарихта елеулі кешіктірулер болса немесе жалпы берешек табыс деңгейінен асып кетсе, несие беруден бас тарту ықтималдығы жоғары.
ЖК, ЖШС және жеке тұлғаның кредиттік тарихы
Жеке кәсіпкер мен жеке тұлғаның кредиттік тарихы ортақ, өйткені бір ЖСН қолданылады. ЖК — жеке ұйым емес, құқықтық мәртебе. Сондықтан адам ЖК ашқанға дейінгі кешіктірулері болса, банк оларды көреді де, бизнес-несиеге өтінімді кері қайтаруы мүмкін.
Егер кәсіпкерлер шаруа немесе фермер қожалығы ретінде бірігсе, оларға ЖШС секілді БСН беріледі. Бұл жағдайда жеке кредиттік тарих қалыптасады. Алайда, әсіресе бизнес-несиелеуде банктер директор мен құрылтайшылардың несиелік беделі туралы деректерді де сұратуы мүмкін екенін ескеріңіз.
Басқа адамның кредиттік тарихын тек нотариатта куәландырылған сенімхат болғанда ғана алуға болады.
Банктер кредиттік тарихты қалай талдайды
Әдетте, кредиттік тарихқа соңғы бес жылдағы деректер кіреді. Ертеректегі кешіктірулер туралы ақпарат жойылмайды, бірақ қарыз алушы оң динамика көрсетсе, уақыт өте келе екінші қатарға ауысады. Қарыз алушы қарсы болмаса, банк кеңейтілген кредиттік тарихты сұрата алады.
Кейбір банктер кез келген кешіктіруге жол бермейді, ал басқалары сирек әрі болар-болмас бұзушылықтарға төзімдірек қарайды. Шарттар қаншалық тартымды болса, талаптар соншалық қатаң.
Мысал: тауарды бөліп төлеуге рәсімдегенде соңғы 6–12 айдағы тарих қана қаралуы мүмкін, ал ипотека немесе ірі бизнес-несие рәсімделгенде бүкіл кредиттік тарих бағаланады. Сондай-ақ қарыз алушының табысы, жұмыспен қамтылуы, отбасылық жағдайы және жалпы қарыз жүктемесі талданады.
Маңызды қағида: жаңа төлемді қоса алғанда, барлық несие төлемдерінің жиынтығы ресми табыстың 50%-ынан аспауы тиіс. Тағы бір жайт: несиені мерзімінен бұрын өтеу кейде қарыз алушының пайдасына болмайды, өйткені банк табысының бір бөлігін жоғалтады.
Кредиттік тарихтың болмауы да күмән тудырады: банк клиенттің төлем қабілетін болжауда қиналады. Егер Сіз несие алуды жоспарласаңыз, алдын ала оң кредиттік тарих қалыптастыруды бастаған жөн.
Банктер несие туралы ақпаратты 10 жұмыс күні ішінде жаңартады, ал коллекторлық агенттіктер — кемінде айына бір рет. Жаңа несиелер базаға бір жұмыс күні ішінде енгізіледі.
Қазақстанда кәсіпкер кредиттік тарихын қалай қалпына келтіреді
Кешіктірулер туралы ақпаратты өзгерту не өшіру мүмкін емес — барлық дерек автоматты түрде кредиттік бюроға түседі. Алайда ағымдағы мәртебені жақсартуға әбден болады.
Кредиттік тарихыңызды тексеріңіз
Есепті жылына бір рет тегін eGov арқылы немесе Бірінші кредиттік бюродан алуға болады. Қателер тапсаңыз (қате даталар, артық көрсетілген кешіктірулер, қате деректер), түзетуге өтініш беруге болады. Ол үшін ЭЦҚ қажет.
Қазіргі кешіктірілген берешектерді жабыңыз
Белсенді берешек бар кезде жаңа өтінімнің мақұлдану ықтималдығы дерлік нөл. Банктің алгоритмдері мұндай жағдайларды бірден бұғаттайды.
Оң кредиттік тарих қалыптастырыңыз
Кешіктіргеннен кейін жаңа несие алмасаңыз, рейтинг өспейді. Аз сомадан бастаңыз: мысалы, тауарды бөліп төлеуге алыңыз да, уақытында төлеңіз. Тұрмыстық ұсақ-түйек техниканы алу да көмектеседі.
Қарыз жүктемесін азайтыңыз
Бір уақытта бірнеше несиеңіз болса, қайта қаржыландыруды пайдаланып көріңіз. Осылайша барлық несиені төмен пайызбен бір несиеге біріктіресіз.
Пайдаланбайтын кредит карталарын жабыңыз
Сіз қолданбасаңыз да, олар жалпы жүктеме есебіне әсер етеді.
Жинақтауды бастаңыз
Депозит ашу — банк үшін оң белгі. Жинақ ақшасы бар клиенттерге сенім жоғары.
Қандай өзге міндеттемелер кредиттік тарихқа кері әсер етеді
Кейбір қарыз алушылар тарихқа тек банктік берешектер түседі деп ойлайды, алайда олай емес. Міне, тағы бірнеше дереккөз.
Ломбардтар
Ломбардтар деректерді кредиттік бюроларға береді. Клиент кепілді уақытында қайтарып алмаса, бұл шартты бұзу болып саналады. Бастапқыдан мүлікті қайтарып алуды жоспарламасаңыз, мәмілені сату ретінде рәсімдеген дұрыс.
Коммуналдық берешек
Банктер коммуналдық қызметтер бойынша берешекті де тексере алады. Кешіктіру 90 күннен асса — несие беруден бас тартуға себеп болуы мүмкін.
Алимент
Кейде банктер алимент бойынша берешек туралы мәлімет сұратады. Ондай берешек болса, несие алу мүмкіндігі төмендейді.
«Қара тізім» бар ма?
Жоқ, «тыйым салынған» қарыз алушылардың бірыңғай тізімі жоқ. Барлығы сіздің кредиттік тарихыңызға байланысты.
Егер адамның ұзақ мерзімді кешіктірулері (90 күннен аса) немесе елеулі берешегі болса, бұл оның рейтингін төмендетеді. Алайда уақытша қиындық туған кезде алдын ала банкке жүгінген дұрыс — төлемді кейінге қалдыру, қайта құрылымдау немесе қосымша келісім жасау мүмкін, бұл кредиттік тарихты нашарлатпауға көмектеседі.
Қорытынды
Қазақстанда кредиттік тарихты түзету — мүмкін шаруа. Ең бастысы — қаржылық тәртіпті тұрақтандыру: қаржылық және бухгалтерлік есепті дұрыс жүргізу, кешіктірілген берешектерді жабу, жаңа міндеттемелерді уақытында төлеу және қарыз жүктемесінің деңгейін бақылау. Бірнеше айдың ішінде-ақ рейтинг қалпына келе бастайды, ал банктер қайтадан несиеге өтінімдеріңізді қарастырады.
