Қазақстандағы лауазымдар табелі немесе лауазымдар тізілімі қызметкердің қай санатқа жататынын және лауазымдық айлықақысы қандай қағидалармен есептелетінін айқындауға көмектеседі. Тәртіп мемлекеттік қызметшілер ме, әлде азаматтық қызметшілер ме — соған байланысты өзгереді.
Азаматтық қызметшілер үшін А, B, C және D функционалдық блоктары бойынша жіктеу қолданылады. Лауазымдық айлықақы мөлшері тиісті лауазымға белгіленген коэффициент пен базалық лауазымдық айлықақыға (БЛА) сүйене отырып айқындалады. 2026 жылы БЛА — 17 697 теңге, ал ең төменгі жалақы — 85 000 теңге.
Мемлекеттік қызмет лауазымдарының тізілімі
Мемлекеттік қызметшілер үшін бөлек жіктеу жүйесі қолданылады. Мемлекеттік қызмет лауазымдарының тізілімі лауазымдардың құрылымын және олардың тиісті корпустарға жататынын айқындайды.
Бұл тізілімді азаматтық қызметшілердің А, B, C және D функционалдық блоктарымен шатастырмаңыз. Бұлар — қызметкерлердің әртүрлі санаттары және еңбекақыны реттеудің өзге нормативтік тетіктері.
Сонымен қатар әкімшілік мемлекеттік қызметшілердің «Б» корпусы қызметін бағалаудың факторлық-балдық жүйесі олардың лауазымдық айлықақысын есептеу формуласы болып табылмайды. Ол міндеттік функцияларды орындау тиімділігін бағалау үшін пайдаланылады. Қолданыстағы әдістемелерде базалық, көтермелеу және айыптық балдар көзделген.
Сондықтан мемлекеттік қызметшінің жалақысын айқындағанда дәл оның лауазымына қолданылатын еңбекақы төлеу қағидалары мен нормативтік актілерді басшылыққа алу қажет.
Азаматтық қызметшілер қалай жіктеледі
Азаматтық қызметшілерге, мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен ұсталатын ұйымдардың қызметкерлеріне және қазыналық кәсіпорындардың қызметкерлеріне еңбекақы төлеудің жүйесі ҚР Үкіметінің 2015 жылғы 31 желтоқсандағы № 1193 қаулысымен белгіленген.
Лауазымдар функционалдық блоктар бойынша жіктеледі. Олар қызметкерлерді атқаратын міндеттерінің сипатына қарай бөлуге мүмкіндік береді:
| Функционалдық блок | Санат | Лауазымдарға мысалдар |
|---|---|---|
| А | Басқарушы құрам | Мемлекеттік мекемелер мен ұйымдардың басшылары, олардың орынбасарлары, құрылымдық бөлімше басшылары |
| B | Негізгі құрам | Мекеменің негізгі функцияларын тікелей орындайтын мамандар: дәрігерлер, мұғалімдер, оқытушылар, ғылыми және бейінді мамандар |
| C | Әкімшілік құрам | Бухгалтерлер, экономистер, заңгерлер, сатып алу мамандары, кадр мамандары және өзге әкімшілік мамандар |
| D | Көмекші құрам | Іс жүргізушілер, хатшылар, мұрағатшылар, техникалық орындаушылар және мекеме жұмысын қамтамасыз ететін өзге қызметкерлер |
Нақты лауазымның блокқа қатыстылығы қызмет саласына және тиісті лауазымдар тізіліміне байланысты. Сондықтан блокты тек кәсіп атауына қарап анықтау мүмкін емес: кейбір салаларда лауазымдардың нақты тізімі бар жеке тізілімдер қолданылады. Мысалы, қолданыстағы тізілімдерде бухгалтерлер, экономистер, заңгерлер және мемлекеттік сатып алу мамандары C блогына, ал хатшылар мен іс жүргізушілер D блогына жатуы мүмкін.
Лауазымдық айлықақы қалай есептеледі
Азаматтық қызметшілер үшін лауазымдық айлықақы тиісті лауазымға белгіленген коэффициент пен базалық лауазымдық айлықақыны қолдану арқылы есептеледі. Формуласы: ЛА = БЛА × коэффициент.
2026 жылы БЛА мөлшері 17 697 теңге. Мұндай мөлшер азаматтық қызметшілерге, мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын ұйымдар қызметкерлеріне және қазыналық кәсіпорындар қызметкерлеріне қолданылады.
Бұл ретте коэффициент функционалдық блокқа, буынға, сатыға, өтілге және тиісті санат үшін еңбекақы төлеу жүйесінде көзделген өзге параметрлерге қарай айқындалады.
Есептеу мысалы
Мысалы, белгілі бір лауазымға 4,5 коэффициенті белгіленген делік. Лауазымдық айлықақы мөлшері: 17 697 × 4,5 = 79 636,50 теңге.
Алайда бұл сома толық айлық норма орындалғанына қарамастан қызметкерге 85 000 теңгеден төмен төленуі мүмкін дегенді білдірмейді. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда ең төменгі жалақы 85 000 теңге. ЕТЖ қолдану шарттары сақталса, толық айлық норма үшін төленетін жалпы жалақы белгіленген минимумнан төмен болмауы тиіс.
Лауазымдық айлықақы мен жалақыны ажырату маңызды. Коэффициент бойынша есептелген айлықақы ЕТЖ-дан төмен болуы мүмкін, бірақ қорытынды төлемді айқындағанда жүйеде көзделген қосымша төлемдер, үстемелер және өзге құрамдастар ескеріледі.
Сондықтан есептелген айлықақыны жалақының міндетті мөлшеріне автоматты түрде теңестіруге болмайды.
БЛА деген не және ол ЕТЖ-дан несімен өзгеше
БЛА мен ЕТЖ әртүрлі мақсаттарға пайдаланылады.
Базалық лауазымдық айлықақы (БЛА) — азаматтық қызметшілерге және оған таралатын еңбекақы жүйесіндегі өзге қызметкерлерге лауазымдық айлықақыны айқындау кезінде қолданылатын есептік шама. 2026 жылы оның мөлшері 17 697 теңге.
Ең төменгі жалақы (ЕТЖ) — заңмен белгіленген ең төменгі еңбекақы мөлшері. 2026 жылы ол 85 000 теңге.
Демек, БЛА-ны ЕТЖ орнына қолдануға болмайды. БЛА белгіленген коэффициент арқылы айлықақыны есептеуге қатысады, ал ЕТЖ — заңда көзделген шарттар сақталғанда еңбекақы төлеудің ең төменгі кепілдігі.
Қызметкерлердің жұмыс уақытын қалай есепке алу керек
Жалақыны есептеу тек лауазымдық айлықақыға ғана емес, нақты орындалған жұмыс уақытына да байланысты. Ол үшін жұмыс беруші жұмыс уақытын есепке алу табелін жүргізеді. Онда нақты орындалған сағаттар, келмеулер, демалыс және мереке күндеріндегі жұмыс, үстеме жұмыс және белгіленген режімнен өзге ауытқулар белгіленеді.
Бұл деректер жалақыны есептегенде пайдаланылады. Мысалы, қызметкер толық емес ай жұмыс істесе, демалыста болса немесе өзге болмау кезеңдері болса, есептелетін сома белгіленген толық айлық айлықақыдан өзгеше болуы мүмкін. Сондықтан кадрлық және бухгалтерлік деректер бір-бірімен келісімді болуы тиіс: лауазым мен еңбекақы шарттары штат кестесі мен тиісті тізілімнен, ал нақты орындалған уақыт — табельден алынады.
Штат кестесін жасағанда нені ескеру маңызды
Азаматтық ұйым үшін штат кестесін қалыптастырғанда тек лауазым атауын және айлықақы мөлшерін көрсету жеткіліксіз. Міндетті түрде мыналарды тексеріңіз:
- лауазымның қай функционалдық блокқа жататыны;
- тиісті тізілімде қандай буын мен саты көзделгені;
- лауазымдық айлықақыны есептеуге қандай коэффициент қолданылатыны;
- қандай еңбек өтілі мен біліктілік сипаттамалары ескерілетіні;
- нақты лауазымға қандай қосымша төлемдер мен үстемелер қарастырылатыны;
- ең төменгі жалақы кепілдігі сақтала ма;
- фактіде атқаратын лауазым бекітілген штат кестесіне сәйкес келе ме.
Бұл ретте лауазымдардың нақты тізімі мен олардың бөлінісі салаға қарай өзгеруі мүмкін. Мысалы, әлеуметтік сала, білім беру, мәдениет және өзге бағыттар үшін тиісті тізілімдер қолданылады және олар тұрақты түрде түзетілуі ықтимал. 2026 жылы жекелеген тізілімдерге де өзгерістер енгізілді.
ЖК үшін А, B, C және D блоктарына сүйену қажет пе
Жоқ, азаматтық қызметшілерді функционалдық блоктар бойынша жіктеу Қазақстандағы барлық жұмыс берушілерге арналған әмбебап жүйе емес. А, B, C және D блоктары тиісті қаулы қолданысындағы азаматтық қызметшілерге, бюджеттік ұйымдар мен қазыналық кәсіпорындар қызметкерлеріне арналған еңбекақы жүйесінде пайдаланылады.
Қарапайым жеке кәсіпкер қызметкерлерінің лауазымдарын бұл жүйе бойынша айқындамайды. Ол үшін еңбек заңнамасының жалпы талаптары және еңбек шарттарымен және ішкі құжаттармен белгіленген еңбекақы төлеу қағидалары қолданылады. Бұл ретте қызметкердің толық айлық норма үшін жалақысы заңда көзделген шарттар сақталған кезде ЕТЖ-дан төмен болмауы тиіс. 2026 жылы ол 85 000 теңге.
Жалақы есептеуде қателерді қалай болдырмауға болады
2026 жылы лауазымдар мен айлықақылар бойынша жұмыс істегенде мемлекеттік қызмет лауазымдарының тізілімі, азаматтық қызметшілердің жіктеуі, штат кестесі, БЛА және ЕТЖ ұғымдарын шатастырмау маңызды. Кадрлық есепті жүргізу, штат кестесін жасау, жалақыны есептеу және төлеу үшін 1С:ЗУП бағдарламасын пайдаланыңыз.
Азаматтық қызметшілер үшін алдымен тиісті лауазым мен оның функционалдық блогы айқындалады, содан кейін оған белгіленген коэффициент БЛА-ға қолданылады. Бұдан соң жалақыны есептегенде нақты орындалған уақыт, көзделген қосымша төлемдер мен үстемелер және ең төменгі жалақы туралы заң талаптары ескеріледі.
Мұндай тәртіп штат кестесін дұрыс қалыптастыруға және қызметкерлерге төлемдерді дәл есептеуге мүмкіндік береді. Ал кадрлық және бухгалтерлік есепті автоматтандыру ұйымдағы лауазымдар, әртүрлі коэффициенттер мен үстемелер көп болған жағдайда да жалақы есептеудегі қателерді азайтуға көмектеседі.
