Қазақстандағы лауазымдар тізілімі қызметкердің қандай санатқа жататынын және лауазымдық жалақысы қандай қағидалармен есептелетінін айқындауға көмектеседі. Бұл тәртіп мемлекеттік пе, әлде азаматтық қызметшілер ме — соған байланысты өзгереді.
Азаматтық қызметшілер үшін A, B, C және D функционалдық блоктарына жіктеу қолданылады. Лауазымдық жалақы тиісті лауазымға белгіленген коэффициент пен базалық лауазымдық жалақыға (БЛЖ) сүйеніп анықталады. 2026 жылы БЛЖ — 17 697 теңге, ал ең төменгі жалақы (ЕТЖ) — 85 000 теңге.
Мемлекеттік қызметшілердің лауазымдар тізілімі
Мемлекеттік қызметшілер үшін жіктеудің бөлек жүйесі қолданылады. Мемлекеттік қызмет лауазымдарының тізілімі лауазымдардың құрылымын және оларды тиісті корпустарға жатқызуды айқындайды.
Оны азаматтық қызметшілердің A, B, C және D функционалдық блоктары бойынша жіктеумен шатастыруға болмайды. Бұл — қызметкерлердің әртүрлі санаттары және еңбекақыны реттейтін әртүрлі нормативтік тетіктер.
Бұдан бөлек, «Б» корпусының әкімшілік мемлекеттік қызметшілерінің қызметін бағалаудың факторлық-балдық жүйесі олардың лауазымдық жалақысын есептеу формуласы емес. Ол қызметтік міндеттерді орындау тиімділігін бағалау үшін пайдаланылады. Қолданыстағы әдістемелерде негізгі, көтермелеу және айыптық балдар көзделген.
Сондықтан мемлекеттік қызметшінің жалақысын айқындағанда оның лауазымына қолданылатын дәл сол нормативтік актілер мен еңбекақы төлеу қағидаларын басшылыққа алу қажет.
Азаматтық қызметшілер қалай жіктеледі
Азаматтық қызметшілерге, мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен ұсталатын ұйымдардың қызметкерлеріне және қазыналық кәсіпорындардың жұмыскерлеріне ҚР Үкіметінің 2015 жылғы 31 желтоқсандағы № 1193 қаулысымен бекітілген еңбекақы төлеу жүйесі қолданылады.
Жіктеу функционалдық блоктар бойынша құрылады. Олар атқаратын міндеттердің сипатына қарай қызметкерлерді бөлуге мүмкіндік береді:
| Функционалдық блок | Санат | Лауазымға мысалдар |
|---|---|---|
| А | Басқарушы персонал | Мемлекеттік мекемелер мен ұйымдардың басшылары, олардың орынбасарлары, құрылымдық бөлімше басшылары |
| В | Негізгі персонал | Мекеменің негізгі функцияларын тікелей орындайтын мамандар: дәрігерлер, мұғалімдер, оқытушылар, ғылыми және бейіндік мамандар |
| С | Әкімшілік персонал | Бухгалтерлер, экономистер, заңгерлер, сатып алулар мамандары, кадр жөніндегі мамандар және өзге әкімшілік мамандар |
| D | Көмекші персонал | Іс қағазын жүргізушілер, хатшылар, мұрағатшылар, техникалық орындаушылар және мекеменің жұмысын қамтамасыз ететін өзге қызметкерлер |
Лауазымды блокқа жатқызу қызмет саласына және тиісті тізілімге байланысты. Сондықтан тек кәсіп атауына қарап блокты айқындау мүмкін емес: кейбір салаларда нақты лауазымдар тізбесі бар жеке тізілімдер қолданылады. Мысалы, қолданыстағы тізілімдерде бухгалтерлер, экономистер, заңгерлер мен мемлекеттік сатып алу мамандары C блогына, ал хатшылар мен іс жүргізушілер D блогына жатқызылуы мүмкін.
Лауазымдық жалақы қалай есептеледі
Азаматтық қызметшілер үшін лауазымдық жалақы тиісті лауазымға белгіленген коэффициент пен базалық лауазымдық жалақыны қолдану арқылы есептеледі. Формуласы: Лауазымдық жалақы = БЛЖ × коэффициент.
2026 жылы БЛЖ мөлшері 17 697 теңге. Мұндай мөлшер азаматтық қызметшілерге, мемлекеттік бюджет қаржысы есебінен ұсталатын ұйымдар қызметкерлеріне және қазыналық кәсіпорындар жұмыскерлеріне қолданылады.
Коэффициент функционалдық блокқа, буынға, сатыға, еңбек өтіліне және нақты санат үшін еңбекақы төлеу жүйесінде көзделген өзге де параметрлерге қарай айқындалады.
Есептеу мысалы
Мысалы, белгілі бір лауазым үшін коэффициент 4,5 делік. Онда лауазымдық жалақы: 17 697 × 4,5 = 79 636,50 теңге.
Алайда бұл сома қызметкерге толық айлық нормасы үшін 85 000 теңгеден төмен жалақы төлеуге болады дегенді білдірмейді. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда ең төменгі жалақы 85 000 теңге. Заңда көзделген шарттар сақталған кезде толық айлық норманы жұмыс істеген қызметкердің жалпы жалақысы осы минимумнан төмен болмауы тиіс.
Лауазымдық жалақыны және жалақыны (ай сайынғы төлемді) ажырату маңызды. Коэффициент бойынша есептелген лауазымдық жалақы ЕТЖ-ден төмен болуы мүмкін, бірақ түпкілікті төлемді айқындағанда еңбекақы төлеу жүйесінде көзделген қосымша ақылар, үстемеақылар және өзге құрамдастар ескеріледі.
Сондықтан есептелген лауазымдық жалақыны жалақының міндетті ең төменгі мөлшеріне автоматты түрде теңестіруге болмайды.
БЛЖ деген не және ол ЕТЖ-ден несімен ерекшеленеді
БЛЖ мен ЕТЖ әртүрлі мақсаттар үшін қолданылады.
Базалық лауазымдық жалақы (БЛЖ) — азаматтық қызметшілер және оған қатысты еңбекақы төлеу жүйесі қолданылатын өзге қызметкерлер үшін лауазымдық жалақыны айқындауда пайдаланылатын есептік шама. 2026 жылы оның мөлшері 17 697 теңге.
Ең төменгі жалақы (ЕТЖ) — заңмен белгіленген ең төменгі еңбекақы мөлшері. 2026 жылы ол 85 000 теңге.
Демек, БЛЖ-ні ЕТЖ орнына қолдануға болмайды. БЛЖ коэффициент арқылы лауазымдық жалақыны есептеуге қатысады, ал ЕТЖ — заңда белгіленген шарттар сақталған кезде еңбекақы төлеудің ең төменгі кепілдігі ретінде пайдаланылады.
Қызметкерлердің жұмыс уақытын қалай есепке алу керек
Жалақыны есептеу тек бекітілген лауазымдық жалақыға емес, нақты жұмыс уақытына да байланысты. Ол үшін жұмыс уақытын есепке алу табелі жүргізіледі. Онда нақты жұмыс істелген сағаттар, келмеулер, демалыс және мереке күндеріндегі жұмыс, үстеме жұмыс және өзге де режимдік ауытқулар белгіленеді.
Бұл деректер жалақы есептеу кезінде пайдаланылады. Мысалы, қызметкер айдың бір бөлігін ғана жұмыс істесе, демалыста болса немесе өзге себеппен болмаған кезеңдері бар болса, есептелетін сома толық айлық лауазымдық жалақыдан ерекшеленуі мүмкін. Сондықтан кадрлық және бухгалтерлік деректер өзара сәйкестендірілген болуы қажет: лауазым мен төлеу шарттары — штат кестесі мен тиісті тізілімнен, ал нақты жұмыс уақыты — табельден алынады.
Штат кестесін жасау кезінде нені ескеру қажет
Азаматтық мекеменің штат кестесін қалыптастырғанда жай ғана лауазым атауын және жалақы мөлшерін көрсету жеткіліксіз. Міндетті түрде мына жайттарды тексеріңіз:
- лауазым қай функционалдық блокқа жатады;
- тиісті тізілімде қандай буын мен саты көзделген;
- лауазымдық жалақыны есептеу үшін қандай коэффициент қолданылады;
- қандай еңбек өтілі мен біліктілік сипаттамалары ескеріледі;
- нақты лауазым үшін қандай үстемеақылар мен қосымша ақылар көзделген;
- ең төменгі жалақы кепілдігі сақтала ма;
- фактіде орындалатын лауазым бекітілген штат кестесіне сәйкес келе ме.
Бұл ретте нақты лауазымдар тізбесі мен олардың бөлінісі салаға қарай өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, әлеуметтік сала, білім беру, мәдениет және өзге бағыттар бойынша тиісті тізілімдер қолданылады және олар тұрақты түрде түзетілуі мүмкін. 2026 жылы да жекелеген тізілімдерге өзгерістер енгізілді.
ЖК үшін A, B, C және D блоктарына сүйену қажет пе?
Жоқ. Азаматтық қызметшілерді функционалдық блоктарға бөлу Қазақстандағы барлық жұмыс берушілерге арналған әмбебап жүйе емес. A, B, C және D блоктары — азаматтық қызметшілерге, бюджеттік ұйым қызметкерлеріне және қазыналық кәсіпорындар жұмыскерлеріне қатысты, осы жүйе қолданылатын аяда пайдаланылады.
Қарапайым жеке кәсіпкер қызметкерлерінің лауазымдарын бұл жүйе бойынша айқындамайды. Ол үшін еңбек заңнамасының жалпы талаптары және еңбек шарттарымен және ішкі құжаттармен белгіленген ережелер қолданылады. Сонымен бірге заңда көзделген шарттар сақталғанда толық айлық норманы жұмыс істеген қызметкердің жалақысы ЕТЖ-ден төмен болмауы тиіс. 2026 жылы бұл 85 000 теңге.
Жалақы есептеудегі қателерді қалай болдырмауға болады
2026 жылы лауазымдар мен жалақылармен жұмыс істегенде бірнеше ұғымды шатастырмау маңызды: мемлекеттік қызмет лауазымдарының тізілімі, азаматтық қызметшілердің жіктелуі, штат кестесі, БЛЖ және ЕТЖ. Кадр есебін жүргізу, штат кестесін жасау, жалақыны есептеу және төлеу үшін 1С:ЗУП бағдарламасын пайдаланыңыз.
Азаматтық қызметшілер үшін алдымен тиісті лауазым мен оның функционалдық блогы айқындалады, содан кейін сол лауазымға белгіленген коэффициент БЛЖ-ге қолданылады. Бұдан соң жалақыны есептегенде нақты жұмыс уақыты, көзделген үстемеақылар мен қосымша ақылар және ең төменгі жалақы жөніндегі заң талаптары ескеріледі.
Осындай тәртіп штат кестесін дұрыс қалыптастыруға және қызметкерлерге төлемдерді дәл есептеуге мүмкіндік береді. Кадрлық және бухгалтерлік есепті автоматтандыру жалақыны есептеу кезіндегі қателерді азайтуға жәрдемдеседі, әсіресе ұйымдағы лауазымдар, әртүрлі коэффициенттер мен қосымша ақылар көп болған жағдайда.
