2025 жылдың соңына дейін Қазақстанда жеке табыс салығын есептегенде 14 АЕК мөлшеріндегі стандартты салықтық шегерім қолданылды. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚР Салық кодексінің жаңа редакциясы күшіне енуіне байланысты стандартты шегерімдерді беру тәртібі өзгерді.
2025 жылы 14 АЕК стандартты шегерімі
2025 жылы айлық есептік көрсеткіштің 14 еселенген мөлшеріндегі стандартты салықтық шегерім әр күнтізбелік ай үшін қолданылды. Қолдану тәртібі мына негізгі қағидаларды қамтыды:
- шегерім ай сайын, іс жүзінде жұмыс істеген күндер санына қарамастан берілді;
- стандартты шегерімнің жылдық жиынтық мөлшері 168 АЕК-тен аспады;
- шегерім тек бір ғана салық агентінде қолданылды;
- қолданудың негіздемесі — ҚР Қаржы министрінің 01.02.2018 ж. № 102 бұйрығымен бекітілген нысан бойынша жеке тұлғаның өтініші;
- шегерімді қосарлап қолдану үшін жауапкершілік жұмыс берушіде емес, жеке тұлғаның өзінде болды.
Салық агентіне 14 АЕК шегерімінің бір ғана жерде қолданылуын тексеру міндеті жүктелмеді. Бұл нормалар еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін қызметкерлерге де, азаматтық-құқықтық шарттар бойынша табыс алатын жеке тұлғаларға да қатысты болды.
Ай ішінде бір-ақ күн жұмыс істегеннің өзінде қызметкер шегерімге өтініш берсе, жұмыс беруші ЖТС есептегенде 14 АЕК-ті ескеруге міндетті болды.
14 АЕК шегерімі: 2026 жылғы 1 қаңтардан не өзгерді
2026 жылдан бастап 14 АЕК стандартты шегерімі тоқтатылды. Оның орнына ҚР Салық кодексінің жаңа редакциясында базалық салықтық шегерім енгізілді. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап мына қағидалар қолданылады:
- базалық салықтық шегерім — әр күнтізбелік ай үшін 30 АЕК;
- жылдық ең жоғары мөлшері — 360 АЕК-тен аспайды;
- шегерім ЖТС-ты төлем көзінде есептеу кезінде қолданылады;
- базалық салықтық шегерім бұрынғы 14 АЕК стандартты шегерімінің орнын толық ауыстырды.
Экономикалық мәні бойынша базалық шегерім бұрынғы стандартты шегерімнің функциясын атқарады, алайда оның мөлшері ұлғайтылды және қолдану тәртібі біріздендірілді.
2026 жылы ЖТС есептеу кезіндегі шегерімді қолдану тәртібі
2026 жылы салық салынатын табысты айқындау тетігі бұрынғыдай кезең-кезеңімен жүзеге асырылады:
1. Төлем көзінде ЖТС салынатын жеке тұлғаның табыс сомасы айқындалады. ЖТС бойынша шегерімдерді 1С шешімдерінде ыңғайлы баптауға болады.
2. Табыстан мына сома алынып тасталады:
- міндетті зейнетақы жарналары;
- МӘМС жарналары;
- 30 АЕК мөлшеріндегі базалық салықтық шегерім.
3. Қалған сомаға белгіленген ЖТС мөлшерлемесі қолданылады.
Базалық шегерім әр күнтізбелік ай үшін төмендегілерге қарамастан беріледі:
- жұмыс уақытының режиміне;
- іс жүзінде жұмыс істеген күндер санына;
- жұмыспен қамтылу түріне (еңбек шарты немесе ГПХ).
Салық агенттерінің саны бойынша шектеу
2026 жылы да бұрынғы қағида сақталады: жеке тұлға салықтық шегерімді бір ғана салық агентінде қолдануға құқылы. Бұл шектеу төмендегілерге қолданылмайды:
- міндетті зейнетақы жарналары;
- МӘМС жарналары.
Осылайша, бірнеше жұмыс берушіден табыс алғанда немесе бір мезгілде еңбек шарты және ГПХ бойынша жұмыс істегенде базалық салықтық шегерім бір ғана жерде қолданылады.
Қоса атқарушылар, зейнеткерлер, шетел азаматтары: тәсіл сақталады
Шегерім мөлшері өзгергенімен, оны қолданудың жалпы логикасы 2026 жылы да бұрынғыдай қалды:
- қоса атқарушылар базалық шегерімді тек бір жұмыс берушісінде қолдана алады;
- ЖТС салынатын табыс алатын зейнеткерлер де базалық шегерімді қолдана алады;
- ЕАЭО мемлекеттерінің азаматтары мен резидент емес тұлғалар Салық кодексінде белгіленген жалпы шарттар сақталған жағдайда шегерімді қолданады;
- жеке кәсіпкерлер базалық салықтық шегерімді кәсіпкерлік қызметтен түскен табысқа қолданбайды.
2026 жылы ЖТС есептеу мысалы
- Айлық табыс — 300 000 теңге.
- МЗЖ (10 %) — 30 000 теңге.
- МӘМС — 6000 теңге.
- Базалық шегерім — 30 АЕК.
Салық салынатын база мынадай түрде айқындалады: 300 000 – 30 000 – 6000 – (30 АЕК) = ЖТС есептелетін сома.
