Салық төлеу кезіндегі қателер, төлем деректемелерінің дұрыс толтырылмауы не жай ғана артық төлем – мұндай жағдайлар кәсіпкерлерге де, ұйымдарға да, жеке тұлғаларға да таныс. Жақсы жаңалық: Қазақстан заңнамасы бұл қаражатты қайтарып алуға немесе келешек салық міндеттемелеріне есепке жатқызуға мүмкіндік береді.
2026 жылдан бастап артық төлемді есепке жатқызу мен қайтару тәртібі Қазақстан Республикасының жаңа Салық кодексімен реттеледі. Өтініштерді қарау мерзімдері өзгерді, құжат нысандары жаңартылды, өтініш беруге арналған қосымша электрондық сервистер пайда болды.
Салықты қашан қайтаруға болады
Қазақстанда 2026 жылы салықты қайтару — бюджетке негізсіз немесе белгіленген сомадан артық төленген қаражатты салық төлеушіге қайтарып беру.
Іс жүзінде екі негізгі жағдай кездеседі:
- салық бойынша артық төлем қалыптасты;
- салық қате аударылды.
Нәтижесі ұқсас болғанымен, рәсімдеу тәртібі артық төлемнің себептеріне байланысты өзгереді.
Артық төлем деп не есептеледі
ҚР Салық кодексінің 120-бабына сәйкес, артық төлем – нақты аударылған сома мен төленуге тиіс салық сомасының арасындағы оң айырма. Есептеу кезінде бұрын жасалған есепке жатқызулар мен қайтарулар да ескеріледі.
Артық төлем, мысалы, мынадай жағдайларда пайда болуы мүмкін:
- салық қате есептелді;
- бухгалтер артық сома аударды;
- декларация түзетілгеннен кейін міндеттемелер сомасы азайды;
- өсімпұлдар немесе айыппұлдар артық төленді.
Мұндай жағдайларда салық төлеуші қаражатты қайтаруды сұрай алады немесе оларды есепке жатқызуды пайдалана алады.
Қате төлем деп не есептеледі
Қате төленген сома — деректемелерге немесе өзге де міндетті мәліметтерге қате енгізіліп аударылған төлем.
Салық кодексінің 123-бабына сәйкес, бұған мыналар жатады:
- ЖСН немесе БСН қате көрсетілді;
- бюджеттік сыныптама коды (КБК) қате таңдалды;
- төлем мақсатының коды (КНП) дұрыс емес;
- қаражат қате мемлекеттік кірістер органына аударылды;
- банк төлем тапсырмасын орындау кезінде қателесті;
- салық төлеуші болып табылмайтын тұлға салық төледі.
Назар аударыңыз:
- артық төлем — сома дұрыс деректемелермен аударылған, бірақ қажетті мөлшерден көп;
- қате төлем — қаражатты аудару кезінде деректемелерде қате кеткен.
2026 жылы не өзгерді
Жаңа Салық кодексімен қайтару тәртібі жаңартылды. Негізгі өзгерістер:
- өтініш тіркелген күннен бастап қайтару мерзімі 5 жұмыс күніне қысқартылды;
- Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2025 жылғы 28 қазандағы № 637 бұйрығымен бекітілген жаңа салықтық өтініш нысаны қолданылады;
- негізгі салық шегерімі айына 14 АЕК-тен 30 АЕК-ке ұлғайтылды;
- жылдық шегерім лимиті 168 АЕК-тен 360 АЕК-ке дейін артты;
- өтінішті Салық төлеуші кабинеті арқылы ғана емес, eGov.kz порталы, e-Salyq Azamat қосымшасы (жеке тұлғаларға) немесе «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы арқылы да беруге болады.
Қайтару мерзімдері
Көп жағдайда төмендегі мерзімдер қолданылады.
| Жағдай | Мерзім |
| Өтінішті қарау және қаражатты қайтару | 5 жұмыс күні |
| Қайтару туралы өтініш беру мерзімі | Төленген күннен бастап 3 жыл |
Қайтару салық берешегі болмаған жағдайда ғана жүзеге асырылады. Берешек болса, мемлекеттік кірістер органы алдымен артық төлемді есепке жатқызады, қалған сома ғана салық төлеушіге аударылады.
Қай кезде қайтарудың орнына есепке жатқызу қолданылады
Әрдайым артық төлем банктік шотқа қайтарылмайды. Салық төлеушінің бюджет алдында берешегі болса, мемлекеттік кірістер органдары алдымен артық төлемді сол берешекті өтеуге жібереді. Әдетте қаражат мынадай кезектілікпен бөлінеді:
- артық төлем туындаған сол салық бойынша өсімпұлды өтеу;
- басқа салықтар мен міндетті төлемдер бойынша берешекті өтеу;
- басқа салықтар бойынша өсімпұлдарды өтеу.
Осындай есепке жатқызудан кейін ғана қалған сома қайтарылады. Заңды тұлғалар үшін салық берешегін есепке жатқызу бөлек өтінішсіз жүргізіледі.
Қазақстанда 2026 жылы салықты қайтару – нұсқаулық
1 — ші қадам. Артық төлемнің себебін анықтаңыз
Мәселе артық төлем туралы ма, әлде қате төлем туралы ма – соны айқындаңыз. Осыған байланысты қажетті құжаттар топтамасы және өтініш негіздемесі өзгереді.
2 — ші қадам. Құжаттарды дайындаңыз
Әдетте қажет болады:
- белгіленген нысандағы салықтық өтініш;
- төлемді растайтын құжаттар;
- қаражатты қате аударуды растайтын құжаттар (қажет болса).
3 — ші қадам. Өтініш беріңіз
Өтініш берудің арналары:
- ИСНА Салық төлеуші кабинеті арқылы;
- eGov.kz порталы арқылы;
- e-Salyq Azamat мобильді қосымшасы арқылы (жеке тұлғаларға);
- жеке өзі «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы арқылы.
4 — ші қадам. Қаралуын күтіңіз
Кедергілер болмаған жағдайда мемлекеттік кірістер органы өтінішті бес жұмыс күні ішінде қарап, шешім қабылдайды.
5 — ші қадам. Қаражатты алыңыз
Берешек болмаған жағдайда қаражат өтініште көрсетілген банктік шотқа аударылады.
eGov.kz арқылы 2026 жылы салықты қалай қайтаруға болады
Өтінішті қашықтан eGov.kz порталы арқылы беруге болады.
Әрекеттер реті мынадай:
- порталда авторизациядан өтіңіз;
- артық төлемді қайтару не есепке жатқызу қызметін таңдаңыз;
- өтінішті толтырыңыз;
- ЭЦҚ арқылы қол қойыңыз;
- өтініш мәртебесін жеке кабинетте қадағалаңыз.
Бұл тәсіл салық органына бармай-ақ қайтаруды ресімдеуге мүмкіндік береді.
Мемлекеттік бажды қайтарудың ерекшеліктері
Кейбір мемлекеттік баж түрлері бойынша арнайы қағидалар қолданылады.
Мысалы, мына жағдайларда қайтару мүмкін:
- мемлекеттік қызмет факті жүзінде көрсетілмеді;
- өтініш беруші қызмет көрсетіле бастағанға дейін одан бас тартты;
- сот мемлекеттік бажды қайтару туралы шешім шығарды;
- төлем қате деректемелер бойынша аударылды.
Сонымен қатар Салық кодексінің 121-бабында кейбір мемлекеттік баж түрлерін қайтаруға тікелей тыйым салынған жағдайлар көрсетілген.
ҚҚС-ты жеңілдетілген тәртіппен қайтару
Жаңа Салық кодексі ҚҚС қайтару тетігін де өзгертті. Жекелеген салық төлеушілер үшін жеңілдетілген тәртіп көзделген:
- қайтару салықтық тексерусіз жүзеге асырылады;
- қайтару мерзімі 15 жұмыс күні;
- процедураны Салық кодексінің 123-бабында белгіленген шарттар сақталған кезде пайдалануға болады, оның ішінде орындалмаған хабарламалардың болмауы және қайтаруға жататын ҚҚС сомасының бұрын расталуы.
Маңыздысы
Салықтар бойынша артық төлемді байқасаңыз, өтініш беруді кейінге қалдырмаңыз. Заңнама артық немесе қате аударылған қаражатты қайтаруға мүмкіндік береді, бірақ бұл құқықты төлем жасалған күннен бастап үш жыл ішінде ғана пайдалануға болады.
Өтініш бермес бұрын салық берешегінің бар-жоғын тексерген жөн, себебі берешек болған жағдайда артық төлем алдымен қарызды өтеуге жіберіледі. Бұл қайтарудан бас тартуды болдырмауға және қалған соманы жылдамырақ алуға көмектеседі.
