Көптеген кәсіпкерлер салық жүктемесін заңды жолмен азайтудың амалдарын іздейді — бизнесті бөлшектеуден бастап қызметкерлерді БЖТ төлеуші ретінде рәсімдеуге дейін. Жиі талқыланатын нұсқалардың бірі — қазірдің өзінде ЖК ретінде тіркелген жеке тұлғамен азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт (ГПХ) жасасу мүмкіндігі. Бұл заңды ма және мұндай жағдайда салықты кім төлейді?
Құқықтық негіз
ҚР Азаматтық және Еңбек кодекстеріне сәйкес, жеке тұлғаларға еңбек қатынастарын ГПХ шарты бойынша жұмыстармен қатар атқаруға тыйым салынбайды. Сол сияқты, жеке кәсіпкер де басқа ұйыммен еңбек шарты бойынша қатар жұмыс істей алады — мұндай шектеу жоқ.
ҚР Еңбек кодексінің 26-бабы кәсіпкерлік қызмет еңбек шартын жасасуға кедергі емес екенін тікелей көрсетеді. Ал ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 26-бабы бизнес субъектілерінің кез келген кәсіпкерлік қызмет түрімен еркін айналысуына және тауарлар, жұмыстар мен қызметтер нарығына шығуына құқық береді.
Демек, ЖК қызметін ГПХ шарты бойынша жұмыстармен қатар атқаруға тікелей тыйым жоқ. Алайда маңыздысы — шарттың мазмұны.
ЖК мәртебесін қашан көрсету керек
Кәсіпкерлік кодекстің 33-бабы 2-тармағына сәйкес, кәсіпкерлік қызметке қатысты мәмілелер жасайтын азамат немесе қандас өз әрекетін жеке кәсіпкер ретінде жүзеге асыратынын көрсетуге міндетті. Сол баптың 3-тармағы: егер ЖК шартта мәртебесін көрсетпесе, бұл оны тәуекелдер мен міндеттемелер бойынша жауапкершіліктен босатпайды.
Басқаша айтқанда, егер ЖК өзінің кәсіпкерлік қызметіне жататын қызметтерді көрсетсе, мұндай шарт бойынша түскен кіріс ЖК кірісі болып саналады және жеке табыс салығымен (ЖТС) оның таңдаған салық режимі шеңберінде салынады.
Кім салық агенті болады
ҚР Салық кодексінің 1-бабы 53) тармақшасына сәйкес, салық агенті — төлем көзінен ұсталатын салықтарды есептеуге, ұстап қалуға және салықтарды аударуға міндетті тұлға (оның ішінде ЖК немесе заңды тұлға). СК-нің 321-бабы 17) тармақшасында жеке тұлғаның жылдық жиынтық кірісіне салық агенттерінен алынған, сондай-ақ Қазақстаннан тыс көздерден түскен барлық кірістер енгізілетіні көрсетілген.
Сондықтан бәрі ГПХ шартының мазмұнына байланысты:
- Егер ГПХ шарты бойынша көрсетілетін қызметтер ЖК-нің кәсіпкерлік қызметімен байланысты болмаса, кіріс жеке тұлғаның кірісі болып саналады да, салықты тапсырыс беруші салық агенті ретінде ұстап қалады.
- Ал шарттың пәні ЖК-нің қызмет түрлерімен сәйкес келсе, мұндай кіріс кәсіпкерлік кіріс деп танылады және салықтарын кәсіпкер өзі төлейді.
Мысал
Егер тіркелген ЖК бухгалтерлік сүйемелдеу қызметін көрсетіп, ал ГПХ шарты бойынша басқа клиентке дәл сондай жұмыстарды орындаса, онда ол шартты ЖК атынан жасасып, салықтарын өзі төлеуі тиіс. Ал, мысалы, өз бизнесіне қатысы жоқ бір реттік жобаға жеке тұлға ретінде қатысса, салықтарды тапсырыс беруші ұстап қалады.
Қорытынды
ГПХ шарты бойынша жұмыс істеу мен ЖК мәртебесі бір-біріне қайшы емес. Ең бастысы — көрсетілетін қызметтердің сипатын дұрыс айқындап, олар қай тараптың атынан орындалатынын шартта көрсету.
