Жеке кәсіпкерлікті (ЖК) жабу — бизнесті тоқтатуды шешсеңіз, міндетті рәсім. Жай ғана жұмысты доғару жеткіліксіз: ЖК ресми тіркелген тұрғанда, кәсіпкердің есепті тапсыру және салық міндеттемелерін орындау жөніндегі борыштары сақталады. Бұл талаптарды сақтамау берешекке, айыппұлдарға және басқа жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін.
Қазақстанда ЖК жабу тәсілдері
Тарату рәсімін бастамас бұрын өзіңізге сай нұсқаны айқындау қажет. Егер қызметті толық тоқтатуды жоспарласаңыз — ЖК-ні тарату рәсімі жүргізіледі. Ал жұмысты кейін қайта жалғастыру ойы болса — ЖК-ні жаппай, қызметті уақытша тоқтата тұруға болады.
Кәсіпкерлік қызметті тоқтатқанда заңнамада үш нұсқа көзделген:
- жалпы тәртіп;
- жеңілдетілген тәртіп;
- автоматты жабу.
Барлық жағдайда өтініш мемлекеттік кірістер органдарына беріледі, әрі көпшілік ахуалда камералдық бақылауды міндетті түрде өткізу талап етілмейтіндіктен рәсім бұрынғыдан айтарлықтай жеңілдеген.
ЖК-ні жалпы тәртіппен тарату
Жалпы тәртіп жеңілдетілген жабуға қойылған талаптарға сай келмейтін кезде қолданылады. Рәсім Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 65-бабымен реттеледі.
Алдымен Салық төлеуші кабинеті арқылы мына құжаттарды ұсыну қажет:
- тарату бойынша салық есептілігі;
- ҚҚС бойынша тарату декларациясын (егер кәсіпкер ҚҚС төлеуші болса);
- салықтық тексеріс жүргізу туралы өтініш.
Өтініш түскеннен кейін салық органы 20 жұмыс күнінен кешіктірмей тексерісті бастайды. Әдетте ол 30 жұмыс күніне дейін созылады, бірақ жекелеген жағдайларда мерзім 180 жұмыс күніне дейін ұзартылады. Тексеріс қорытындысы бойынша акт жасалады. Бұзушылықтар немесе берешек анықталса, кәсіпкерге тексеріс нәтижелері туралы хабарлама жолданады.
Егер ескертулер болмаса не болмаса кәсіпкер салық органы тұжырымдарымен келіссе, келісімін растап, есептелген салықтардың төленгенін құжатпен дәлелдеу қажет. Мұны хабарламаны алғаннан кейін 25 жұмыс күні ішінде орындау керек. Нәтижелермен келіспесе, кәсіпкер шағым бере алады. Салықтық тексеріс аяқталғаннан соң тағы бірнеше міндетті әрекет орындалады:
- тіркелген жері бойынша Халықты жұмыспен қамту орталығын қызметтің тоқтатылғаны туралы хабарлау;
- банктегі есеп айырысу шоттарын жабу және банктік қызмет көрсету шарттарын бұзу;
- қызмет көрсететін банкте қажетті құжаттарды ресімдеу;
- контрольно-кассалық машинаны (ККМ) тіркеуден шығару;
- мемлекеттік кірістер органдарына өтініш беру;
- ККМ болса, тіркеу картасын, қолма-қол ақша есебі кітабын және тауарлық чек кітапшасын тапсыру.
Барлық міндеттер орындалып, тексеріс аяқталғаннан кейін салық органы кәсіпкерді 3 жұмыс күні ішінде тіркеуден шығарады. Қызметтің тоқтатылғаны туралы ақпарат Мемлекеттік кірістер комитетінің базасында жарияланады.
ЖК-ні жеңілдетілген тәртіппен жабу
Көпшілік кәсіпкерлер үшін ең қолайлысы — жеңілдетілген тарату. Ол ҚР Салық кодексінің 67-бабында көзделген және салықтық тексеріссіз қызметті аяқтауға мүмкіндік береді.
Дегенмен, бұл рәсімді тек бір мезетте барлық талаптарға сай келетін кәсіпкерлер ғана қолдана алады. Жеңілдетілген жабу мына шарттар орындалса мүмкін:
- ҚҚС төлеуші ретінде тіркелмеген;
- бірлескен кәсіпкерлік нысанында қызмет жүргізбейді;
- салықтар мен әлеуметтік төлемдер бойынша берешегі жоқ;
- бөлек түрдегі қызметтермен айналыспайды: ойын бизнесі, алкоголь мен темекі өнімдерін өндіру және өткізу, сондай-ақ мұнай өнімдерін (авиаотынды қоспағанда) өткізу;
- салық тексерістері жоспарына енгізілмеген және тәуекелдерді басқару жүйесі бойынша іс-шараларға ілікпеген.
Барлық шарт сақталса, әрекеттер тәртібі мынадай болады. Алдымен салық органына қызметті тоқтату туралы өтініш бересіз. Содан кейін жабу күніне дейінгі кезеңге тарату есептілігін тапсыру керек. Мысалы, қызмет наурызда тоқтатылса, есептілік ағымдағы жылдың алғашқы үш айы үшін беріледі.
Өтініш бергеннен кейін тарату декларациясында есептелген салықтарды 10 күнтізбелік күн ішінде төлеу қажет. ККМ қолданылса, оны тіркеуден шығару туралы қосымша өтініш беріледі. Мөр болса, оны жою рәсімі жүргізіліп, тиісті анықтама алынады. Содан соң банктік шоттарды жауып, растайтын құжаттарды алу керек. Шоттардың жабылғаны және мөрдің жойылғаны туралы барлық анықтамаларды 3 жұмыс күні ішінде салық инспекторына ұсыну қажет.
Жеңілдетілген таратуға қашан бас тартуы мүмкін
Салық органы келесі жағдайларда жеңілдетілген рәсімді қолданудан бас тарта алады:
- кәсіпкер белгіленген талаптарға сай келмейді;
- қажетті құжаттар белгіленген 3 жұмыс күндік мерзімнен кеш ұсынылған;
- есептелген салықтар өтініштен кейінгі 10 күн ішінде төленбеген.
Тарату аяқталғаннан кейін де салық органдары ұсынылған есептілікке камералдық бақылау жүргізе алады. Сондықтан тарату декларацияларын, 910-нысанды және өзге құжаттарды кемінде 5 жыл сақтауды ұсынамыз.
Патент негізіндегі ЖК-ні жабу
Патентпен жұмыс істейтін кәсіпкерлер үшін заңнама қызметті тоқтатудың одан да ықшам тәртібін көздейді. Кейбір жағдайларда бөлек тарату туралы өтініш талап етілмейді. Негіз болып қызметті тоқтата тұру туралы өтініште немесе патент құнының есебінде көрсетілген кәсіпкердің жазбаша келісімі саналады.
Мұндай тәртіп патенттің қолданылу мерзімі аяқталғаннан кейін не тоқтата тұру кезеңі біткен соң 60 күнтізбелік күн ішінде кәсіпкер жаңа патент құнының есебін ұсынбаса қолданылады. Қосымша шарт: тіркелген ККМ-нің болмауы. Осы талаптар орындалса, салық органы ЖК-ні 3 жұмыс күні ішінде тіркеуден шығарады, содан кейін мәліметтер мемлекеттік ақпараттық жүйелерде пайда болады.
ЖК-ні автоматты түрде жабу
Заңнама көздейтін тағы бір нұсқа — кәсіпкерді тіркеуден автоматты түрде шығару. Бұл жағдайда ешқандай өтініш берудің қажеті жоқ. Шарттарға сәйкестікті салық жүйесі өзі тексереді. Автоматты тарату мынадай жағдайларда мүмкін, егер 60 күнтізбелік күн ішінде кәсіпкер:
- кезекті патент құнының есебін ұсынбаған;
- қызметті тоқтата тұру мерзімі біткен соң жұмысты қайта бастамаған.
Сонымен қатар қосымша талаптар сақталуы тиіс. Патентпен жұмыс істейтіндер үшін:
- ККМ жоқ;
- салық берешегі жоқ.
Қалған санаттағы ЖК үшін төмендегі шарттардың бәрі бір мезетте орындалуы қажет:
- салық берешегі жоқ (мүлік, көлік және жер салығы бойынша берешекке жол беріледі);
- тіркелген ККМ жоқ;
- соңғы 3 жылда ҚҚС бойынша есепте тұрмаған;
- тәуекелдерді басқару жүйесі бойынша жоғары тәуекел деңгейі жоқ;
- автоматты жабуға жол бермейтін қызмет түрлері жүзеге асырылмайды;
- салық тексерістері жоспарына енгізілмеген.
Барлық талаптарға сәйкестік автоматты түрде тексерілген соң жүйе кәсіпкерді өздігінен тіркеуден шығарады. Статусыңызды Салық төлеуші кабинеті, e-Salyq қосымшасы немесе Мемлекеттік кірістер комитеті сайтындағы салық төлеушілерді іздеу сервисі арқылы тексеруге болады.
eGov арқылы ЖК-ні онлайн жабу
Бүгінде кәсіпкерлік қызметті толық қашықтан тоқтатуға болады. Құжаттарды бермес бұрын салықтар мен міндетті төлемдер бойынша берешектің жоқтығына көз жеткізуді ұсынамыз. Берешек болса, оны алдын ала өтеген жөн. Бұдан әрі кәсіпкер:
- тарату бойынша салық есептілігін толтырады;
- eGov порталы арқылы электронды түрде өтініш береді;
- құжаттарды электрондық цифрлық қолтаңбамен (ЭЦҚ) қол қояды.
Электрондық сервистерді пайдалану үшін жарамды ЭЦҚ қажет. Онсыз рәсімді қашықтан аяқтау мүмкін емес.
ЖК-ні Kaspi немесе Halyk Bank арқылы жабуға бола ма
Кейбір банктер мобильді қосымша арқылы қызметті тоқтату туралы хабарлама жіберуге мүмкіндік береді. Мысалы, мұндай функция Kaspi мен Halyk Bank қосымшаларында бар. Артықшылығы — берешек табылса, өтінішті ресімдеу кезінде бірден төлеуге болады.
ЖК-ні жаппасаңыз не болады
Көптеген кәсіпкерлер қызмет фактілі тоқтаса, міндеттемелер туындамайды деп ойлайды. Іс жүзінде олай емес. ЖК әрекетте тұрған уақытта салық органдары тіркеу мерзімінің бүкіл кезеңі үшін есептілікті талап ете алады. Декларациялар берілмесе, берешек жинақталып, жауапкершілік шараларын қолдануға негіз пайда болады.
Бұдан бөлек, заңнама қызметті тоқтату кезінде мына құжаттар топтамасын ұсынуды көздейді, олардың қатарында:
- қызметті тоқтату туралы өтініш;
- жекелеген қызмет түрлері бойынша есептен шығару туралы өтініш (егер мұндай есеп бар болса);
- тарату бойынша салық есептілігі;
- ЖК-нің мемлекеттік тіркеу туралы куәлігі;
- қызметтің тоқтатылғаны туралы мәліметтер мерзімдік басылымда жарияланғанын растайтын құжат;
- қолданылған болса, ККМ-ді есептен шығару туралы өтініш.
Сондай-ақ 2024 жылдан бастап жеке кәсіпкерлер мен олардың жұбайлары жалпыға бірдей декларациялау жүйесіне қатысатынын және заңнамада көзделген жағдайларда активтер мен міндеттемелер туралы декларация тапсыруға міндетті екенін ескеріңіз.
ЖК жабылған-жабылмағанын қалай тексеру керек
Рәсім аяқталғаннан кейін тіркеудің шынымен тоқтатылғанына көз жеткізуге кеңес береміз. Әйтпесе кәсіпкер мәртебесі әлі де әрекетте болып шығуы мүмкін.
Мәртебені бірнеше жолмен тексеруге болады:
- Салық төлеуші кабинеті арқылы;
- e-Salyq Azamat мобильді қосымшасында;
- Мемлекеттік кірістер комитетінің сайтында.
Сайтта «Электрондық сервистер» бөліміне өтіп, «Салық төлеушілерді іздеу» бөлімшесін таңдаңыз, «Жеке кәсіпкерлер» санатын белгілеңіз, ЖСН енгізіп, «Мен робот емеспін» тексерісінен өтіп, іздеуді орындаңыз. Егер рәсім сәтті аяқталса, жүйе ЖК-ні тіркеуден шығару күнін көрсетеді.
Қорытынды
Қазақстанда ЖК жабу — салық талаптары мен белгіленген мерзімдерді сақтауды қажет ететін ресми рәсім. Кәсіпкер мәртебесіне қарай ЖК-ні жалпы тәртіппен, жеңілдетілген тәртіппен немесе автоматты түрде есептен шығаруға болады.
Өтініш бермес бұрын берешектің жоқтығын тексеріп, қажетті есептілікті дайындап, банктік шоттарды жауып және қолданылса, ККМ-ді есептен шығарып алыңыз. Рәсім аяқталғаннан кейін міндетті түрде ЖК мәртебесін мемлекеттік сервистерде тексеріп, таратуға қатысты құжаттарды кемінде 5 жыл сақтауды ұсынамыз. Бұл бас тартуларды, салық органдарының талаптарын және артық қаржылық тәуекелдерді болдырмауға көмектеседі.
