ЖШС қатысушысы компанияның банктік шотынан жеке картасына ақшаны жай ғана аудара алмайды немесе банктен өз қажетіне шешіп ала алмайды. Заңды тұлғаның қаражаты ЖШС-ге тиесілі, сондықтан оны құрылтайшыға беру үшін заңды негіз және құжаттық растау қажет.
2026 жылы ЖШС-ден ақшаны бірнеше жолмен алуға болады: дивиденд алу, қызметкер ретінде жалақы не сыйақы алу, шаруашылық шығындарға арналған есеп беретін соманы ресімдеу. Әр нұсқаның өз ережелері мен салықтық салдарлары бар.
ЖШС қатысушысына дивиденд төлеу
Компания пайдасын алудың негізгі жолының бірі — оны қатысушылар арасында дивиденд ретінде бөлу. Дивидендтер ЖШС-нің таза кірісінен қатысушылардың шешімі негізінде төленеді. Пайданы бөлер алдында компанияда мұндай төлемге жеткілікті негіз барын және қаржылық жағдайы несие берушілер алдындағы міндеттемелерді орындағаннан кейін де қатысушылармен есеп айырысуға мүмкіндік беретінін тексеру маңызды.
2026 жылы дивидендтерге салық салу тәртібі өзгерді. 1 қаңтардан бастап ҚР жаңа Салық кодексі күшіне енді, ол жеке тұлғалар үшін прогрессивті ЖТС мөлшерлемесін енгізді. Резиденттің дивидендтері үшін ставка: 230 000 АЕК-ке дейінгі сомаға 5% және бұл шектен асқан бөлігіне 15%.
Сондықтан 2026 жылғы есепте енді бұрынғы, үлесті үш жылдан артық не кем иеленуге байланысты болған қағида қолданылмайды. Үлесті үш жылдан астам иеленгені үшін дивидендтер бойынша жеңілдік 2026 жылдан тоқтатылды. Мысалы, ЖШС өз қатысушысы-резидентіне 15 000 000 теңге дивиденд есептейді. Егер бүкіл сома белгіленген шектің ішінде болса, ЖТС былай есептеледі:
- есептелген дивидендтер — 15 000 000 теңге;
- ЖТС — 15 000 000 × 5% = 750 000 теңге;
- төлеуге жататын сома — 14 250 000 теңге.
Салықтың нақты сомасы жалпы табысқа және қолданылатын шкалаға байланысты, сондықтан төлем жасамас бұрын АЕК-тегі шек пен талаптардың өзектілігін тексеру қажет. Дивидендті төлеуді де дұрыс ресімдеу керек: таза кірісті бөлу туралы шешім қабылдау, бухгалтерлік есепте дивидендтерді есептеу, қажетті салықты ұстап қалу және ақшаны қатысушыға аудару. Мұны «1С:Бухгалтерия». бағдарламасында ыңғайлы орындауға болады.
Құрылтайшыға жалақы мен сыйақы
Егер ЖШС қатысушысы компанияда қатар жұмыс істесе, ол еңбек шарты мен еңбекақы жүйесіне сәйкес жалақы, сыйақы және өзге төлемдер ала алады. Мысалы, құрылтайшы директор қызметін атқаруы мүмкін. Бұл жағдайда ақша оған бизнестің иесі ретінде емес, қызметкер ретінде — еңбек міндеттерін орындағаны үшін төленеді. Мұндай тәсіл толық заңды, бірақ оны пайданы тек формалды шығару тетігі ретінде қолдануға болмайды. Жалақы нақты еңбек қатынастарына сай болуы, ал сыйақылар компанияда бекітілген ережелерге сәйкес есептелуі тиіс.
Жалақы төленген кезде ЖШС еңбекақыға байланысты міндетті төлемдерді есептеп аударады. Атап айтқанда, міндетті зейнетақы жарналары, МӘМС жарналары мен аударымдары, әлеуметтік аударымдар, әлеуметтік салық және ЖТС туындауы мүмкін.
2026 жылы ЖТС есептеулерін жаңа қағидаларға сәйкес жүргізу қажет. Жеке тұлғалар үшін прогрессивті шкала қолданылады: табыстың 8500 АЕК-ке дейінгі бөлігі 10% ставкасымен, ал асып кеткен бөлігі 15% ставкасымен салынады. Сондай-ақ 2026 жылдан бастап айына 30 АЕК мөлшерінде (жылына 360 АЕК-тен аспайды) базалық салықтық шегерім көзделген, оны қолдану шарттары сақталған жағдайда.
Сондықтан жалақы бойынша нақты салықтық жүктеме тек есептелген сомаға ғана емес, қолданылатын шегерімдер мен өзге есептеу параметрлеріне де тәуелді. Егер меншік иесі ЖШС-ден тұрақты түрде ақша алып, оны жалақы да, дивиденд те ретінде рәсімдемесе, тексеру кезінде сұрақтар туындауы мүмкін. Әрбір төлемнің түсінікті экономикалық және құжаттық негізі болуы қажет.
Есеп беретін сомалар
Тағы бір нұсқа — қызметкерге есеп беретін сома беру. Алайда есеп беретін сомаларды ЖШС-ден пайданы түпкілікті шығару құралы ретінде қарастыруға болмайды. Есеп беретін ақша компанияның нақты шығындары үшін беріледі: тауарлар мен материалдар сатып алуға, шаруашылық шығындарды төлеуге, іссапарларға, ЖЖМ алуға және ЖШС қызметіне байланысты өзге мақсаттарға.
Қызметкер ақшаны алып, оны компания қажетіне жұмсайды және кейін растайтын құжаттарды ұсынады. Бұл чектер, жүкқұжаттар, актілер және шығындарды растайтын өзге құжаттар болуы мүмкін. Әдетте есеп беретін сомалармен жұмыс тәртібі компанияның ішкі құжаттарында бекітіледі. Онда ақша беру ережелері, рұқсат етілген шығындар тізбесі және аванстық есепті ұсыну тәртібі айқындалады.
Рәсімдеу кезеңдері:
- Қызметкер есеп беретін сома беру туралы өтініш береді немесе басшы тиісті өкім шығарады.
- Құжатта сома, мақсат және берілетін мерзім көрсетіледі.
- ЖШС белгіленген тәртіппен ақшаны қызметкерге аударады немесе қолма-қол береді.
- Қызметкер компания үшін тауарларды, жұмыстарды немесе қызметтерді төлейді.
- Шығындар аяқталғаннан кейін аванстық есеп пен растайтын құжаттарды тапсырады.
- Пайдаланылмаған қалдық ЖШС-нің кассасына не банктік шотына қайтарылады.
Егер қызметкер алынған ақшаның мақсатты пайдаланылуын растамаса немесе қалдықты қайтармаса, компанияда салықтық салдар туындауы мүмкін. Сондықтан есеп беретін соманы құрылтайшының жеке шығындары үшін дивиденд не жалақының орнына қолдану тәуекелді: мұндай операцияны жеке тұлғаға негізсіз төлем ретінде қарастыруы ықтимал.
ЖШС шотынан қолма-қол ақшаны жай ғана шешіп алуға бола ма
Егер компанияға шаруашылық операциялар үшін шынымен қолма-қол ақша қажет болса, ЖШС өз банктік шотынан ақша шеше алады. Бұл ретте қолма-қол ақша алуға қойылған шектеулерді ескеру керек. Шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін банктік шоттан қолма-қол алудың шекті көлемі күнтізбелік ай ішінде 20 млн теңге. Орта бизнес үшін лимит 120 млн теңге, ірі бизнес үшін — 150 млн теңге.
Белгіленген шектен асу операцияға автоматты түрде тыйым салуды білдірмейді, бірақ қосымша талаптарды сақтауды қажет етеді, оның ішінде банкке қажетті мәліметтерді ұсыну және көзделген жағдайларда операцияны негіздеу. Тәртіп бизнес санатына және операцияның сипатына байланысты.
Бұдан бөлек, банк ірі сомаларды беру кезінде өз комиссияларын және ішкі рәсімдерін қолдануы мүмкін. Сондықтан елеулі сома алмас бұрын өз банкіңізден операция тәртібін және қажетті құжаттар тізбесін алдын ала нақтылаған жөн.
Ірі сомаларды тұрақты түрде шешіп алса не болады
Өзі-ақ ЖШС шотынан қолма-қол ақша алу заң бұзушылық болып саналмайды. Маңыздысы — компания ақшаны не үшін алады және кейін оны есепте қалай көрсетеді. Ірі сомалармен жүйелі операциялар банк пен қаржылық мониторинг органдарының назарын аударуы мүмкін. Әсіресе операциялардың мақсаты компанияның әдеттегі қызметіне сай келмесе немесе ақша іс жүзінде меншік иесінің жеке мақсаттарына жұмсалса.
Тәуекелдерді азайту үшін барлық операцияларды түсінікті мақсатпен және растайтын құжаттармен жүргізу қажет. Қолма-қол ақша дивиденд, жалақы төлеу немесе шаруашылық шығындар үшін алынған болса, оны дәл сол негіз бойынша рәсімдеу керек.
Шотта ақша қалған жағдайда ЖШС-ні жабуға бола ма
ЖШС таратылған кезде қалған ақша мен басқа мүлік бірден жойылып кетпейді және компанияны жабу туралы шешім қабылдаған бойда құрылтайшыларға автоматты түрде өтпейді. Алдымен заңнамада көзделген тарату рәсімдерін орындау қажет, оның ішінде кредиторлармен есеп айырысу және талаптар қанағаттандырылғаннан кейін қалатын мүлікті айқындау.
Егер кредиторлармен есеп айырысқаннан кейін ЖШС-де мүлік немесе ақша қалса, олар белгіленген тәртіппен қатысушылар арасында бөлінуі мүмкін. Мұндай төлемнің салықтық салдары оның құқықтық рәсімделуіне және қатысушы табысының сипатына байланысты. Сондықтан компанияны тарату алдында банктік шоттағы қалдықты жай ғана шешіп алып, құрылтайшылар арасында бөлуге болмайды. Ең алдымен тарату мен қалған мүлікті бөлуді дұрыс рәсімдеу қажет.
Қандай ақша шығару сызбалары салықтық тәуекел тудырады
Кейде меншік иелері ақшаны ЖШС-ден сырттай кәдімгі шаруашылық мәмілелерге ұқсайтын операциялар арқылы шығаруға тырысады. Мысалы, компания құрылтайшыға пайызсыз қарыз береді немесе меншік иесіне байланысты жеке кәсіпкермен шарт жасасады.
Мұндай операциялардың өзі әрқашан тыйым салынған емес. Алайда мәміленің нақты іскерлік мақсаты болмаса, шарттары әдеттегі нарықтықтан ерекшеленсе немесе ақшаны меншік иесі шын мәнінде жеке қаражаты ретінде пайдаланса, салық органдарында сұрақтар тууы мүмкін.
Ерекше назарды құрылтайшыларға берілетін қарыздарға, компания есебінен жеке шығындарды төлеуге, жалған қызмет көрсету шарттарына және ақшаның айқын экономикалық негізсіз ЖШС-ден кетуіне әкелетін өзге операцияларға аудару керек.
Сондықтан ақша шығарудың тәсілін салық мөлшерімен ғана таңдауға болмайды. Операцияның экономикалық мәнін, құжаттарын және оның шынайылығын растау мүмкіндігін ескеру маңызды.
2026 жылы ЖШС салықтарын да ескеру керек
Ақша шығару тәсілін компанияның салықтық режимінен бөлек қарауға болмайды. Мысалы, ЖШС арнайы салық режимін қолданса, оның салықтық жүктемесі жалпыға бірдей режимнен өзгеше болады. Бөлшек салық үшін базалық ставка 4%, ал тауарлар, жұмыстар немесе қызметтерді сатудан түскен кірістер бойынша сатып алушының шығындарын құжатпен растау талап етілген жағдайда 8% ставка қолданылады. Сонымен бірге жергілікті өкілді органдар 4% ставканы 2%-ға дейін төмендете алады.
ҚҚС салынатын операциялар бойынша да 2026 жылдан бастап қолданылатын қағидаларды ескеру қажет. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС-тың базалық мөлшерлемесі 16%, ал жекелеген тауарлар мен қызметтер үшін төмендетілген ставкалар көзделген.
Сондықтан пайданы бөлу туралы шешім қабылдар алдында қатысушы табысына салынатын салықты ғана емес, осы пайданы қалыптастыру кезінде компания өзі төлеген немесе төлеуге тиіс салықтарды да ескеру керек.
ЖШС-ден ақша шығарудың қай тәсілін таңдауға болады
Барлық компанияға бірдей келетін әмбебап нұсқа жоқ. Таңдау меншік иесіне ақша не үшін қажет екеніне және төлемді қандай мәртебеде алатынына байланысты.
- Дивидендтер пайда үлесін қатысушылар арасында бөлуге жарайды. Бұл — ЖШС-ге иелік етуден табыс алу тәсілі.
- Жалақы мен сыйақы құрылтайшы расымен компанияда жұмыс істеп, еңбек міндеттерін орындағаны үшін сыйақы алса қолданылады. Бұл нұсқа жалақыны тұрақты есептеуді және міндетті төлемдерді жүргізуді білдіреді.
- Есеп беретін сомалар тек ЖШС қызметіне байланысты шығындарға арналған. Оларды дивиденд не жалақының орнына қолданбаған жөн.
- Шоттан қолма-қол алу заңнамада және компанияның ішкі құжаттарында көзделген мақсаттар үшін рұқсат етіледі, бірақ ірі сома алғанда белгіленген лимиттер мен банк талаптарын ескеру керек.
Басты қағида: ЖШС ақшасын меншік иесінің жеке қаражатымен араластырмау. Алдымен төлемнің негізін айқындап, құжаттарын ресімдеу, содан кейін ғана ақшаны аудару немесе беру қажет. Осындай тәсіл компания пайдасын заңды басқаруға және салықтық даулар тәуекелін төмендетуге көмектеседі.
