Жылжымайтын мүлік пен өзге мүлікті жалға беру жеке кәсіпкер үшін дербес бизнес бағыты болуы мүмкін. Бірақ жалға алушылармен шарт жасаспас бұрын, салық режимін анықтап, салық жүктемесін есептеп, міндетті әлеуметтік төлемдерді түсініп алу маңызды. 2026 жылы ЖК үшін ережелер айтарлықтай өзгерді: жылдың басынан Қазақстанда арнаулы салық режимдерінің жаңа жүйесі күшіне енді, ал патент және бұрынғы бірқатар режимдер тоқтатылды.
Егер ЖК мүлікті жалға берсе, қандай салық режимін таңдау керек
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда үш арнаулы салық режимі қолданылады:
- Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін АСР;
- Жеңілдетілген декларация негізіндегі АСР;
- Шаруа немесе фермер қожалықтарына арналған АСР.
Патент, белгіленген шегерім қолданылатын АСР және бөлшек салық 2026 жылдан бастап жойылды. Сондықтан ИП, который қызмет көрсетеді по аренде имущества, больше не может выбрать патент только потому, что работает самостоятельно.
Көптеген жалға беру бизнесін жүргізетін ЖК үшін негізгі нұсқа — Жеңілдетілген декларация негізіндегі АСР. Оны режим шарттары сақталған жағдайда ҚР резиденті ЖК мен заңды тұлғалар — жылдық кірісі 600 000 АЕК-тен аспайтын болса — қолдана алады. ЖТС мөлшерлемесі 4%, бұл ретте жергілікті мәслихаттар оны 50%-дан артық емес шекте арттыра да, төмендете де алады. Қызметкерлер саны бойынша шектеу жоқ.
Сонымен бірге режимді таңдамас бұрын нақты қызмет түрін және оны қолдану шарттарын тексеру қажет. Мүлікті жалға беру фактісінің өзі жеңілдетілген декларацияны автоматты түрде қолдану құқығын бермейді. Маңыздысы — қызметтің түрі, жалдау нысаны және Салық кодексіндегі өзге талаптар.
| Критерий | Жеңілдетілген декларация негізіндегі АСР |
|---|---|
| Кім қолдана алады | Режим шарттарын сақтаған жағдайда ҚР резиденті ЖК мен заңды тұлғалар |
| Кірістің шекті мөлшері | Жылына 600 000 АЕК-ке дейін |
| ЖТС/КТС мөлшерлемесі | Салық салу объектісінен 4% |
| Қызметкерлер саны | Шектеу жоқ |
| ҚҚС | Осы режимдегілер заңда көзделген жағдайлардан басқа ҚҚС төлеуші болып табылмайды |
| Есептілік | 910.00 нысаны — жарты жылда бір рет |
Жеңілдетілген декларация негізіндегі АСР әлеуметтік салықтан босатады.
Жылжымайтын мүлікті жалға бергенде мүлік салығы
Егер ЖК-нің меншігінде жылжымайтын мүлік болып, ол кәсіпкерлік қызметте пайдаланылса, мүлік салығын бөлек есептеу қажет. Жеке кәсіпкерлер үшін тиісті объектілерге белгіленген салық салу базасына 0,5% ставка қолданылады. Мысалы, объект бойынша салық салу базасы 20 000 000 теңге делік. 0,5% ставкамен есептеу мынадай болады: 20 000 000 × 0,5% = 100 000 теңге.
Яғни аталған соманың барлығы есепке алынатын база болса, жылдық салық 100 000 теңге болады. Дегенмен мүлік салығын есептегенде жалдау шартындағы құнды немесе нарықтық бағасын автоматты түрде база ретінде алуға болмайды. Базаны Салық кодексінің ережелеріне сәйкес айқындап, нысанның сипаттарын ескеру қажет.
Мүлік салығынан бөлек, объектінің түріне қарай меншік иесінде жер салығы және өзге төлемдер бойынша міндеттемелер туындауы мүмкін. Сондықтан коммерциялық жылжымайтын мүлікті жалға беруде салық жүктемесін тек жалдау кірісімен шектемей бағалаған жөн.
2026 жылы ЖК өзі үшін қандай әлеуметтік төлемдер төлейді
Жалдаудан түскен кірістен төленетін салықтар — кәсіпкердің жалғыз міндеттемесі емес. ЖК өзі үшін әлеуметтік төлемдер де төлейді.
2026 жылы негізгі төлемдер мыналар:
- МЗЖ — зейнетақы жарналарын есептеу үшін қабылданатын кірістің 10%-ы;
- ЖБМЗЖ — тиісті объектіден 3,5%;
- ӘА — әлеуметтік аударымдар, есептеу объектісінің 5%-ы;
- МӘМС — ЕТЖ-ның 1,4 еселенген мөлшерінен 5%.
- Бұл ретте МЗЖ, ЖБМЗЖ және ӘА есептеу үшін кірісті ЖК заңнамада белгіленген шектерде өзі айқындайды. МӘМС жарналары басқаша есептеледі: объект ЖК үшін ЕТЖ-ның 1,4 еселенген мөлшері және ол мәлімделген нақты кіріске байланысты емес.
ЕТЖ 2026 жылы 85 000 теңге, сондықтан МӘМС ЖК үшін: 85 000 × 1,4 × 5% = айына 5950 теңге.
Есептеу үлгісі
Ай сайынғы төлемдерді есептеу үшін ЖК айына 100 000 теңге кіріс мәлімдеді делік (егер бұл сома заңда белгіленген ең төмен және ең жоғары шектерге сай келсе). Онда:
- МЗЖ: 100 000 × 10% = 10 000 теңге;
- ӘА: 100 000 × 5% = 5 000 теңге;
- ЖБМЗЖ: 100 000 × 3,5% = 3 500 теңге;
- МӘМС: 5950 теңге.
Жиыны: 10 000 + 5 000 + 3 500 + 5 950 = айына 24 450 теңге.
Бұл — 100 000 теңге мәлімделген кіріс кезіндегі есеп үлгісі. Нақты сома есептеу объектісіне және заңнамада белгіленген шектерге байланысты өзгеруі мүмкін.
Әлеуметтік салықты да бөлек ескеру қажет. 2026 жылдан бастап ЖК үшін ол жаңа қағидамен — өзі үшін 2 АЕК мөлшерінде есептеледі. Алайда жеңілдетілген декларация негізіндегі АСР қолданатын салық төлеушілер әлеуметтік салықтан босатылады. Демек, таңдалған салық режимі жалдау кірісінен төленетін салыққа ғана емес, кәсіпкердің жалпы салық жүктемесіне де әсер етеді.
Мүлікті жалға бергенде 871.00 нысанын тапсыру керек пе
Бөлек қағида сауда объектілері мен сауда объектілеріндегі сауда орындарын, соның ішінде сауда нарықтарында уақытша иеленуге және пайдалануға беретін жалға берушілерге қолданылады. Олар үшін мүліктік жалдау (жалға беру) шарттарының 871.00 нысаны бойынша тізілімі көзделген. 2026 жылдан бастап бұл нысан салық есептілігі нысандары құрамынан алынып тасталды, бірақ дербес есептілік нысаны ретінде қолданылады. Оны жасау және ұсыну тәртібі ҚР Қаржы министрінің 2025 жылғы 12 қарашадағы № 696 бұйрығымен белгіленген.
Тізілім 871.00 нысанынан және 871.01 қосымшасынан тұрады. Онда сауда объектілері, жалға алушылар, жалдау ақысы және өтелетін шығындар сомалары туралы мәліметтер көрсетіледі. Сондықтан «кез келген жылжымайтын мүлікті жалға беретін ЖК 871.00 нысанын міндетті түрде тапсырады» деген пікір дұрыс емес. Міндеттеме дәл сол сауда объектілері мен сауда орындарын беруге байланысты туындайды және соларға қатысты ережелер қолданылады.
Тізілімде не көрсетіледі
871.00 нысанында, атап айтқанда, мыналар көрсетіледі:
- сауда объектілерінің саны;
- жалға алушылардың саны;
- шарттар бойынша жалдау ақысының жалпы сомасы;
- фактіде төленген жалдау ақысы;
- өтелетін шығындардың сомасы;
- фактіде төленген өтелетін шығындар.
871.01 қосымшасында нақты объектілер мен шарттар бойынша неғұрлым егжей-тегжейлі ақпарат беріледі.
Жалдаудан түсетін кірістер есебін қалай ұйымдастыру керек
Жалға беру бизнесінде әрбір шарт пен онымен байланысты төлемдерді бөлек есепке алған маңызды. Құжаттарда мына жайттарды нақты көрсету ұсынылады:
- жалдау нысаны;
- шарттың қолданылу мерзімі;
- жалдау ақысының мөлшері және төлеу тәртібі;
- коммуналдық және өзге өтелетін шығындар;
- жалдау ақысын өзгерту тәртібі;
- тараптардың жауапкершілігі;
- шартты бұзу шарттары.
Жалдаудан түскен кірістерді уақтылы есепке алып, таңдалған режимге сай салық салу базасына қосу керек. Барлық кірістер мен шығындарды ескеріп, салықтарды дұрыс есептеп, есептілікті әзірлеу үшін 1С шешімдерін пайдаланыңыз.
Кәсіпкер бірнеше нысанды жалға берсе, заңнама 871.00 нысанын ұсынуды талап етпейтін жағдайлардың өзінде де, бөлек шарттар тізілімін жүргізу ыңғайлы. Бұл түсімдерді, жалға алушылардың берешегін және шарттардың қолданылу мерзімдерін бақылауға көмектеседі.
Коммерциялық жылжымайтын мүлікті жалға бергенде сондай-ақ мүлік салығы, жер салығы, ҚҚС немесе өзге төлемдер бойынша міндеттемелер туындай ма — алдын ала тексеріп алған жөн.
ЖК мүлікті жалға берсе, нені ескеру керек
2026 жылы жалға беру бизнесін бастамас бұрын немесе жалғастырмас бұрын кәсіпкер бірнеше негізгі жайтты тексергені дұрыс.
- Таңдалған салық режимі. 2026 жылы патент қолданылмайды. Шарттарға сай келетін ЖК үшін негізгі нұсқалардың бірі — жеңілдетілген декларация негізіндегі АСР.
- Жеңілдетілген декларацияны қолдану құқығы. Жылдық кірісті тексеріп, қызметтің тыйым салынған тізбеге кірмейтініне көз жеткізу керек.
- Мүлік салығы. Бизнеске пайдаланылатын жылжымайтын мүлікке иелік етсе, салық салу базасын және салық сомасын айқындау қажет.
- Әлеуметтік төлемдер. ЖК қолданыстағы мөлшерлемелер мен шектерді ескере отырып, өзі үшін міндетті төлемдерді ай сайын есептеп отыруы тиіс.
- 871.00 нысаны. Егер кәсіпкер сауда объектілерін немесе сауда орындарын жалға берсе, жалдау шарттары тізілімін ұсыну міндетін тексеру қажет.
- Жалдау құжаттары. Барлық шарттар, актілер және жалға алушылармен есеп айырысулар заңнамада белгіленген тәртіппен рәсіктеліп, сақталуы керек.
2026 жылы ЖК арқылы мүлікті жалға беру тек жалдау кірісінен төленетін салық ставкасын ескерумен шектелмейді. Жалпы жүктемеге таңдалған салық режимі, мүлік салығы, кәсіпкердің өзі үшін әлеуметтік төлемдер және нақты нысанға байланысты қосымша міндеттемелер әсер етеді.
2026 жылдың басты өзгерісі — арнаулы салық режимдерінің бұрынғы жүйесінен бас тарту. Патент енді қызметкерлерсіз жұмыс істейтін ЖК үшін нұсқа емес, ал жеңілдетілген декларация жаңа қағидалармен жұмыс істейді: ставка 4%, қызметкерлер саны бойынша шектеу жоқ, декларация жылына екі рет тапсырылады.
Егер кәсіпкер сауда объектілерін немесе сауда орындарын жалға берсе, 871.00 нысанына қатысты талаптарды бөлек ескеру керек. Режимді дұрыс таңдап, барлық міндеттемелерді уақытында есептеу мемлекеттік кірістер органдары тарапынан қателіктер мен талаптардың тәуекелін азайтады.
