Қызмет көрсетуді іске асыруды дұрыс көрсету — бухгалтерлік есептің негізгі міндеттерінің бірі. Табыс танылатын күнге ҚҚС есептеу, салық есептілігін қалыптастыру және өткізбелердің дұрыстығы тәуелді. Құжаттарды қате ресімдеу электрондық шот-фактураны уақтылы жазып бермеуге, қаржылық есептілікті бұрмалауға және салық органдары тарапынан талаптарға әкелуі мүмкін.
Қазақстанда қызметтерді іске асыру деп не саналады
Қызметтерді іске асыру — қызмет көрсетілген және тиісті бастапқы құжаттармен расталған сәт. Әдетте мұндай құжат — орындалған жұмыстар актісі немесе қызмет көрсетілгенін растайтын өзге құжат.
Актке қол қойылған күн бухгалтерлік және салық есебінде табысты тану сәті болып есептеледі. Ақшаның нақты түсуі маңызды емес: тапсырыс беруші кейін төлесе де, табыс акті ресімделген күнге танылады.
Осы күннен бастап Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 379-бабының ережелеріне сәйкес іске асыру бойынша айналым туындайды. Егер ұйым ҚҚС төлеуші болса, операция салық декларациясына енгізіледі, ал электрондық шот-фактура заңнамада белгіленген мерзімде — 15 күнтізбелік күннен кешіктірмей ресімделуге тиіс.
Құжат ресімделгеннен кейін бухгалтерлік есепте 6010 шотында табыс, 1210 шотында сатып алушының дебиторлық берешегі көрсетіледі және 3130 шотында қосылған құн салығы есептеледі.
Қызметтерді іске асыру кезіндегі негізгі өткізбелер
Көрсетілген қызметтерді көрсету үшін бухгалтерлік өткізбелердің типтік сызбасы қолданылады. Табыс танылғанда келесі жазба жасалады:
- Дебет 1210 — «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің қысқа мерзімді дебиторлық берешегі»;
- Кредит 6010 — «Қызметтерді іске асырудан түскен табыс».
Егер ұйым ҚҚС төлеуші болса, бір мезгілде 3130 шотымен салық есептеледі. Тапсырыс беруші алдымен алдын ала төлем (аванс) жіберсе, есеп бірнеше кезеңде жүргізіледі. Алдымен ақша қаражатын алу көрсетіледі:
- Дебет 1030 (немесе ақша қаражатын есепке алу бойынша басқа шот);
- Кредит 3510 «Алынған аванстар».
Актке қол қойылғаннан кейін аванс есепке алынады (зачет):
- Дебет 3510;
- Кредит 1210.
Бұл схема алынған алдын ала төлем сомасын қызмет фактісінен кейін сатып алушымен есеп айырысуларға дұрыс көшіруге мүмкіндік береді.
Егер төлем POS-терминал арқылы түссе, бухгалтер банк комиссиясын ұйымның шығысы ретінде қосымша көрсетеді. Алдымен іске асырудың толық құны тіркеледі, кейін банк комиссиясы шегерілген ақша түсімі көрсетіледі, ал комиссия тиісті шығыстарға есептен шығарылады.
Қызмет көрсету кезінде 1210 шотының қолданылуы
1210 шоты сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің қысқа мерзімді дебиторлық берешегін есепке алуға арналған. Актке қол қойылғаннан кейін дәл осы шотта қызмет үшін төленгенге дейін клиенттің берешегі көрсетіледі. Ең жиі қолданылатын өткізбе мынадай:
- Дебет 1210;
- Кредит 6010.
Егер бұған дейін аванс алынған болса, авансты есепке алу кезінде 1210 шоты 3510 шотымен бірлесе қолданылады. Ағымдағы берешекті көрсетумен қатар бұл шот мерзімі өткен дебиторлық берешекпен жұмыс істеуде де пайдаланылады. Қарыз ұзақ уақыт өтелмей, күмәнді немесе үмітсіз деп танылса, алдымен резерв құрылады:
- Дебет 7440;
- Кредит 1280.
Берешек үмітсіз деп танылғаннан кейін ол құрылған резерв есебінен 1210 шотынан есептен шығарылады.
1С:Бухгалтерия 8.3 для Казахстана-да қызметтерді іске асыруды қалай ресімдеу
«1С:Бухгалтерия для Казахстана» конфигурациясында іске асыруды ресімдеу Продажи бөлімінде басталады. Қызмет көрсету үшін Реализация (акты, УПД) құжаты пайдаланылады, онда операция түрі ретінде Услуги таңдалады. Егер бір мезгілде тауарлар мен қызметтер іске асырылса, Товары и услуги нұсқасы қолданылады.
Құжатты толтырғанда мыналар көрсетіледі:
- іске асыру күні;
- контрагент;
- шарт;
- қызмет атауы;
- ҚҚС мөлшерлемесі;
- бухгалтерлік есеп шоттары.
Құжат өткізілгеннен кейін бағдарлама бухгалтерлік жазбаларды автоматты түрде қалыптастырады. Әдетте келесі өткізбелер жасалады:
- Дебет 1210;
- Кредит 6010.
Егер операция ҚҚС-қа жататын болса, қосымша 3130 шоты пайдаланылады. Ақпарат 300.00 нысанындағы декларацияны қоса алғанда, салық есептілігіне автоматты түрде түседі және электрондық есептілікті қалыптастыруда қолданылады.
1С-та авансты қалай ресімдеу
Егер тапсырыс беруші қызмет көрсетілгенге дейін төлем аударса, алдымен ақша түсімін көрсететін және 3510 шоты бойынша жазба жасайтын Оплата от покупателя құжаты ресімделеді. Іске асыру ресімделгеннен кейін бағдарлама авансты есепке алады, соның арқасында тараптар арасындағы есеп айырысулар дұрыс көрсетіледі және ҚҚС бойынша салық базасы қателіксіз айқындалады.
Шетел валютасымен есеп айырысқанда қолданылатын валюта бағамдарын мұқият бақылау қажет. Табыстар үшін аванс алынған күнгі бағам, ал ҚҚС есептегенде — қызметтер іске асырылған күнгі қолданыстағы бағам пайдаланылады. Мұндай тәсіл негізсіз бағамдық айырмалардың туындауын болдырмайды.
Қызметтерді іске асыру кезіндегі ҚҚС есебі
Қосылған құн салығы іске асыру бойынша айналым пайда болған сәтте, яғни орындалған жұмыстар актісіне немесе қызмет көрсетілгенін растайтын өзге құжатқа қол қойылған күні есептеледі. Дәл осы күннен бастап ҚҚС есептеу және электрондық шот-фактураны ресімдеу жөніндегі міндеттемелер туындайды. Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының Салық кодексімен ҚҚС мөлшерлемелері 5%, 10% және 16% көзделген.
Егер ұйымның жылдық айналымы күнтізбелік жыл ішінде айлық есептік көрсеткіштің (АЕК) 10 000 еселенген мөлшерінен асып кетсе, белгіленген шекті мәнге жеткеннен кейін он жұмыс күні ішінде ҚҚС төлеуші ретінде тіркелуге міндетті. ҚҚС бойынша салық декларациясы тоқсан сайын — есепті тоқсан аяқталғаннан кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірілмей тапсырылады. Есептелген салық осы айдың 25-іне дейін төленуі тиіс.
Іске асыру танылғаннан кейін бухгалтерлік есепте сатып алушының берешегі көрсетіліп, 3130 шотында салық есептеледі. Электрондық шот-фактураны уақтылы жазып бермеу, тапсырыс берушіден ақша әлі түспесе де, жауапкершілік шараларын қолдануға негіз болуы мүмкін екенін ескерген жөн.
ҚҚС қолданудың ерекшеліктері
Қазақстан Республикасының аумағында резиденттер көрсететін қызметтердің басым бөлігі үшін ҚҚС мөлшерлемесі 16% қолданылады. Егер дара кәсіпкер арнайы салық режимінің белгіленген табыс шегінде жұмыс істесе, заңнама талаптары сақталған жағдайда ҚҚС бойынша тіркеусіз қызметті жүзеге асыра алады.
Қызметтерді бейрезиденттерге көрсету кезінде салық салу тәртібі Салық кодексінің нормаларымен айқындалады және қызметті іске асыру орнына байланысты. Жекелеген жағдайларда салық міндеттемелері сатып алушының орналасқан жері бойынша туындайды, сондықтан мұндай операцияларды ресімдеместен бұрын қолданылатын салық ережелерін тексеруді ұсынамыз.
Қорытынды
Қызметтерді іске асыруды дұрыс көрсету бухгалтерлік және салық есебіндегі қателерден сақтайды, табысты уақытында тануға және ҚҚС-ты дұрыс есептеуге мүмкіндік береді. Іске асыруды танудағы негізгі сәт — орындалған жұмыстар актісіне қол қойылған күн, төлемнің түсу уақытына қарамастан.
1210, 6010, 3130 және 3510 шоттары бойынша типтік өткізбелерді пайдалану, сондай-ақ 1С:Бухгалтерия-да құжаттарды дұрыс ресімдеу есепті автоматтандыруға, есептілікті дұрыс қалыптастыруға және салық органдары тарапынан талаптар тәуекелін азайтуға көмектеседі. Операцияларды жүргізер алдында бастапқы құжаттардың, реквизиттердің және есепке алу баптауларының дұрыстығын тексеру маңызды — бұл өткізбелерді қалыптастырғанда және салық есептілігін тапсыруда қателерден сақтайды.
