Қазақстанда корпоративтік табыс салығын төлейтін компаниялар жылдық декларация тапсырумен қатар, жыл ішінде КТС бойынша аванстық төлемдерді де есептеуге міндетті. Тәжірибеде қателер осы жерде жиі кетеді: төлеу міндеттемесін дұрыс айқындамау, 101.01 және 101.02 нысандарын мерзімінде тапсырмау немесе аванс сомаларын төмендету. Салдары — қосымша есептеу және нақты салықтың асып түсу сомасының 20%-ына дейін айыппұл.
КТС бойынша аванстық төлемдер деген не
Корпоративтік табыс салығы бойынша аванстық төлемдер — бұл жыл қорытындысы бойынша КТС-ті түпкілікті есептегенге дейін салық кезеңі ішінде алдын ала төлеу. Мәні бойынша мемлекет салықты бір жолғы сомамен емес, біртіндеп алады. Бизнес үшін бұл салық жүктемесін жыл бойына біркелкі бөлу дегенді білдіреді. Аванстық төлемдер компанияның болжамды пайдасына қарай есептеліп, ай сайын аударылады.
Қалай жұмыс істейді
Компания:
- болжамды КТС-ті есептейді,
- аванстық төлемдердің есебін ұсынады,
- салықты ай сайын тең үлеспен аударады.
Салық кезеңі аяқталғаннан кейін нақты есептелген КТС сомасы бұрын төленген аванстармен салыстырылады:
- жетіспеушілік болса — салықты доплата ретінде төлеу керек,
- артық төлем болса — оны есепке жатқызуға немесе қайтаруға болады.
Маңызды жайт
Аванстық төлемдер — бұл пайда салығына алдын ала төлем. КТС бойынша салық кезеңі — бір күнтізбелік жыл, ал қорытынды есеп ҚР Салық кодексіне сәйкес декларацияда көрсетіледі.
Кімдер КТС бойынша аванстық төлемдерді төлеуге міндетті
Есептеу тәртібі мен төлеу мерзімдері Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 305–306-баптарымен реттеледі.
ҚР СК 305-бабының 1-тармағына сәйкес, алдындағыдан бұрынғы салық кезеңі бойынша түзетулерді ескере отырып, жиынтық жылдық табысы 325 000 АЕК-тен асатын салық төлеушілерде міндет туындайды.
Базалық кезеңді қалай айқындау керек
2026 жыл үшін бағдар — 2024 жыл. Дәл осы жыл алдындағыдан бұрынғы салық кезеңі болып есептеледі.
Егер осы кезең қорытындысы бойынша табыс белгіленген лимиттен асса, компания мыналарға міндетті:
- аванстық төлемдер бойынша есептерді ұсыну,
- КТС-ті ай сайын төлеу.
Қандай нысандар тапсырылады
Салық төлеушілер мына нысандарды тапсырады:
- 101.01 нысан — декларацияға дейінгі кезең бойынша аванстық төлемдердің есебі,
- 101.02 нысан — декларация тапсырылғаннан кейінгі кезең бойынша аванстық төлемдердің есебі.
Нысандар Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2020 жылғы 20 қаңтардағы №39 бұйрығымен бекітілген.
Маңызды ерекшелік
Аванс төлеу міндеттемесін айқындауда шешуші мәнге ие көрсеткіш — компанияның жиынтық жылдық табысы, ал пайда немесе зиян емес. Тіпті шығынды ұйым да КТС бойынша аванстық төлемдер төлеуге міндетті болуы мүмкін.
Кімдер КТС бойынша аванстық төлемдерден босатылады
ҚР СК 305-бабының 2-тармағына сәйкес, келесілер есептер мен аванстық төлемдерді ұсынбайды:
- ЖЖТ-сы 325 000 АЕК-тен төмен салық төлеушілер,
- жаңа құрылған заңды тұлғалар — тіркелген жылы және келесі салық кезеңінде,
- филиалы жоқ, тұрақты мекеме арқылы тіркелген бейрезиденттер,
- коммерциялық емес ұйымдар,
- автономды білім беру ұйымдары,
- әлеуметтік сала ұйымдары,
- АЭА қатысушылары,
- Astana Hub халықаралық технопаркі қатысушылары.
2026 жылы КТС бойынша аванстық төлемдерді есеп тапсыру және төлеу мерзімдері
Нысандарды тапсыру мерзімдері:
- 101.01 нысан — 2026 жылғы 22 қаңтарға дейін,
- 101.02 нысан — 2026 жылғы 20 сәуірге дейін.
Аванстық төлемдерді төлеу мерзімі
ҚР СК 306-бабының 2-тармағына сәйкес, аванстық төлемдер:
- ай сайын,
- әр айдың 25-іне дейін төленеді.
Мысалы:
- қаңтар үшін — 25 қаңтарға дейін,
- ақпан үшін — 25 ақпанға дейін және т. б.
Аванстық төлемдер қалай есепке алынады
Жыл ішінде төленген барлық сомалар декларация бойынша КТС-тің қорытынды сомасын азайтады.
Мысал
Компания жыл ішінде КТС бойынша аванстық төлемдерді 20 000 000 теңге мөлшерінде төледі. Жыл қорытындысы бойынша нақты КТС 20 500 000 теңге болды. Демек, доплата: 20 500 000 – 20 000 000 = 500 000 теңге. Доплата декларация тапсыру мерзімінен кейін 10 күнтізбелік күннен кешіктірмей жүргізіледі.
КТС бойынша аванстық төлемдер қалай есептеледі
Декларацияға дейінгі кезең бойынша есептеу
Тәртібі ҚР СК 305-бабы 5-тармағының 1)–2) тармақшаларында белгіленген.
Декларацияға дейінгі кезеңдегі аванстық төлемдер мынадай тәртіппен есептеледі:
- бірінші тоқсан үшін,
- алдыңғы кезеңдегі аванстардың жалпы сомасының 1/4 бөлігі мөлшерінде.
Болжамды сома бойынша есептеу қашан қолданылады
Болжамды КТС негізінде аванстар мына компанияларда есептеледі:
- бұрын аванстық төлемдерді төлемегендерде,
- бөлу немесе бөлініп шығу арқылы қайта ұйымдастырылғандарда.
Декларация тапсырылғаннан кейінгі есептеу
Декларацияны тапсырғаннан кейін аванстық төлемдер өткен салық кезеңі бойынша есептелген КТС сомасының 3/4 мөлшерінде айқындалады.
Негіз — ҚР СК 305-бабы 5-тармағының 3) тармақшасы.
КТС бойынша аванстық төлемдерге қосымша есеп
ҚР СК 211-бабы негізінде салық төлеуші қосымша салық есептілігін тапсырып, аванстық төлемдер бойынша есептерді түзете алады.
Түзетуді қашан беруге болады
101.02 нысан бойынша қосымша есепті мынадай мерзімде ұсынуға болады:
- есепті салық кезеңінің 31 желтоқсанына дейін,
- болжамды КТС сомасын негізге ала отырып.
Түзетулер бойынша шектеулер
Салық заңнамасы аванстық төлемдерді төмендетуге тыйым салады:
- төлеу мерзімі келіп кеткен айлар бойынша,
- 20 қаңтардан кейін — декларацияға дейінгі төлемдер бойынша,
- 31 желтоқсаннан кейін — декларациядан кейінгі төлемдер бойынша.
Ерекшеліктер ҚР СК 211-бабының 5-тармағында көзделген.
КТС бойынша аванстық төлемдерді төмендеткені үшін айыппұл
Декларация тапсырылғаннан кейінгі аванстарды есептегенде Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің талаптарын ескеру маңызды. ҚР ӘҚБтК 278-бабының 3-тармағына сәйкес, нақты есептелген КТС аванстық төлемдер сомасынан 20%-дан артық асса, компанияға айыппұл салынады. Айыппұл мөлшері: нақты салықтың аванстардан асып түсу сомасының 20%-ы.
Қорытынды
КТС бойынша аванстық төлемдер — Қазақстандағы көптеген компаниялар үшін салық жүктемесінің міндетті бөлігі. Есептеудегі қателер, 101.01 және 101.02 нысандарын уақытында тапсырмау немесе деректерді дер кезінде түзетпеу қосымша есептеулерге ғана емес, елеулі айыппұлдарға да әкелуі мүмкін. Тәуекелдерді азайту үшін бухгалтерлік және салық есебін жүргізуге, есептілікті дайындап тапсыруға арналған 1С шешімдерін пайдалануды ұсынамыз.
Жыл бойындағы қосымша есептерге ерекше назар аударыңыз: олар салық жүктемесін уақтылы түзетуге және нақты КТС-тің аванстардан 20%-дан артық асып кетуінің алдын алуға көмектеседі.
