Кассалық чек — бұл сатып алушыға төлемді растау ғана емес, салықтық бақылаудың міндетті тетігі. 2026 жылы Қазақстанда бақылау-кассалық машиналарды (БКМ) қолдану талаптары қатаң сақталады, ал бұзушылық үшін жауапкершілік бизнеске елеулі әсер етеді.
Кәсіпкерлер тіркелген онлайн-кассаларды қолдануға және төлем тәсіліне қарамастан әр операцияға чек беруге міндетті. БКМ-мен жұмыс істеудегі қателер ескертуге немесе айтарлықтай айыппұлдарға әкелуі мүмкін.
Кәсіпорын кассалық чек беруге міндетті ме?
Иә. Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 110-бабы 1-тармағына сәйкес, тауарлар, жұмыстар немесе қызметтер үшін ақшалай есеп айырысулар кезінде деректерді тіркеу және беру функциясы бар бақылау-кассалық машиналар қолданылуға тиіс.
Бұл қағида қолма-қол есепке де, банктік карталармен, QR төлемдерімен және өзге электрондық тәсілдермен төлеуге де таралады. Сатып алушы нақты төленген сомаға фискалдық чек алуға тиіс. Клиент чекке ЖСН немесе БСН енгізуді сұраса, сатушы бұл мәліметтерді фискалдық құжатқа қосуға міндетті.
2026 жылы қандай кассалық аппараттарды қолдануға болады
Жұмыс істеуге тек мемлекеттік тізілімге енгізілген БКМ үлгілері рұқсат етіледі. Бизнес мына нұсқаларды қолдана алады:
- классикалық онлайн-кассалар;
- бағдарламалық кассалар;
- интеграцияланған кассалық шешімдер;
- сауданы автоматтандыруға арналған мамандандырылған кассалық жүйелер.
Егер кәсіпкер телекоммуникациялық желілерге қолжеткізу жоқ аумақта жұмыс істесе, заңнама деректерді беру функциясы жоқ БКМ қолдануға мүмкіндік береді. Жабдықты сатып алмас бұрын Мемлекеттік кірістер комитетінің сайтындағы БКМ мемлекеттік тізілімінде үлгінің бар-жоғын тексеруді ұсынамыз.
Салық органдары жиі анықтайтын бұзушылықтар
Тәжірибеде айыппұлдардың басым бөлігі бірқатар типтік қателерге байланысты:
- кассалық чек сатып алушыға берілмейді;
- чекте сома қате көрсетілген;
- тіркелмеген БКМ пайдаланылады;
- ақаулы кассалық аппарат қолданылады;
- кәсіпкер есеп айырысуды кассасыз жүргізеді.
Салық органдары банктік карталар бойынша операцияларға ерекше көңіл бөледі. Кейбір кәсіпкерлер чек тек қолма-қол есеп айырысуда қажет деп қате ойлайды. Бұл қате: кез келген төлем тәсілінде фискалдық чек міндетті.
2026 жылы Қазақстанда фискалдық чекті бермегені үшін айыппұл
БКМ қолдану қағидаларын бұзу үшін жауапкершілік Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде көзделген. Егер бұзушылық алғаш рет анықталса, кәсіпкерге әдетте ескерту беріледі. Алайда бір жыл ішінде қайталанса, әкімшілік айыппұл салынады.
Чек бермегені үшін айыппұл мөлшері
Егер сатушы сатып алушыға кассалық чек бермесе не оны қате сомаға рәсімдесе, айыппұл мынадай болады:
| Бұзушылық санаты | Айыппұл мөлшері |
|---|---|
| Жыл ішінде чекті қайтадан бермеу | 20-дан 40 АЕК-ке дейін |
| 2026 жылғы ақшалай көрінісі | 86 500–173 000 теңге |
Осылайша, тіпті бір ғана қайталанған бұзушылық шағын сауда нысанының бір айлық жалдау ақысына пара-пар шығынға әкелуі мүмкін.
БКМ қолданбағаны үшін айыппұл
Кассалық аппаратсыз жұмыс істеу немесе талаптарға сай келмейтін жабдықты пайдалану үшін одан да қатаң санкциялар көзделген. Бұл жағдайда айыппұл:
| Бұзушылық | Айыппұл мөлшері |
|---|---|
| БКМ қолданбау | 30-дан 50 АЕК-ке дейін |
| Тіркелмеген не ақаулы кассаны пайдалану | 30-дан 50 АЕК-ке дейін |
| 2026 жылғы мөлшері | 129 750–216 250 теңге |
Мұндай сомалар шағын бизнес үшін айтарлықтай қаржылық салмаққа айналуы мүмкін.
Сатып алушы чек берілмегеніне шағымдана ала ма
Иә. Егер сатушы кассалық чек бермесе немесе құжатты талаптарға қайшы толтырса, әрбір тұтынушы мемлекеттік кірістер органдарына жүгінуге құқылы. Шағымды сауда нүктесі немесе ұйым орналасқан жері бойынша Мемлекеттік кірістер органдарының аумақтық бөлімшесіне беруге болады. Өтініш негізінде БКМ қолдану талаптарының сақталуына тексеріс жүргізілуі мүмкін. Сондықтан бұзушылық байқалмай қалады деп үміттенуге болмайды.
Айыппұлға ұрынбау үшін кәсіпкер не істеуі керек
Салық органдарының талаптары бойынша тәуекелдерді болдырмау үшін кассалық жабдықтың жұмысын және кассалық тәртіптің сақталуын тұрақты бақылауды ұсынамыз. Бизнестің практикалық қадамдары:
- Тек мемлекеттік тізілімде тіркелген БКМ үлгілерін пайдалану.
- Жабдықтың жарамдылығын қадағалау.
- Фискалдық деректер операторына (ФДО) деректердің беріліп тұрғанын тексеру.
- Қызметкерлерді сату операцияларын дұрыс рәсімдеуге үйрету.
- Қолма-қол және картамен төлеуде чек беруді бақылау.
- Кассалық тәртіп бойынша мерзімдік ішкі тексерулер өткізу.
- Кассалық аппараттардың бағдарламалық жасақтамасын уақтылы жаңарту.
Жабдықты жаңғырту немесе чек параметрлерін өзгерту қажет болса, БКМ-нің техникалық қызмет көрсету орталығына не өзіңіздің фискалдық деректер операторына жүгіну керек.
Неге салық органдары БКМ бойынша бақылауды күшейтеді
Онлайн-кассаларды міндетті қолданудың негізгі мақсаты — ақшалай есеп айырысулардың ашықтығын қамтамасыз ету және көлеңкелі айналымды қысқарту. Деректерді беру жүйесі салық органдарына сату туралы мәліметтерді дерлік нақты уақыт режимінде алуға мүмкіндік береді. Сондықтан түсімді чек бермеу арқылы жасыру әрекеттері бүгінде бұрынғыдан әлдеқайда жылдам анықталады.
Кәсіпкер үшін кассалық тәртіпті сақтау — бұл тек заң талаптарын орындау емес, сонымен бірге айыппұлдардан, қосымша есептеулерден және артық тексерістерден бизнесті қорғау.
Қорытынды
2026 жылы Қазақстанда бақылау-кассалық машиналарды қолдану талаптары кәсіпкерлердің басым бөлігі үшін міндетті болып қала береді. Фискалдық чекті бермегені үшін айыппұл 20-дан 40 АЕК-ке дейін, ал БКМ қолданбағаны үшін — 30-дан 50 АЕК-ке дейін. Қайталанған бұзушылықтарда сома 200 мың теңгеден асады.
Санкцияларға ұрынбау үшін бизнес тіркелген онлайн-кассаларды қолдануы, сатып алушыларға чектерді уақтылы беруі және жабдықтың дұрыс жұмысын бақылауы маңызды, ал бухгалтерлік және салықтық есепке алу үшін 1С-тің шешімдерін пайдаланған жөн. Кассалық тәртіпті тұрақты тексеру тіпті бір әкімшілік айыппұлдан да әлдеқайда арзанға түседі.
