Шетел валютасын сатып алу — шетелдік жеткізушілермен, импортпен не халықаралық есеп айырысулармен жұмыс істейтін компаниялар үшін қалыпты операциялардың бірі. Қарапайым көрінгенімен, осы учаскеде есепшілер жиі қателеседі. Себебі 1С-та валютаны сатып алу бір ғана өткізбемен емес, өзара байланысты бірнеше операциямен көрініс табады; банк сату бағамы мен есептік бағам айырмашылығы салдарынан олардың арасында сомалық айырма туындайды.
Қазақстан ұйымдары үшін валюталық конвертацияны дұрыс көрсету айрықша маңызды. Қателер валюталық шоттардағы қалдықтардың бұрмалануына, айырбастау операцияларынан түскен табыс пен шығысты қате есептеуге, банктік үзінділермен алшақтықтарға және есептік кезеңді жабу кезінде қиындықтарға әкелуі мүмкін.
Валютаны сатып алар алдында нені тексеру керек
Банктік құжаттарды ресімдеуге дейін есеп жүйесінің валюталық операцияны көрсетуге дайын екеніне көз жеткізіңіз. Ең алдымен шетел валюталарының өзекті бағамдарын тексеріңіз. Дәл осы деректер валюталық активтерді бағалау мен сомалық айырманы есептеу үшін қолданылады.
Көпшілік конфигурациялар 1С ақпаратты мына бөлім арқылы тексеруге болады: Банк и касса → Справочники и настройки → Валюты. Қажет болса, бағамдарды автоматты түрде жүктеуге не қолмен жаңартуға болады. Бұдан бөлек, мыналарды да тексеріңіз:
- ағымдағы шотта жеткілікті сома бар-жоғы;
- банктік үзіндінің дұрыстығы;
- айырбасталатын валютаның түрі;
- банк белгілеген сатып алу бағамы;
- ұйымның валюталық шот деректемелері.
Маңызды. Операцияны жүргізер алдында жүйеде валюталардың өзекті бағамдары қолданылып тұрғанына көз жеткізіңіз. Дұрыс емес бағам айырбастау табысы немесе шығысын қате есептеуге және бухгалтерлік есепті бұрмалауға әкеледі.
1С-та валютаны сатып алу: қалай ресімделеді
1С бағдарламасында операция дәйекті түрде екі кезеңмен орындалады. Мұндай тәртіп теңгедегі ақша қаражатын есептен шығару мен шетел валютасының түсуі әртүрлі банктік құжаттармен ресімделетінімен байланысты.
1 — ші кезең. Ұлттық валютамен ақшаны есептен шығару
Алдымен банк шетел валютасын сатып алу үшін ағымдағы шоттан теңгені есептен шығарады. Қолданылатын конфигурацияға қарай мына құжаттардың бірі ресімделеді:
- «Платежный ордер (списание денежных средств)»;
- «Платежное поручение (исходящее)».
Құжатты жасағанда операция ретінде Прочее списание безналичных денежных средств таңдалады. Валюта кейін түсетіндіктен, аралық операцияны көрсету үшін 1022 Конвертация валюты шоты қолданылады. Құжатты өткізгеннен кейін мына өткізбе қалыптасады:
| Операция | Дебет | Кредит |
|---|---|---|
| Валюта сатып алу үшін теңге аударылды | 1022 | 1030 |
2 — ші кезең. Шетел валютасының түсуі
Айырбастау жүргізілгеннен кейін банк сатып алынған валютаны ұйымның валюталық шотына аударады.
Ресімдеу үшін мына құжаттар пайдаланылады:
- «Платежный ордер (поступление денежных средств)»;
- «Платежное поручение (входящее)».
Операция түрі ретінде Приобретение иностранной валюты таңдалады. Құжатты толтырғанда бухгалтер банк белгілеген нақты сатып алу бағамын көрсетеді. Нарықтық бағамды бағдарлама валюталар анықтамалығының деректері бойынша автоматты түрде анықтайды. Құжатты өткізгеннен кейін валюта ұйым шотында көрсетіледі.
Кеңес. Валютаны сатып алуды қолмен бухгалтерлік анықтамамен ресімдеу ұсынылмайды. Қалыпты банктік құжаттарды пайдалану өткізбелерді автоматты түрде қалыптастыруға және сомалық айырманы дұрыс айқындауға мүмкіндік береді.
Валютаны сатып алудағы бухгалтерлік өткізбелер
Өткізбелер құрамы банктің валютаны сату бағамына және операция күні қолданылатын есептік бағамға байланысты. Типтік схема төмендегідей.
| Шаруашылық операция | Дебет | Кредит |
|---|---|---|
| Валюта сатып алу үшін теңге аударылды | 1022 | 1030 |
| Шетел валютасы келіп түсті | 1031 | 1022 |
| Айырбастау операциясы бойынша шығыс танылды | 7480 | 1022 |
| Айырбастау операциясы бойынша табыс танылды* | 1022 | 6280 |
* Табыс шотының нақтылығы ұйымның есеп саясатына сәйкес айқындалады.
Сомалық айырма не себептен пайда болады
Нақты сатып алу бағамы әдетте жүйе валюталық активтерді бағалау үшін пайдаланатын есептік бағаммен толық сәйкес келмейді. Дәл осы айырмашылық операцияның қаржылық нәтижесін қалыптастырады.
Екі жағдай мүмкін:
- егер банк валютаны есептік бағамнан қымбат сатса, шығыс туындайды;
- егер нақты бағам есептіктен төмен болса, айырбастау бойынша табыс пайда болады.
1С бұл айырманы банктік құжаттар дұрыс ресімделгенде автоматты түрде есептейді.
Операцияны көрсету мысалы
Мысалы, ұйым 1000 АҚШ долларын сатып алды. Банктің сату бағамы ақпараттық базаға жүктелген ресми бағамнан жоғары болды. Құжатты өткізгеннен кейін бағдарлама автоматты түрде:
- 1031 шотқа валютаны кірістейді;
- аралық 1022 шотты жабады;
- айырбастау операциясы бойынша шығыс өткізбесін қалыптастырады.
Есепшіге қосымша қолмен есептеулер қажет болмайды.
Валютаны сатып алуды көрсету бойынша қадамдық алгоритм
Операция дұрыс көрсетілуі үшін келесі реттілікті сақтаңыз:
- Валюта бағамдарының өзектілігін тексеріңіз.
- Ақша қаражатын есептен шығару құжатын жасаңыз.
- 1022 Конвертация валюты шотын көрсетіңіз.
- Құжатты өткізіңіз.
- Шетел валютасының түсу құжатын жасаңыз.
- Нақты сатып алу бағамын көрсетіңіз.
- Құжатты өткізіңіз.
- Қалыптасқан өткізбелерді тексеріңіз.
- Деректерді банктік үзіндімен салыстырыңыз.
Мұндай тәртіп конвертация шотын дұрыс жабуға және есептілік дайындауда қателерге жол бермеуге көмектеседі.
Валютаны сатып алу кезіндегі жиі қателер
Іс жүзінде жиі кездесетін мәселелер:
- жүйеде валюта бағамдары жаңартылмаған;
- банктік операцияның түрі қате таңдалған;
- 1022 «Конвертация валюты» шоты қолданылмаған;
- валютаның түсу құжаты жоқ, тек ақшаны есептен шығару ғана ресімделген;
- сомалық айырма тексерілмеген;
- банктік үзіндімен салыстыру жасалмаған.
Мұндай қателер бухгалтерлік деректерді бұрмалап, аралық шоттарда негізсіз қалдықтардың пайда болуына әкеледі. Анықтамалықтар автоматты түрде жаңарып тұруы үшін 1С Бұлт шешімдерін пайдаланыңыз. Бағдарламаны 1С жеткізушісі тұрақты жаңартып отырады, ал пайдаланушылар әрдайым 1С-тың өзекті нұсқаларында жұмыс істейді.
Назар аударыңыз. Егер операция аяқталғаннан кейін 1022 шотында қалдық қалса, бұл конвертация толық көрсетілмегенін білдіреді. Валюта түсу құжатының бар-жоғын және қалыптасқан өткізбелердің дұрыстығын тексеру қажет.
Қазақстандағы валюталық операцияларды есепке алудың ерекшеліктері
Сыртқы экономикалық қызметпен айналысатын компаниялар үшін шетел валютасын сатып алу бухгалтерлік есептің тұрақты бөлігі. Әрбір мұндай операция үшін:
- құжаттық түрде расталу;
- банктік құжаттардың дұрыс ресімделуі;
- сомалық айырманың дұрыс есептелуі;
- валюталық шоттардағы қалдықтарды бақылау;
- валюталық активтерді уақтылы қайта бағалау маңызды.
1С-тің стандартты механизмдерін пайдалану есеп жүргізуді едәуір жеңілдетеді, қателер ықтималдығын азайтады және бухгалтерлік есептіліктің дұрыстығын қамтамасыз етеді.
Қорытынды
Шетел валютасын сатып алу бухгалтерлік есепте конвертация механизмі арқылы көрсетіледі және екі бөлек кезеңнен тұрады: ұлттық валютадағы қаражатты есептен шығару және кейін валютаны ұйым шотына есепке алу. Осы операциялардың арасында сомалық айырма туындауы мүмкін, ол автоматты түрде табыс не шығыс ретінде танылады.
Қателерге жол бермеу үшін валюта бағамдарын жүйелі жаңартып тұрыңыз, 1С-тың арнайы банктік құжаттарын пайдаланыңыз, аралық 1022 шотының жұмысын бақылаңыз және міндетті түрде есеп деректерін банктік үзінділермен салыстырыңыз. Мұндай тәсіл бухгалтерлік ақпараттың шынайылығын қамтамасыз етіп, есептік кезеңді дұрыс жабуға мүмкіндік береді.
