Ұлттық тауарлар каталогы: ол не және онымен қалай жұмыс істеуге болады

Ұлттық тауарлар каталогы деген не

Ұлттық тауарлар каталогы немесе ҰТК — бұл Қазақстан Республикасы аумағында сатылатын әрбір тауарға бірегей код пен сипаттама берілетін мемлекеттік цифрлық база. Жүйенің негізгі міндеті — тауардың айналымның барлық кезеңінде қадағалануын қамтамасыз ету. Бұл барлық жүйелердегі атаулар мен деректерді біріздендіру арқылы іске асады:

• онлайн-кассалар мен кассалық чектер;
• электрондық шот-фактуралар (ЭСФ) және ілеспе жүкқұжаттар;
• таңбалау жүйелері (аяқкиім, темекі, дәрі-дәрмек, мех бұйымдары);
• компаниялардың есептік жүйелері.

ҰТК-мен жұмыс мынадай әрекеттерді қамтиды:

• тауарды барлық сипаттамаларымен анықтамалыққа тіркеу;
• деректердің дұрыстығын тексеру;
• бірыңғай атау беру және бірегей NTIN коды тағайындау;
• тауар мен оның сипаттамалары туралы ақпаратты жүйелі түрде жаңарту.

Нәтижесінде әрбір тауар NTIN коды арқылы айқындалады.

NTIN деген не

NTIN — бұл ҰТК базасындағы тауар коды. Толық атауы — National Trade Item Number. Негізінде бұл тауардың цифрлық «паспорты», онда мыналар қамтылады:

• тауардың атауы;
• негізгі сипаттамалары (түрі, бренд, өндіруші, модель);
• тауар айналымындағы қозғалысы туралы ақпарат.

Әрбір тауар бірлігіне өз NTIN-і беріледі. Егер тауар ҰТК-де жоқ болса, оның коды болмайды, ал қолданыстағы заңнама тұрғысынан оның айналымы мүмкін емес. NTIN болмаған жағдайда сатуды тоқтатпау үшін тауарға уақытша код берілуі мүмкін. Алайда кәсіпкер ҰТК-ге деректерді енгізіп, тұрақты идентификатор алуға міндетті.

Заңнамалық талаптар

Тауарларды тіркеу және NTIN беру тәртібі ҚР Сауда министрінің 2025 жылғы 2 қазандағы № 284-НҚ «ҰТК-ні жүргізу және онда тауарларды тіркеу қағидалары туралы» бұйрығымен белгіленген. Құжат тауар карточкасының құрылымын және міндетті атрибуттар тізбесін де айқындайды.

ҚР Сауда және интеграция министрлігінің 2025 жылғы 4 желтоқсандағы түсіндірмелеріне сәйкес, 2026 жылдан бастап ҰТК талаптары тауар айналымының барлық қатысушыларына қолданылады:

• сатушылар;
• импорттаушылар;
• көтерме компаниялар;
• өндірушілер.

Талаптар тауардың өмірлік циклының барлық кезеңдерінде: өндіруден және әкелуден бастап өткізу мен түпкілікті тұтынуға дейін қолданылады.

Осылайша, ҰТК пайдалану міндетті болып табылады:

• бөлшек және көтерме саудада;
• ЭСФ рәсімдейтін бизнесте;
• міндетті таңбалау жүйесіне қатысушылар үшін;
• импорттаушылар мен көтермешілер үшін.

Маңызды: талаптар тек тауарларға қолданылады — қызметтерге ұқсас ережелер қолданылмайды.

Бизнес жұмысы қалай өзгереді

Мемлекет тауар атауларын еркін нұсқадан бірыңғай стандарттарға көшіріп жатыр. Енді әрбір тауар ҰТК-дегі жазбаға сәйкес келуі және NTIN коды болуы тиіс.

Бұл мына негізгі үдерістерге әсер етеді:

• электрондық жүкқұжаттар мен өзге құжаттарды ресімдеу;
• міндетті тауар таңбалауы бойынша жұмыс;
• өнімнің қадағалануын қамтамасыз ету;
• салықтық бақылау.

ҰТК және NTIN бойынша тауарларды сәйкестендіруге қалай дайындалу керек: қадамдық нұсқаулық

Ұлттық тауарлар каталогының (ҰТК) талаптары күтпегенге айналмауы үшін, әуелі өнім атауларындағы тәртіпті реттеңіз.

1 — ші қадам. Номенклатураны жүйелеу

Ең алдымен тауар атауларын қайталануларға тексеріңіз. Мысалы, «футболка», «ерлерге арналған футболка», «әйелдерге арналған футболка» — өзара қиылысады. Тек «ерлерге арналған футболка» және «әйелдерге арналған футболка» қалдырыңыз.

Содан кейін ассортименттің бөліну белгілерін бағалаңыз: модель, құрамы, арналуы. Осы ұсынымдарды орындасаңыз, атаулар құрылымы тұрақты болады, бұл әрі қарай каталогпен және тауар есебімен жұмысты жеңілдетеді.

2 — ші қадам. ҰТК-ге тіркелу

Айналымға қатысушы әрбір тұлға тауарлармен жұмыс бастамас бұрын ҰТК-де тіркелуі тиіс. Ресми сайтта жеке кабинет жасаңыз:

1. «Жүйеге кіру» және «Тіркелу» тармақтарын басыңыз.

2. Міндетті деректерді көрсетіңіз:

• ЖСН/БСН;
• субъектінің атауы;
• ЖК иесінің не басшының Т. А. Ә.;
• электрондық пошта;
• байланыс нөмірі;
• субъектінің түрі: заңды тұлға, жеке тұлға немесе ЖК.

3. Құпиясөз ойластырып, шарттарды қабылдап, капчадан өтіңіз.

Қосымша ретінде тауарлар туралы мәліметтерді ұсынуға және өңдеуге құқығы бар уәкілетті тұлғаларды қоса аласыз. Шетелдік субъектілер Қазақстан Республикасының резиденттері арқылы, нотариалды куәландырылған өкілеттіктермен тіркеледі.

3 — ші қадам. ҰТК-де тауарлардың бар-жоғын тексеру

Кең таралған тауарлар көбіне каталогқа әлдеқашан енгізілген, бірегей немесе импорттық тауарларды тіркеу керек.

• Егер тауар табылса — оның NTIN-ын пайдаланыңыз, қайталай тіркеу мүмкін емес.
• Жоқ болса — өзіңіз немесе жеткізуші арқылы тіркеңіз.

4 — ші қадам. Тіркеуге жауаптыны айқындау

Көбіне импорттаушылар немесе өндірушілер тауарды тіркеп, NTIN алады, ал сатушылар дайын кодтарды қолданады. Бастапқыда-ақ жауаптыны айқындаңыз, өйткені NTIN жоқ тауарды дұрыс ресімдеп, сату мүмкін емес.

5 — ші қадам. ККМ мен есептік жүйені тексеру

ҰТК енгізілгеннен кейін барлық кассалар сату кезінде ОФД арқылы NTIN жіберу үшін 2.0.3 протоколын қолдауы керек. Есептік жүйе NTIN-ды тауарлармен байланыстырып, оларды онлайн-кассаға беруі тиіс. Егер мұндай функционал болмаса — доработка қажет.

ҰТК-де тауарды тіркеу: негізгі жайттар

1. GTIN немесе атауы бойынша тауарды табыңыз.
2. Егер ол жоқ әрі жеткізуші NTIN бермесе — өзіңіз тіркеңіз.
3. Жеке кабинеттен үлгіні жүктеп алып, келесі параметрлерді толтырыңыз:

• атауы, жіктемесі, тауар таңбасы, шығу елі, өндіруші;
• сызықтық өлшемдері, массасы, құрамы;
• стандарттау және сәйкестікті бағалау құжаттары;
• бейнелер (міндетті емес, бірақ модерацияны жеделдетеді).

Талаптар тізбесі СТ РК 3833 стандартымен бекітілген.

Тіркеудің күрделі тұстары

Санат пен атауды таңдау

«Санаттар бойынша іздеу» өрісінде тауардың атауын көрсетіп, санатты табыңыз. Егер жүйе дайын нұсқа ұсынбаса — қолмен таңдаңыз: жалпы класс / топ / ішкі топ / нақты санат.

• Санатсыз карточка сақталмайды.
• Жіктеудегі қателер ЭСФ және мемлекеттік жүйелерде қиындық туғызады.
• Атауы қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде бірмәнді болуы тиіс.

ТН ВЭД кодын таңдау

Код маңызды келесілер үшін:

• салық ставкаларын қолдану;
• реттеу;
• ЭСФ-тің дұрыстығы;
• импорттық операциялармен салыстыру.

Күмән туындаса, ТН ВЭД-тің ресми классификаторымен салыстырыңыз.

Тексеру және модерация

Толтырғаннан кейін өтінімді кіріктірілген ЖИ арқылы тексеруге болады, содан соң файл таңбалаудың бірыңғай операторына модерацияға жіберіледі.

• Қарау мерзімі — 3 жұмыс күні.
• Егер тауар каталогта бұрыннан бар болса немесе деректер толық емес/қате болса — бас тартылады.
• Деректердің дұрыстығы үшін жауапкершілік өтінім берген тұлғаға жүктеледі.

NTIN барлық сатулар үшін, соның ішінде маркетплейстерде де міндетті. Тауар қалдықтары мен пайданы бақылау бұғатталудың алдын алу үшін маңызды.

NTIN болмағандағы салдар

• NTIN-сыз тауар айналымға қатыса алмайды.
• ЭСФ, жүкқұжаттар мен сатуды ресімдеу мүмкін емес.
• Сауда жасау мүмкін болмайды.

Жиі қойылатын сұрақтар

Жаңа талаптар қандай тауарларға қатысты?

2026 жылғы 1 қаңтарға дейін өндірілген және Қазақстан аумағында орналасқан барлық тауарларға. Қызметтер әзірге қамтылмайды.

Қашан тіркеу қажет емес?

Тіркеу келесі жағдайларда талап етілмейді:

• өндіру немесе сатып алу — шетелге әкету (экспорт) үшін;
• Қазақстанда пайдаланылмайды;
• міндетті таңбалауға қатыспайды;
• ЭСФ ресімделмейді.

2026 жылғы 1 қаңтардан не өзгереді?

2026 жылғы 1 қаңтардан:

• барлық тауарлардың NTIN-ы болуы тиіс;
• есеп пен чектерде бірегей код көрсетіледі;
• NTIN-сыз тауарлар ресімделмейді және сатылмайды.

Чектерде NTIN-ды қандай негізде көрсету керек?

24.10.2025 күнгі № 626 бұйрық: чек ҰТК-дегі тауардың атауын және NTIN сәйкестендіру кодын қамтиды.

Маркетплейстер үшін NTIN міндетті ме?

Иә, маркетплейс арқылы сатуларда да код міндетті. Жауапкершілік сатудың моделіне байланысты.

ҰТК-дегі деректерге өзгеріс енгізуге бола ма?

Егер өзгеріс сапа мен қауіпсіздікке әсер ететін қасиеттерді қозғамаса — рұқсат етіледі. Маңызды өзгерістер жаңа тіркеуді және жаңа NTIN беруді талап етеді.