Кәсіпкерлер бизнесін дамыту үшін жиі жеке қаражатын пайдаланады: жеткізуші қызметтерін төлейді, есеп айырысу шотын толықтырады, уақытша кассалық алшақтықты жабады немесе жабдық сатып алады. Осыдан заңды сұрақ туады: егер кәсіпкер ЖК ретінде тіркелсе, өзіне қарыз ресімдеуге бола ма?
ЖК өзіне қарыз бере ала ма
Қолданыстағы заңнама жеке тұлға мен соның атына тіркелген ЖК арасында қарыз шартын жасасу мүмкіндігін қарастырмайды. Себебі жеке кәсіпкердің құқықтық мәртебесіне байланысты.
Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 30-бабына сәйкес, жеке кәсіпкерлік жеке тұлғаның атынан, оның тәуекелімен және оның мүлкіне жауапкершілігімен жүзеге асырылады. ЖК дербес заңды тұлға болып табылмайды.
Бұдан бөлек, Кәсіпкерлік кодекстің 33-бабы кәсіпкердің өз атымен құқықтар мен міндеттерді иеленетінін, жеке кәсіпкер мәртебесінде әрекет етсе де, бекітеді.
Басқаша айтқанда, жеке тұлға мен оның атына тіркелген ЖК — азаматтық-құқықтық қатынастардың бір ғана субъектісі. Сондықтан өзіңізбен өзіңіз қарыз шартын жасасу мүмкін емес: кез келген азаматтық-құқықтық шартта кемінде екі дербес тарап болуы тиіс.
Неліктен жеке ақша аударымы қарыз болып есептелмейді
Тәжірибеде кәсіпкерлер өз қаражатын жиі ЖК-нің есеп айырысу шотына аударады. Мысалы:
- жеткізуші қызметтерін төлеу;
- жабдық сатып алу;
- жалдау ақысын төлеу;
- айналым қаражатын толықтыру;
- уақытша кассалық алшақтықты жабу.
Осы жағдайлардың бәрінде кәсіпкер өзіне тиесілі ақшаға иелік етеді, яғни бизнесін несиелендірмейді. Сондықтан жеке тұлға мен өзінің ЖК-і арасында қарыз шартын рәсімдеудің қажеті жоқ.
Кеңес: шарт керек болмаса да, қаражаттың шығу тегін растайтын құжаттарды сақтаған жөн:
- банк көшірмелері;
- төлем тапсырмалары;
- чектер немесе түбіртектер;
- қажет болғанда төлем мақсатына ішкі түсіндірмелер.
Мұндай құжаттар банк, аудитор немесе бақылаушы органдар сұрау салғанда қаражаттың көзін растауға көмектеседі. Бухгалтерлік есепті жүргізу үшін 1С шешімдерін пайдаланыңыз.
Қашан қарыз шарты шынымен қажет
Өзіңізге қарыз ресімдеуге болмайтыны, ЖК мүлде қарыз қаражатты пайдалана алмайды дегенді білдірмейді. Қарыз шарты тараптары азаматтық-құқықтық қатынастардың әртүрлі субъектілері болғанда жасалады.
Мысалы, мына мәмілелерге жол беріледі:
| Жағдай | Қарыз шарты |
| Жеке тұлға ЖК-ге қарыз береді | Иә |
| Бір кәсіпкерден ЖК қарыз алады | Иә |
| Жеке тұлға ЖШС-ге қарыз береді | Иә |
| Құрылтайшы өз ЖШС-сіне қарыз береді | Иә |
| ЖК өзіне қарыз ресімдейді | Жоқ |
Жоғарыдағы барлық жағдайларда, соңғысынан басқа, несие беруші мен қарыз алушы әртүрлі тұлғалар, сондықтан шектеулер жоқ.
ЖК-ге жеке тұлғадан қарызды қалай ресімдеу керек
Жеке кәсіпкер басқа адамнан ақша алса, әдеттегі қарыз шарты жасалады.
Әдетте құжатқа мынадай тармақтар енгізіледі:
- тараптар туралы мәліметтер;
- қарыз сомасы;
- ақша беру тәртібі;
- қайтару мерзімі;
- сыйақы төлеу шарттары немесе қарыздың пайызсыз екені туралы белгі;
- тараптардың жауапкершілігі;
- мерзімінен бұрын қайтару тәртібі;
- тараптардың деректемелері мен қолдары.
Қарыз шартына қатысты жалпы ережелер Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексімен реттеледі. Ақша қарыз алушыға фактілік берілген сәттен немесе банктік шотына есептелген кезден бастап берілді деп танылады, егер шартта өзгеше көзделмесе.
Қандай құжаттарды ресімдеу керек
Мәмілені растау үшін мына құжаттарды сақтауды ұсынамыз:
- қарыз шарты;
- төлем құжаттары;
- банк көшірмелері;
- қайтару кестесі;
- шарт талаптары өзгерген жағдайда қосымша келісімдер.
Қаражат қолма-қол емес түрде аударылса, төлем тағайындауында шарттың нөмірі мен күнін көрсету ұсынылады. Бұл тексерулерде операцияның мәнін растауға көмектеседі.
ЖК мен ЖШС айырмашылығы неде
Жиі жіберілетін қателік — жеке кәсіпкерге ЖШС үшін қолданыстағы қағидаларды қолдану. Айырмашылық түбегейлі.
| Өлшем | ЖК | ЖШС |
| Дербес құқық субъектісі | Жоқ | Иә |
| Ұйымның бөлек мүлкі | Жоқ | Иә |
| Құрылтайшы ұйымға қарыз бере алады | Жоқ (өзіне) | Иә |
| Өзге жеке тұлғадан қарыз алуға болады | Иә | Иә |
Сондықтан құрылтайшы өз ЖШС-сімен қарыз шартын жасай алады, ал кәсіпкер — жоқ, егер әңгіме өзінің ЖК-і туралы болса.
Ең жиі қателік
Кейде кәсіпкерлер жеке тұлға мен ЖК арасындағы үлгі қарыз шартын көшіріп алып, оны екі тараптың орнына өздері-ақ қол қояды. Құқықтық тұрғыдан мұндай құжат жаңа азаматтық-құқықтық қатынастарды туындатпайды, себебі несие беруші мен қарыз алушы іс жүзінде бір тұлға. Егер кәсіпкер бизнес жүргізу үшін өз қаражатын пайдаланса, аударымды банк құжаттарымен растау жеткілікті. Жалған қарыз шартын жасасудың қажеті жоқ.
Қорытынды
Жеке кәсіпкер және жеке тұлға — құқықтың бір ғана субъектісі. Сондықтан өзіңізге қарыз ресімдеуге Қазақстан Республикасының заңнамасы рұқсат бермейді.
Кәсіпкер есеп айырысу шотын жеке қаражатымен толықтырса, бұл қарыз алу емес, өз мүлкін пайдалану болып саналады. Бұл жағдайда шарт қажет емес.
Ал ақшаны басқа жеке тұлға, кәсіпкер немесе заңды тұлға берсе, кәдімгі қарыз шартын жасап, ақшаны беру фактісін құжатпен растау қажет. Мұндай тәсіл банк, контрагенттер және бақылаушы органдар тарапынан туындайтын сұрақтардан сақтайды.
