2021 жылы ҚР Ұлттық банкі мамандармен, нарық қатысушыларымен және халықаралық әріптестермен бірлесе «Цифрлық теңге» пилоттық жобасын іске қосты. Мақсаты — цифрлық валютаның Қазақстанның нақты экономикалық жағдайында қалай жұмыс істей алатынын тексеру.
Цифрлық теңге жобасының дамуы
2022 жылы экспериментке қатысушылардың өзара іс-қимылы үшін Digital Tenge Hub платформасы құрылды. Ол банктерді, финтех-компанияларды, бизнес өкілдері мен сарапшыларды біріктіріп, жүйені бірлесе сынауға және жетілдіруге мүмкіндік берді.
Жыл соңында практикалық кезең басталды: тестілеуге нақты сатып алушылар мен жеткізушілер қатысты. Нәтижелер цифрлық теңгенің елдің қаржылық тұрақтылығына қауіп төндірмейтінін және ақша-кредит саясатына әсер етпейтінін растады. Респонденттердің 60%-дан астамы цифрлық валютаны күнделікті есеп айырысуда қолдануға дайын екенін мәлімдеді.
2023 жылы жоба әрі қарай дамыды:
- Алматы мектептерінде цифрлық ваучерлер енгізілді — олар арқылы оқушылардың тамағын төлеуге мүмкіндік берілді.
- Екінші деңгейлі банктер цифрлық шоттарға байланыстырылған төлем карталарын шығарды — мұндай өнімдер әлемде алғаш рет ұсынылды.
Цифрлық теңге деген не және ол қалай жұмыс істейді
Цифрлық теңге — бұл Қазақстан ұлттық валютасының үшінші нысаны, ол қолма-қол және қолма-қолсыз ақшаның артықшылықтарын біріктіреді. Басты айырмашылығы — төлемдерді интернетке қосылмай-ақ жүргізу мүмкіндігі.
Цифрлық теңге токендер түрінде болады — әріптер мен сандардың бірегей цифрлық комбинациялары, олардың номиналы қағаз ақшаға сәйкес келеді. Валютаның физикалық нысаны жоқ, бірақ өзінің визуалды бейнесі бар: ₸ символы бейнеленген ақ-жасыл түстегі логотипті Ұлтбанктің мамандары әзірлеген.
Цифрлық ақшаның бағдарламалануы
Цифрлық теңгенің негізгі ерекшеліктерінің бірі — бағдарламалау мүмкіндігі. Бұл иесі қаражатты пайдалану мақсатын алдын ала белгілей алады деген сөз. Мысалы, ата-ана ақшаны тек мектеп асханасында немесе белгілі бір тауарларға ғана жұмсауға болатындай етіп баптай алады. Дегенмен, мұндай функционал үшін бөлек инфрақұрылым және тауарлар мен қызметтердің классификаторлары қажет.
Пайдаланушыларға қандай операциялар қолжетімді болады
Цифрлық теңгемен кәдімгі ақшамен істейтін әрекеттердің барлығын жасауға болады:
- шот ашу;
- тауарлар мен қызметтер үшін төлеу;
- басқа пайдаланушыларға қаражат аудару.
Барлық операциялар банктер мен төлем жүйелерінің мобильді қосымшаларында, сондай-ақ NFC және QR-кодтар арқылы қолжетімді болады.
Цифрлық теңгенің криптовалюталардан айырмашылығы
Ұлттық цифрлық валютаның криптовалюталардан түбегейлі бірқатар айырмашылығы бар:
| Параметр | Цифрлық теңге | Криптовалюта |
|---|---|---|
| Эмитент | ҚР Ұлттық банкі | Жоқ (орталықтандырылмаған) |
| Майнинг | Қолданылмайды | Бар, баршаға қолжетімді |
| Құқықтық мәртебе | Ресми төлем құралы | Ресми мәртебесі жоқ |
| Бағам | Теңгеге 1:1 | Құбылмалы, нарыққа тәуелді |
Осылайша, цифрлық теңге — заңды төлем құралы, кәдімгі теңгеге толық эквивалент және еркін айырбастау мүмкіндігі бар.
Цифрлық теңгені қалай алуға болады
Цифрлық валютаны пайдалану қолданыстағы банктік инфрақұрылым арқылы жүзеге асады.
Пайдаланушылар теңгені цифрлық түрге және керісінше екінші деңгейлі банктердің қосымшаларында тікелей конвертациялай алады. Бұл үшін жаңа жабдық орнату немесе басқа төлем жүйелеріне көшу қажет емес.
Цифрлық теңге қашан іске қосылады
Пилоттық жоба 2024 жылдың соңында аяқталды, ал цифрлық теңгені толыққанды іске қосу 2025 жылы күтіледі. Сол уақытқа дейін Ұлттық банк пен жоба қатысушылары барлық сынақтарды аяқтап, инфрақұрылымды енгізуге дайындайды.
Цифрлық теңге Қазақстан үшін неге маңызды
Қазақстан әлемнің жетекші экономикаларымен бір бағытта дамып келеді, мұнда цифрлық валюталар қаржылық операцияларды жеделдетудің құралына айналуда. Цифрлық теңгені қолдану мүмкіндік береді:
- төлемдерді өткізу уақытын қысқартуға;
- қаржылық ағындардың ашықтығын арттыруға;
- интернетсіз де банктік қызметтерге қолжетімділікті жеңілдетуге.
Бұл — болашақ экономикасын қалыптастыруға жасалған қадам, онда қаржылық есеп айырысудың жылдамдығы мен қолайлылығы жаңа стандартқа айналады.
