Банктің БИК-і: не үшін керек, IBAN-нан несімен ерекшеленеді және қайдан білуге болады

Банк аударымдары мен төлемдерін рәсімдегенде алушының реквизиттерін дұрыс көрсету маңызды. Негізгі деректердің қатарында банктің БИК-і мен IBAN форматындағы шот нөмірі бар. Бұл реквизиттер іс жүзінде барлық банк операцияларында қолданылғанымен, көпшілік олардың айырмашылығын және әрқайсысының функциясын толық түсінбей жатады. БИК немесе IBAN қате көрсетілсе, төлемнің қайтарылуына, аударымның кідірісіне не бухгалтерлік бағдарламалармен жұмыс істеуде қателерге себеп болуы мүмкін.

Банктің БИК-і деген не

БИК (Bank Identifier Code) — төлемдер мен ақша аударымдарын жүзеге асыру кезінде нақты банкті немесе өзге қаржы ұйымын айқындауға арналған банктік сәйкестендіру коды. Қазақстанда БИК халықаралық ISO 9362 стандартына, яғни SWIFT BIC стандартына сәйкес қалыптастырылады. Бұл тәсіл банктерді ішкі есеп айырысуларда да, халықаралық аударымдарда да бірыңғай ережемен сәйкестендіруге мүмкіндік береді.

БИК-тің негізгі міндеті — алушыға қызмет көрсететін қаржы ұйымын дәл анықтау. Осының арқасында банк операцияларын өңдеу кезіндегі қателік ықтималдығы төмендейді, ал қаражат қосымша нақтылаусыз-ақ тиісті банкке түседі. Қазіргі БИК, әдетте, сегіз не он бір таңбадан тұрады. Кодта банк, тіркелген ел және қажет болғанда нақты бөлімше туралы ақпаратты білдіретін әріптер мен сандар болуы мүмкін.

Қазақстандағы БИК қалай қалыптасады

Қазақстандық банктер ISO 9362 талаптарына сәйкес келетін халықаралық банктік сәйкестендіру жүйесін қолданады. Кодтарды беру ережесін Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі айқындайды. Халықаралық стандарттарға көшу нәтижесінде банктік реквизиттер жүйесі бірізді болды. Бұл төлемдерді өңдеуді жеделдетуге, банктерді дәл сәйкестендіруге және халықаралық төлем жүйелерімен үйлесімділікті қамтамасыз етуге мүмкіндік берді.

Қазақстандық БИК-тің негізгі ерекшеліктері:

• код 8 немесе 11 таңбадан тұрады;
• әріптік және сандық таңбалардан құралады;
• ішкі де, халықаралық банк аударымдарында да қолданылады;
• төлем құжаттары үшін міндетті реквизит болып табылады.

БИК әрдайым алушының банк шотымен бірге көрсетіледі. Дәл осы реквизиттер жиынтығы төлем жүйесіне қаражатты қай банкке бағыттау керегін айқындауға мүмкіндік береді.

БИК пен IBAN: айырмашылығы неде

БИК пен IBAN көбіне қатар көрсетіледі, бірақ атқаратын қызметі бөлек. БИК операция өтетін банкті сәйкестендіреді. IBAN (International Bank Account Number) — банк шотының халықаралық форматы, ол алушының нақты шотын айқындайды.

Қарапайым тілмен:

• БИК — қаражат қай банкке жіберілетінін көрсетеді;
• IBAN — олар дәл қай банк шотына түсуі керегін айқындайды.

Аударымның дұрыс орындалуы үшін екі реквизит те қателіксіз көрсетілуі тиіс. Олардың бірінде де қате болса, төлем қабылданбауы немесе жіберушіге қайтарылуы мүмкін.

IBAN қалай беріледі

Қазақстанда банк шоттары тек IBAN форматында ашылады. Бұл жүйе 2010 жылғы 7 маусымнан бастап Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі талаптарына сәйкес қолданылады. Әрбір IBAN нөмірі бірегей және нақты банк шотына беріледі.

Төлем жүргізер алдында банк көрсетілген нөмірдің дұрыстығын міндетті түрде тексереді. Бұл қаражатты қате шотқа аудару қаупін азайтады. Егер клиенттің бірнеше банкте шоттары болса, әрқайсысының өз IBAN нөмірі болады. Ол туралы ақпаратты тек тиісті шот ашылған қаржы ұйымынан алуға болады. Шот нөмірімен бірге банк төлем құжаттарын рәсімдеу үшін қажет өзінің БИК-ін де ұсынады.

IBAN мен БИК үлгілері

Әр елде банктік реквизиттердің құрылымы өзгеше, бірақ оларды пайдалану қағидаты бірыңғай.

Халықаралық та, ішкі де банк операцияларында IBAN мен БИК қатар қолданылады. Дәл осы біріктірілімі банк пен алушы шотының дұрыс сәйкестендірілуін қамтамасыз етеді.

Банктің БИК-ін қайдан білуге болады

Банктік сәйкестендіру коды туралы ақпаратты бірнеше жолмен алуға болады. Ең оңайы — шотыңыз ашылған банкке тікелей жүгіну. Әдетте БИК мына жерде көрсетіледі:

• банк қызметі туралы шартта;
• шот реквизиттерінде;
• интернет-банкте немесе мобильді қосымшада;
• банк үзінділері мен анықтамаларында.

Реквизиттердің дұрыстығына қатысты сұрақтар туындаса, банктың қолдау қызметіне хабарласыңыз немесе түсіндірме алу үшін Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне жүгініңіз.

БИК-ті дұрыс көрсету неге маңызды

Банктік реквизиттердегі болар-болмас қате де төлемнің өтпеуіне не кідіріп өңделуіне әкелуі мүмкін. Әсіресе бухгалтерлік бағдарламалармен жұмыс істегенде деректерді мұқият тексеріңіз. Мысалы, 1С жүйесінде SWIFT файлдарын қалыптастырғанда «не указан код в платежной системе банка» деген қате шығуы мүмкін. Көп жағдайда бұған ұйым кодының банктік жүйеде болмауы себеп болады.

Мұндай қатені түзету үшін 1С бағдарламасындағы ұйымдар анықтамалығындағы тиісті өрісті толтыру қажет. Сондай-ақ БИК пен шот нөмірі көптеген төлем құжаттары үшін міндетті реквизиттерге жатады. Онсыз банктік операцияны дұрыс өткізу мүмкін емес.

БИК енгізуде қателесу мүмкін бе

Кейде БИК міндетті түрде әрі әріптерден, әрі сандардан тұруы керек деген түсінік бар. Іс жүзінде әрдайым олай емес. БИК құрылымы халықаралық қағидалармен айқындалады, сондықтан кодтар бір-бірінен ерекшеленуі мүмкін. Осы себептен реквизиттерді толтырғанда шатасу пайда болуы ықтимал.

Қателіктерге жол бермеу үшін деректерді жаттанды түрде қолмен енгізбеңіз. Банктің берген реквизиттерін қолданып, төлем жібермес бұрын оларды мұқият тексеріңіз. Егер БИК немесе IBAN дұрыстығына күмән туса, қызмет көрсететін банкіңізден нақтылаңыз.

Қорытынды

Банктің БИК-і — банк аударымын дұрыс орындау үшін қажет негізгі реквизиттердің бірі. Ол төлем өтетін қаржы ұйымын дәл анықтауға мүмкіндік береді, ал IBAN форматындағы шот нөмірімен бірге қаражаттың дұрыс шотқа түсуін қамтамасыз етеді.

Төлем тапсырмасын рәсімдемес бұрын барлық банктік реквизиттерді мұқият тексеруді ұсынамыз. Бұл төлемдердің қайтарылуын, бухгалтерлік жүйелердегі қателерді және құжаттарды түзетуге кететін қосымша уақыт шығындарын болдырмауға көмектеседі. Қажетті деректер жоқ болса немесе күмән туғызса, қаржылық операцияға кіріспей тұрып, оларды өз банкіңізден алдын ала нақтылаған дұрыс.