Жанама әдіс не үшін енгізіледі
Реформаның екі негізгі міндеті бар:
- жеке тұлғалардың жасырын табыстарын анықтау;
- тіркеусіз кәсіпкерлік қызметті анықтау.
Салық органдары адамның нақты шығындарын оның ресми табыстарымен салыстыра бастайды. Есептіліктің бар-жоғы енді маңызды емес. Барлық ақша қозғалыстары цифрлық жүйелерде тіркеледі.
Салық органдары қандай деректерді талдайды
Назарда — тұтыну деңгейі мен ірі шығындар, соның ішінде:
- көлік пен жылжымайтын мүлік сатып алу;
- емделуге және сапарларға шығындар;
- бағалы қағаздар және сақтандыру өнімдері бойынша операциялар;
- кез келген ірі сатып алулар мен төлемдер.
Сарапшы түсіндіреді:
«Қаражат қайда жұмсалса да — цифрлық із қалады. Жүйе шығындарды да, декларацияланған табысты да көреді және оларды автоматты түрде салыстырады».
Егер ресми табыстар — жалақы, дивидендтер, жеке кәсіпкер табысы — шығындарды жапса, мәселе болмайды. Жаппаса, айырма есепке алынбаған табыс ретінде қаралып, оған салық салынады.
Шығындар табыстан асып кетсе
Бұл жағдайда бақылау тетігі іске қосылады:
- қаражат көздерін растау қажет болады;
- салық органы банктік карталар бойынша ақша қозғалысы туралы деректерді сұратуға құқылы;
- түсіндірме берілмесе, табыс жеке тұлға ретінде (10%) қосымша есептеледі не кәсіпкер ретінде есеп беруге міндеттеледі.
Неліктен қолма-қол ақшаға көшу мәселені шешпейді
Толықтай қолма-қол ақшаға көшу идеясы жиі айтылуда, бірақ бұл қате түсінік. Цифрлық бақылау қазірдің өзінде енгізілген. Табыс қолма-қол алынғанның өзінде ол бәрібір жылжымайтын мүлікке, медицинаға, сапарларға жұмсалады. Бұл шығындарды жүйе көреді.
Іс жүзінде қолма-қол ақша күнделікті ұсақ шығындар деңгейінде ғана жұмыс істейді. Кез келген ірі сатып алулар салық органдарының назарынан тыс қалмайды.
Қазірден не істеген жөн
Тәуекелдерді азайту үшін мына қадамдар орынды:
- жеке тұлғалар — жеке табыс пен шығын есебін жүргізуді бастау;
- заңды тұлғалар — бухгалтерлік және салық есебін есептік бағдарламаларда ашық жүргізу;
- өткен кезеңдердегі ірі шығындарды талдап, олардың расталған көздері бар екеніне көз жеткізу;
- тексеруді инспектор қолмен емес, автоматтандырылған алгоритм жүргізетінін түсіну.
Жүйе қайтарымсыз нүктеден өтті. Негізінде, табысты декларациялау автоматты сипатқа ие болуда — енді Сіздің қаражатыңыздың шығу тегін негіздеуге дайындығыңыз ғана маңызды.
