Есептілікті дайындау құжаттарды дұрыс ресімдеумен қатар, бухгалтерлік және салық есебі деректерінің қателерсіз екеніне сенімділікті де талап етеді. Тіркелімдерде, өткізбелерде немесе бағдарлама баптауларында болар-болмас дәлсіздіктердің өзі салықтардың қате есептелуіне, есептіліктегі алшақтықтарға және қадағалаушы органдардың қосымша сұрауларына әкелуі мүмкін.
Мұндай тәуекелдерді азайту үшін «1С:Бухгалтерия» для Казахстана өнімінде ішкі бақылаудың кіріктірілген құралы — 1С-та есепті жедел тексеру қарастырылған. Ол ақпараттық базаны автоматты түрде талдап, ықтимал қателерді анықтайды және бухгалтерге кезеңді жабу мен есептілікті тапсыруға дейін оларды жоюға көмектеседі.
1С-та есепті жедел тексеру деген не
Есепті жедел тексеру — 1С бағдарламасындағы деректерді автоматты диагностикалау тетігі. Оның міндеті — бухгалтерлік және салық есебін жүргізудің дұрыстығын тексеру, бұзушылықтарды анықтау және пайдаланушыға назар аударуды қажет ететін құжаттарды көрсету. Талдау бағдарлама алгоритмдері, Қазақстан Республикасының заңнама талаптары, бухгалтерлік есеп пен салық заңнамасының ережелері негізінде орындалады.
«1С:Бухгалтерия» для Казахстана өнімінде бұл құрал мына бөлімде орналасқан: Операции → Регламентные операции → Экспресс-проверка ведения учета.
Тексеруді іске қосқаннан кейін пайдаланушы мыналарды алады:
- есептің жай-күйіне жалпы баға;
- анықталған қателер тізімі;
- анықталған сәйкессіздіктердің егжей-тегжейлі сипаттамасы;
- мәселе табылған құжаттарға сілтемелер;
- оларды түзету бойынша ұсыныстар.
Тексеруді іске қосу саны шектелмейді, сондықтан бұл құралды қажет болғанша қолдана аласыз.
Қай кезең үшін тексеруге болады
Жедел тексеру деректерді іс жүзінде кез келген уақыт аралығы үшін талдауға мүмкіндік береді. Пайдаланушы өзіне қажет кезеңді өзі таңдайды. Ол мыналар болуы мүмкін:
- бір жұмыс күні;
- ай;
- тоқсан;
- күнтізбелік жыл;
- кез келген еркін кезең.
Мұндай икемділік құралды әрі күнделікті бақылауда, әрі тоқсандық немесе жылдық есептілікке дайындаларда пайдалануға мүмкіндік береді.
Бағдарлама есептің қандай бөлімдерін талдайды
Жедел тексеру бухгалтерлік есептің негізгі учаскелерінің көбін қамтиды. Талдау кезінде бағдарлама мыналарды тексереді:
- есеп саясатының параметрлері;
- еңбекақыны есептеу;
- банк шоттары мен касса бойынша операциялар;
- ҚҚС есебі;
- шот-фактуралар мен электрондық шот-фактуралардың (ЭСФ) дұрыс ресімделуі;
- регламенттік операциялардың орындалуы;
- негізгі құралдар есебі;
- қарсы тараптармен есеп айырысу;
- өндірістік операциялар.
Тексеруді барлық бөлім бойынша бірден де, жекелеген бағыттар бойынша ғана да іске қосуға болады.
Мысалы, ҚҚС декларациясын дайындау алдында бухгалтер ҚҚС бойынша операцияларды ғана талдап, ЭСФ ресімдеудің дұрыстығын тексере алады. Тоқсанды жабар алдында көбіне еңбекақы есептеу, өзара есеп айырысулар және регламенттік операциялардың орындалуы тексеріледі.
Жедел тексеру қалай жүргізіледі
Тексеруді іске қоспас бұрын баптауларды ашып, талдауға қатысатын бөлімдерді таңдаңыз. Әр блок ішінде бақылаудың жеке критерийлері қарастырылған. Оларды толық қосуға немесе нақты жағдайға қажет тексерулерді ғана белгілеуге болады. Выполнить проверку батырмасын басқаннан кейін бағдарлама ақпараттық базаны талдауды бастайды. Егер бұзушылықтар болмаса, жүйе тексерудің сәтті аяқталғаны туралы хабарлайды.
Қателер табылса, егжей-тегжейлі есеп қалыптастырылады, онда мыналар көрсетіледі:
- анықталған мәселенің сипаттамасы;
- қателіктің пайда болу себебі;
- сәйкессіздік табылған құжаттар;
- түзетуге жедел өтуге арналған сілтемелер.
Осының арқасында бухгалтер бірден қажетті құжатты ашып, өзгерістер енгізіп, тексеруді қайта орындай алады.
Жедел тексеру қандай қателерді анықтауға көмектеседі
Ең маңызды блоктардың бірі — ҚҚС бойынша операцияларды бақылау. Тексеру барысында бағдарлама мыналарды талдайды:
- электрондық шот-фактуралардың дұрыс ресімделуі;
- ҚҚС сомаларының сату және түсім деректерімен сәйкестігі;
- 1420 және 3130 шоттарын дұрыс қолдану;
- жеткізушілердің ҚҚС бойынша тіркеу деректерінің болуы;
- ҚҚС-ты кейінгі шегерімге қабылдау сызбасының дұрыс қолданылуы;
- теріс қалдықтардың болмауы;
- тауарлардың шығу тегі туралы мәліметтердің дұрыс толтырылуы;
- шот-фактуралардың тіркелуі.
Сәйкессіздіктер табылса, бағдарлама түзетуді қажет ететін құжаттар тізімін көрсетеді. ҚҚС бойынша операциялардан бөлек, құрал келесі жиі кездесетін қателерді де анықтауға көмектеседі:
- еңбекақыны қате есептеу;
- бухгалтерлік қате өткізбелер;
- аяқталмаған регламенттік операциялар;
- айды жабу кезіндегі мәселелер;
- бухгалтерлік және салық есебі арасындағы алшақтықтар;
- негізгі құралдар есебіндегі қателер;
- құжаттарды өткізу тізбегінің бұзылуы.
Жедел тексеруді пайдалану осындай қателердің көбін есептілік қалыптастырылғанға дейін-ақ анықтауға мүмкіндік береді.
Тексеру нәтижелерін қалай талдау керек
Талдау аяқталғаннан кейін бірнеше деңгейлі егжей-тегжейі бар есеп қалыптасады. Есеп жолдарын ашу арқылы бухгалтер әр сәйкессіздік бойынша қосымша ақпарат алады. Қателіктің сипатына қарай жүйе мыналарды көрсете алады:
- құжаттың күні;
- қолданылған бухгалтерлік шоттар;
- қалдықтар мен айналымдар;
- анықталған бұзушылықтың сипаттамасы;
- қателіктің ықтимал себебі;
- түзету бойынша ұсыныстар.
Мәселе нақты құжатқа қатысты болса, оны бірден ашып, қажетті өзгерістер енгізу үшін ендірілген сілтеме бойынша өту жеткілікті. Кейбір жағдайларда есепте тіркелімдер мен шоттар бойынша қалдықтар туралы ақпарат та беріледі, бұл қателіктің себебін табуды едәуір жеңілдетеді.
Неліктен тексеруді тұрақты жүргізу маңызды
Іс жүзінде қателердің басым бөлігі құжаттарды ресімдеу сәтінде емес, салықтық немесе бухгалтерлік есептілікке дайындалу кезінде байқалады. Егер тексеру тек декларация тапсырар алдында ғана жүргізілсе, бухгалтерге қысқа мерзімде көптеген дәлсіздіктерді түзетуге тура келеді, бұл жаңа қателер қаупін арттырады. Жедел тексеруді тұрақты қолдану мыналарға мүмкіндік береді:
- есептегі алшақтықтарды дер кезінде табу;
- қателерді кезең жабылғанға дейін түзету;
- тіркелімдердің жай-күйін бақылау;
- салықтық қосымша есептеулер ықтималдығын азайту;
- тапсырылған есептілікті түзету тәуекелін төмендету.
Мұндай тәсіл бухгалтерияның жұмысын айтарлықтай жеңілдетіп, есептілік дайындау үдерісін неғұрлым болжамды етеді.
Жедел тексеруді қашан іске қосу ұсынылады
Құралды есептілікті тапсырар алдында ғана емес, күнделікті жұмыста да қолданған жөн. Әсіресе мыналар алдында тексеру маңызды:
- айды жабар алдында;
- корпоративтік табыс салығы бойынша декларацияны қалыптастырмас бұрын (100.00 нысаны);
- ҚҚС бойынша декларацияны дайындамас бұрын (300.00 нысаны);
- 200.00 нысанын тапсырар алдында;
- қаржылық жылды жабар алдында.
Тұрақты бақылау қателердің жиналуын болдырмайды және есептілікке дайындалу уақытының едәуір қысқаруына әкеледі.
Неліктен жедел тексеру қазір әсіресе маңызды
Бухгалтерлік және салық есебінің сапасына қойылатын талаптар үнемі күшейіп келеді. Электрондық шот-фактураларды ресімдеу, ҚҚС есептеу, қарсы тараптармен өзара есеп айырысу немесе регламенттік операцияларды жүргізу кезіндегі қателер есептілікті түзету қажеттілігіне және салық органдарының қосымша сұрауларына әкелуі мүмкін.
Сондықтан да есепті жедел тексеру — жай ғана ыңғайлы функция емес, ішкі бақылаудың маңызды элементі. Есептік кезең ішінде бұл құралды қаншалықты жиі қолдансаңыз, айды, тоқсанды және жылды жабу соншалықты жеңіл өтеді.
Қорытынды
«1С:Бухгалтерия» для Казахстана өніміндегі есепті жедел тексеру — бухгалтерлік және салық есебін дұрыс жүргізуді бақылауға арналған тиімді құрал. Ол құжаттардағы, өткізбелердегі, тіркелімдер мен бағдарлама баптауларындағы қателерді автоматты түрде анықтауға көмектесіп, есептілік қалыптастырылғанға дейін оларды жоюға мүмкіндік береді.
Тексеруді тұрақты қолдану салықтық қателер тәуекелін азайтып, есептік кезеңдерді жабуды жеңілдетеді және декларацияларды дайындауды айтарлықтай жеделдетеді. Жедел тексеруді стандартты жұмыс үдерісіне енгізсеңіз, есептің проблемалы тұстарын уақтылы байқап, ақпараттық базаны әрдайым өзекті әрі дұрыс күйде ұстай аласыз.
