2025 жылғы 1 қаңтардан бастап ГПХ шарттары бойынша жеке тұлғалар үшін міндетті әлеуметтік сақтандыру қолданысқа енгізіледі
2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексінің (ҚР ӘК) жаңа нормасы күшіне енеді. Ол азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар (ГПХ) бойынша қызмет көрсететін жеке тұлғалардың әлеуметтік аударымдар (ӘА) төлеуін міндеттейді. Бұл өзгеріс мердігерлік немесе ақылы қызмет көрсету сияқты шарттар арқылы қатынастарын ресімдеген кең ауқымды орындаушыларға әсер етеді.
Кімге және қандай шарттарға әсер етеді?
ГПХ шеңберінде жұмыстарды орындау немесе қызметтер көрсетуге қатысты шарттар бойынша әлеуметтік аударымдар төленуге тиіс. Мысалы, бұл мердігерлік шарттар (оның ішінде құрылыс, тұрмыстық, жобалық немесе ғылыми-зерттеу мердігерлігі) немесе ақылы қызмет көрсету шарттары (мысалы, байланыс, медицина, білім беру, туризм және басқа салалар).
ҚР Азаматтық кодексі мұндай шарттардың екі түрін нақты ажыратады:
- Мердігерлік шарттар (ҚР АК-нің 616-бабы) — жұмыстарды орындау жағдайларына арналған.
- Ақылы қызмет көрсету шарттары (ҚР АК-нің 683-бабы) — медицина, ветеринария, аудит және өзге де салалардағы қызметтер көрсету жағдайларына арналған.
Әлеуметтік аударымдар мөлшерлемесі қалай өзгереді?
Бұдан бөлек, 2025 жылдың басынан бастап әлеуметтік аударымдар мөлшерлемесі қазіргі деңгейден 5%-ға дейін өседі; ол ГПХ шарттары бойынша алынатын табыстан ұсталатын болады. Жаңа нормаларға сәйкес, ӘА есептеу объектісі осындай шарттар бойынша төленетін табыс сомасы болып табылады (ҚР ӘК 244-бабының 3-тармағы).
Бұл өзгерістер ГПХ бойынша жұмыс істейтін адамдарға әсер етеді және әлеуметтік аударымдарды есептеу мен төлеуде мұқият болуды талап етеді.
Бұл орындаушылар мен тапсырыс берушілер үшін нені білдіреді?
ГПХ шартын жасайтын орындаушылар үшін бұл олардың табысынан міндетті әлеуметтік аударымдар төленетінін білдіреді, соның нәтижесінде әлеуметтік жеңілдіктер мен төлемдерге қолжетімділік қамтамасыз етіледі. Тапсырыс берушілер үшін — мұндай шарттарды жасасу және орындау кезінде жаңа міндеттемелерді ескеру, сондай-ақ есеп пен есептілік жүйесін түзету қажеттілігі туындайды.
Өзгерістерге қалай дайындалуға болады?
ГПХ бойынша жеке тұлғалармен жұмыс істейтін ұйымдар мен жеке кәсіпкерлерге өзгерістерге алдын ала дайындалған жөн. Ол үшін шарттардың талаптарын қайта қарау, ішкі құжаттаманы өзектендіру және әлеуметтік аударымдар мөлшерлемесінің қаржыға әсерін талдау қажет. Орындаушыларға өзгерістер олардың табысына және әлеуметтік кепілдіктеріне қалай ықпал ететінін тапсырыс берушіден нақтылап алған дұрыс.
2025 жылғы 1 қаңтарда күшіне енетін жаңалықтар еңбек қатынастарының барлық қатысушылары алдына жаңа міндеттер қояды, сонымен бірге ГПХ бойынша жұмыс істейтін адамдар үшін қосымша қорғаныс береді.
2025 жылға арналған бюджет жобасы: АЕК және ЕТЖ
2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда «2025–2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заң жобасымен белгіленген жаңа әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер қолданысқа енгізіледі. Атап айтқанда, ең төменгі жалақы (ЕТЖ) — 85 000 теңге, ал айлық есептік көрсеткіш (АЕК) — 3 932 теңге.
Қандай өзгерістер күтіледі?
Бюджетті іске асыру шеңберінде 2025 жылы мына негізгі көрсеткіштер белгіленеді:
- Мемлекеттік базалық зейнетақы төлемінің ең төменгі мөлшері — 32 360 теңге.
- Ең төменгі зейнетақы — 62 771 теңге.
- Әлеуметтік төлемдерді есептеу үшін қолданылатын ең төменгі күнкөріс деңгейі — 46 228 теңге.
Бұл өзгерістер Қазақстанда халықтың әлеуметтік қорғалу деңгейін арттыруға және зейнетақы мен өзге де әлеуметтік төлемдердің қаржылық қамтамасыз етілуін жақсартуға бағытталған.
Акцизделетін тауарларды таңбалаудың жаңа қағидалары: ҚР ӘҚБтК-ге өзгерістер жобасы
Қазақстанда «Әкімшілік құқықбұзушылық туралы» ҚР Кодексіне акцизделетін тауарлардың қадағалануын күшейтуге бағытталған өзгерістер ұсынылуда. Жоба мұндай тауарларды ақпараттық жүйелер арқылы таңбалау және есепке алуға қойылатын талаптарды қатаңдатуды көздейді.
- ҚР ӘҚБтК-нің 283-бабына акцизделетін тауарлар тізбесіне сыра өнімдері енгізіледі.
- Жаңа құқықбұзушылықтар енгізіледі:
- таңбалау жүйесінде актілерді ресімдеместен тауарларды беру;
- актiлерді растаусыз тауарларды қабылдау;
- тауарларды айналымнан шығармай сату.
Бизнес тарапынан таңбалау мен қадағалауды күшейту қажет болады. Бұзушылықтар айыппұлдарға соқтырады, сондықтан жаңа рәсімдердің талаптарын сақтау маңызды.
