2025 жылғы 13 наурыздан бастап Қазақстанда электрондық цифрлық қолтаңбаны (ЭЦҚ) пайдалану мәселелеріне қатысты Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске (ӘҚБтК) өзгерістер күшіне енді. Бұл өзгерістер ЭЦҚ қолданумен байланысты алаяқтықтың алдын алуға және бақылауды күшейтуге бағытталған. Енді бұл бухгалтерлер, аутсорсерлер және компаниялар үшін нені білдіреді?
Өзгерістердің себептері
- Алаяқтық фактілерінің өсуі:
- Бөгде тұлғалардың ЭЦҚ-сын күмәнді мәмілелерге және активтерді заңсыз аударуға пайдалану.
- Жалған кәсіпорындарды тіркеу және заңсыз шарттарға қол қою.
- Бақылауды күшейту қажеттігі:
- Электрондық құжат айналымын реттеудегі құқықтық олқылықтарды жою.
- ЭЦҚ иелерінің дербес жауапкершілігі.
Бухгалтерлер мен аутсорсерлер үшін маңызы
- Көп жағдайда есепшілер есептілікті тапсыру және құжаттарға қол қою үшін басшының ЭЦҚ-сын пайдаланады. Енді мұндай тәртіп тәуекелі жоғары, бірақ мәселені заңды жолмен шешудің тәсілдері бар.
ЭЦҚ-ны беру және өзгенің ЭЦҚ-сын пайдалану үшін айыппұлдар
- ЭЦҚ-ны беру (ӘҚБтК-нің 640-бабы 5-тармағы):
- Жеке тұлғалар: 10 АЕК (39 320 теңге)
- Лауазымды адамдар, шағын бизнес, ҮЕҰ: 15 АЕК (58 980 теңге)
- Орта бизнес: 30 АЕК (117 960 теңге)
- Ірі бизнес: 150 АЕК (589 800 теңге)
- Өзгенің ЭЦҚ-сын пайдалану (ӘҚБтК-нің 640-бабының жаңа 6-тармағы):
- Жеке тұлғалар: 50 АЕК (196 600 теңге)
- Лауазымды адамдар, шағын бизнес, ҮЕҰ: 100 АЕК (393 200 теңге)
- Орта бизнес: 150 АЕК (589 800 теңге)
- Ірі бизнес: 200 АЕК (786 400 теңге)
Маңызды!
Сенімхатта ЭЦҚ-ның берілуі көрсетілмеуі тиіс; нақты мерзімдерін көрсете отырып, электрондық құжаттарға қол қоюға, интернет-ресурстар арқылы есептілікті тапсыруға өкілеттік беріледі деп жазылуы керек.
Заңға сай қалай жұмыс істеу керек?
- Өкілеттіктерді делегирлеу:
- Өкілеттіктерді нақты көрсетіп, шартқа қосымша келісім немесе еңбек шарты арқылы құжат жүзінде ресімдеңіз.
- Сенімхатта ЭЦҚ-ның берілуі емес, электрондық құжаттарға қол қою өкілеттігі берілетіні жазылуы тиіс.
- Делегирлеуді баптау:
- Басшы Қазақстан Республикасының Ұлттық куәландырушы орталығының (ҰКО) жеке кабинеті арқылы кіреді.
- «Өкілеттіктерді беру» бөлімінде қызметкерді тағайындап, оның ЖСН-ын көрсетіп, «Қол қою құқығы бар қызметкер» параметрін таңдайды.
Бұл шаралар айыппұлдардан сақтануға және заңнама талаптарын сақтай отырып, жұмысты ыңғайлы жүргізуге көмектеседі.
Осыдан кейін бухгалтер немесе аутсорсер өз атына ЭЦҚ алады және құжаттарға заң бұзбай қол қоя алады.
Бухгалтер немесе аутсорсер ҰКО сайтына pki.gov.kz/poluchenie-ylud#pills-2/ кіреді
- «ХҚКО-ға бармай ЭЦҚ кілтін алу» тармағын таңдайды
- Одан әрі «Заңды тұлғалар»
3. Одан әрі «Ұйым қызметкері»
Қазақстанда ЭЦҚ кілттерін қашықтан алу үшін бірнеше қадамды орындап, белгілі бір техникалық құралдарды дайындау қажет. Нақты не керек екеніне тоқталайық.
ЭЦҚ кілттерін қашықтан алу қадамдары
1. Жеке басты куәландыратын құжат:
-
- Қазақстан Республикасында берілген, фотосы бар жарамды жеке куәлігіңіз бар екеніне көз жеткізіңіз. Бұл жеке басыңызды растау үшін қажет.
2. SMS қабылдай алатын телефон:
-
- Растау кодтары мен басқа хабарламаларды алу үшін SMS қабылдайтын телефон қажет.
3. Камерасы бар дербес компьютер немесе телефон:
-
- Компьютеріңізде веб-камера болуы керек немесе камерасы бар телефонды пайдалана аласыз. Бұл жеке басыңызды бейне арқылы растауға қажет.
4. NCALayer бағдарламасын орнату:
-
- Компьютеріңізге NCALayer бағдарламасын орнатыңыз. Бұл қолданба ЭЦҚ-ны орнату және пайдалану үшін қажет.
- NCALayer құрылғыңыз бен ЭЦҚ қызметтері арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз етеді.
5. Одан әрі «Өтінім беру».
ЭШФ АЖ-ға (электрондық шот-фактуралар ақпараттық жүйесі) қызметкерді қосып, оған электрондық шот-фактуралармен жұмыс істеу құқығын беру үшін бірнеше қадамды орындау қажет. Бұл қызметкерлерге ұйым атынан операцияларды заң талаптарына сай орындауға мүмкіндік береді. Қалай жасалатынын қарастырайық.
ЭШФ АЖ-ға қызметкерді қосу қадамдары
1. Салық төлеушіні ЭШФ АЖ-ға тіркеу:
-
- Ұйымның бірінші басшысы (ЖШС директоры немесе жеке кәсіпкер) ұйымды ЭШФ АЖ-да тіркеуі тиіс.
- Тіркеу кезінде мәртебені таңдаңыз: Жеке кәсіпкер немесе заңды тұлға.
2. Уәкілетті тұлғаны айқындау:
-
- Уәкілетті жеке тұлға — сенімхат негізінде ЭШФ АЖ-да операциялар жасау құқығын алатын қызметкер.
- Қол қою құқығы тек заңды тұлғаның немесе оның бөлімшесінің атынан беріледі.
3. Сенімхатты ресімдеу:
-
- ЭШФ АЖ-да операциялар жасауға қызметкердің өкілеттіктері нақты көрсетілген сенімхат рәсімдеңіз.
- Сенімхатта ЭЦҚ берілмейтіні, тек электрондық құжаттарға қол қою өкілеттігі берілетіні көрсетілуі тиіс.
4. ЭШФ АЖ-да құқықтарды тағайындау:
-
- ЭШФ АЖ-ның жеке кабинетінде басшы қолжетімділік берілетін қызметкерді тағайындайды.
- Электрондық шот-фактуралармен жұмыс істеу үшін қажетті құқықтар мен өкілеттіктерді көрсетіңіз.
5. ЖК қызметкерлеріне шектеулер:
-
- Жеке кәсіпкердің қызметкері шоттарды құра алады, сақтайды және қарайды, бірақ оларды тіркеуді (сатып алушыға жіберуді) тек кәсіпкердің өзі орындайды.
Маңызды:
- Басшы қызметкердің өкілеттіктерін өзгертуді немесе қайтарып алуды кез келген уақытта жүзеге асыра алады (мысалы, басқа қызметке ауысқанда немесе жұмыстан шыққанда).
Бұл процесс электрондық шот-фактуралармен заңды әрі қауіпсіз жұмысты ұйымдастыруға мүмкіндік беріп, заңбұзушылықтардың алдын алады.
Қандай құжаттар қажет?
- Өкілеттіктерді делегирлеу туралы компанияның бұйрығы.
- Сенімхат (сыртқы бухгалтерлер мен аутсорсерлер үшін).
- Қызметкермен ЭЦҚ бойынша өкілеттіктерін айқындайтын еңбек шарты немесе қызмет көрсету туралы шарт.
Айыппұл салынса не істеу керек?
Айыппұлға шағымдану тәртібі:
- 10 күн ішінде шағым беру (жоғары тұрған органға немесе сотқа).
- Қасақана ниет болмағанын негіздеп, бұзушылықтарды жою туралы құжаттарды қоса беру.
Бұзушылықтың әдейі болмағанын қалай дәлелдеуге болады?
- Заңсыз әрекетке қасақана ниет болмағанын дәлелдеу.
- Жағдайды түзету шараларын көрсету (ескі ЭЦҚ-ларды қайтарып алу, делегирлеуді енгізу).
Жібермеуге тиіс қателер
- ЭЦҚ кілттерін беру тәжірибесін жалғастыру.
- Делегирлеуді ресімдемей, тек сенімхатқа сүйену.
- Делегирлеуді құжатқа түсірмей қолдану (бұйрықтарсыз, нұсқаулықтарсыз, шарттарсыз).
- Кілттерді немқұрай сақтау (ЭЦҚ-ға ашық қолжетімділік, белгілі құпиясөздер).
- Айналып өтетін тәсілдерді қолдану (қашықтан қолжеткізу, кілт көшірмелері).
