Қазақстан Республикасында және Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) елдерінде дәрілік заттарды таңбалауды енгізу – дәрілер айналымының қауіпсіздігі мен ашықтығын қамтамасыз ету үшін маңызды қадам. 2019 жылы қабылданған «Еуразиялық экономикалық одақта тауарларды сәйкестендіру құралдарымен таңбалау туралы келісімді ратификациялау туралы» заңы тауарларды, оның ішінде дәрілік заттарды міндетті таңбалауды енгізудің негізі болды.
Дәрілерді міндетті таңбалауды енгізу кезеңдері
- Пилоттық жоба (2019–2021 жж.):
- Пилот кезінде дәрілік заттарды таңбалау және оларды қадағалау жүйесі сынақтан өтті. Жобаның мақсаты – нарық қатысушыларын міндетті таңбалауға дайындау болды.
- Қағидалар мен тізбені бекіту (2022 ж.):
- 2022 жылы таңбалау қағидалары және міндетті таңбалауға жататын тауарлар тізбесі бекітілді. Алғашында бұл бар нарық көлемінің 1%-ын ғана құрайтын 90 атау еді.
- Міндетті таңбалаудың бірінші кезеңі (2022 жылдан бастап):
- Осы кезеңде өндірушілер мен импорттаушылар үшін таңбалау міндетті болды: олар таңбалау кодтарын тапсырыс беріп, дәрі қаптамасына түсірді. Дәріханалар алдағы өзгерістерге дайындала бастады.
- Міндетті таңбалаудың екінші кезеңі (2024 жылғы 1 шілдеден):
- Осы уақыттан бастап таңбалау нарықтың барлық қатысушыларына – өндірушілерге, импорттаушыларға, дистрибьюторларға және бөлшек дәріханаларға – міндетті болады. Айналымның әр кезеңінде таңбаланған дәрілерді қадағалау жүйесі енгізіледі.
Дәрілерді таңбалау процесі қалай жұмыс істейді?
Процесс өндірушілер мен импорттаушылардың таңбалау жүйесінде тіркелуінен басталады: олар таңбалау кодтарын тапсырыс беріп, ақы төлеп, дәрі қаптамасына нанады. Одан кейін дәрілер жабдықтау тізбегі бойынша беріледі, және әрбір қатысушы қадағалау жүйесінде қабылдауды растайды. Дәрінің жолы оны бөлшек саудада сатқан сәтте аяқталады.
Маңызды ақпарат:
- Таңбалау енгізілгенге дейін шығарылған дәрілерге таңба қойылмайды және оларды жарамдылық мерзімі аяқталғанға дейін сатуға болады.
- Data Matrix-код (цифрлық таңбалау) тауар туралы ақпаратты қорғау үшін қолданылады. QR-кодпен шатастырмаңыз.
Дәріханалар таңбаланған дәрілермен қалай жұмыс істейді?
1. Таңбаланған дәрілерді қабылдау процесі
Таңбаланған дәрілерді қабылдау үшін дәріханалар мыналарды орындауы тиіс:
- ismet.kz порталында тіркелу.
- Маркирленген тауарлардың электрондық құжаттау орталығында (ИС ЦЭДМ) edo.markirovka.kz сайтында авторлану.
- 1С есеп жүйесін ИС ЦЭДМ таңбалау жүйесімен интеграциялау үшін 1С:Маркировка сервисін баптау.
1С:Маркировка сервисі мына нұсқаларда қолжетімді:
- 1С:Бухгалтерия для Казахстана, ред. 3.0
- 1С:Управление торговлей для Казахстана, ред. 3.4
- 1С:Розница для Казахстана, ред. 2.3
- 1С:Управление предприятием для Казахстана, ред. 2.4
- 1С:Комплексная автоматизация для Казахстана, ред. 2.4
ЦЭДМ жүйесінде жұмыс істеу нұсқаулығы:
- Тіркелгеннен кейін дәріхана 2D-сканерді немесе деректер жинау терминалын пайдаланып, таңбаланған дәрілерді қабылдауды бастай алады.
- Егер дәріхананың есеп жүйесі болмаса, қабылдауды таңбалау жүйесінің жеке кабинетінде растауға болады.
- Есеп жүйесі де, дербес компьютер де болмаған жағдайда, смартфон арқылы қабылдауды растау үшін мобильді қосымшаны пайдалануға болады.
Қабылдау расталғаннан кейін дәрілер дәріхананың иелігіне өтеді.
2. Таңбаланған дәрілерді айналымнан шығару
Таңбаланған дәрілерді айналымнан шығару (мысалы, сату кезінде) қаптамадағы таңбалау кодын сканерлеу арқылы жүзеге асырылады. Дәріханада орнатылған жабдыққа байланысты бірнеше тәсіл бар:
- Аппараттық ККМ + 2D-сканер:
- Тауар номенклатурасын жаңарту және 2D-сканермен жұмысын тексеру үшін ККМ жеткізушісіне немесе техникалық қызмет көрсету орталығына (ЦТО) жүгіну қажет.
- ДК-дегі веб-касса + 2D-сканер:
- ДК-дегі веб-кассамен жұмыс істегенде таңбаланған тауарларды айналымнан шығару үшін 2D-сканер пайдаланылады.
- Смартфондағы веб-касса:
- Егер веб-касса смартфонда пайдаланылса, смартфонмен сканерлеген кезде дәрілер айналымнан автоматты түрде шығарылады.
- POS-терминал:
- Ескі үлгідегі POS-терминалдар үшін 2D-сканермен және таңбалаумен жұмыс істей алатын жаңартылған жабдық алу туралы банкке жүгіну қажет.
- Бірыңғай оператордың мобильді қосымшасы:
- Таңбаланған дәрілермен жұмыс істеуге арналған тегін мобильді қосымша әзірленген. Ол мобильді ЭЦҚ арқылы тауарларды қабылдау мен айналымнан шығаруды орындауға мүмкіндік береді.
Маңызды: Мобильді қосымшаны пайдаланғанда фискалдық чек берілмейді, сондықтан дәріханада орнатылған ККМ арқылы чек беру қажет.
Чек берілгеннен кейін сату туралы ақпарат фискалдық деректер операторына жолданады, және таңбалау жүйесіндегі деректер жаңартылады.
Қорытынды
Таңбаланған дәрілік заттармен жұмыс істеу тіркелуден және есеп жүйесін интеграциялаудан бастап, дәрілерді айналымнан дұрыс шығаруға дейінгі бірқатар маңызды қадамдарды талап етеді. Дәріханалар міндетті таңбалауды енгізуге дайын болуы тиіс, ал ол үшін 1С құралдарын және мобильді қосымшаларды тиімді пайдалануға болады.
