Негізгі құралдар деген не?
Негізгі құралдар (НҚ) — ұйымның өндірістік немесе шаруашылық қызметінде пайдаланылатын ұзақ мерзімді материалдық активтер. Қолдану мерзімі бір жылдан асады және қайта сатуға арналмаған. Негізгі құралдар құрамына мыналар жатады:
- Көлік құралдары (жеңіл автомобильдер, жүк көліктері және т.б.);
- Компьютерлер, ноутбуктер, планшеттер, мобильді құрылғылар;
- Офистік жиһаз (үстелдер, орындықтар, шкафтар, тоңазытқыштар және өзге жабдық);
- Ғимараттар мен құрылыстар.
Әрбір негізгі құрал оның сақталуына жауап беретін материалдық жауапты тұлғаның атына міндетті түрде бекітілуі тиіс.
Түгендеу түрлері және оған не қажет
Түгендеу — мүліктің нақты қолда барын бухгалтерлік есеп деректерімен салыстырып тексеру процесі. Төмендегі түрлері бар:
- Жоспарлы түгендеу — жыл сайын, әдетте жылдық есеп берудің алдында өткізіледі.
- Жоспардан тыс түгендеу — төтенше жағдайлар, басшылық ауысуы немесе өзге ерекше жағдайларда тағайындалады.
- Қайта түгендеу — алдыңғы түгендеу барысында қателер немесе бұзушылықтар анықталса өткізіледі.
Түгендеуді бастау үшін басшының бұйрығы шығарылып, құрамына бухгалтер мен директор кіретін кемінде үш адамнан тұратын түгендеу комиссиясы құрылады.
Түгендеу қалай өткізіледі
- Дайындық: түгендеуге дейін үй-жайлардың кіріп-шығатын есіктері пломбаланады, барлық объектілер тексеріледі.
- Тексеру: мүліктің нақты қолда бары бухгалтерлік есеп деректерімен салыстырылады.
- Қорытындылау: салыстыру нәтижесінде анықталады:
- Пайдалануға жарамды объектілер;
- Жарамсыз немесе ескірген негізгі құралдар;
- Есепке алынбаған немесе артық активтер;
- Жоғалған немесе есептен шығарылған объектілер.
Түгендеу нәтижелері
Түгендеу аяқталғаннан кейін бухгалтер 1С бағдарламасына деректерді енгізіп, келесі құжаттарды қалыптастырады:
- Инв-8 — түгендеу тізімдемесі;
- Инв-16 — салыстыру ведомосы.
Бұл нысандар ҚР Қаржы министрінің 2012 жылғы 20.12 №562 бұйрығымен бекітілген. Заңнама талаптарына сәйкес түгендеу кемінде жылына бір рет жүргізілуі тиіс.
Түгендеуге қатысты заңнама
Қазақстан Республикасындағы түгендеуді реттейтін негізгі нормативтік-құқықтық актілер:
- ҚР-ның 26.12.95 ж. №2732 «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Заңы.
- ҚР Қаржы министрлігі Бухгалтерлік есеп және аудит әдіснамасы департаментінің 06.03.98 ж. №47 бұйрығы.
- ҚР Қаржы министрлігі Қазынашылық департаментінің 23.07.98 ж. №335 бұйрығы.
- Бухгалтерлік есеп стандарты (БЕС) 24.
- ҚР Қаржы министрінің 01.11.2000 ж. №470 бұйрығы.
Осы нормативтерге сәйкес ұйым активтердің нақты қолда барын белгіленген датаға түгендеп, есепке алуға тиіс.
Түгендеу үшін жауапкершілік
Түгендеуді дұрыс әрі уақтылы жүргізу жауапкершілігі кәсіпорын басшылығына және бас бухгалтерге жүктеледі. Жетіспеушілік немесе мүліктің бүлінуі анықталған жағдайда бөлек түгендеу тізімдемесі жасалып, кінәлі тұлғалар (анықталса) көрсетіледі.
«1С:Бухгалтерия для Казахстана», редакция 3.0 жүйесінде НҚ-ны түгендеу тәртібі
1С бағдарламасында НҚ-ны түгендеу үшін мына қадамдарды орындаңыз:
- «ОС и НМА» → «Учёт основных средств» бөліміне өтіңіз де «Инвентаризация ОС» құжатын таңдаңыз.
- «Создать» батырмасын басып, кейін «Заполнить → По остаткам» опциясын таңдаңыз — қазіргі датаға барлық негізгі құралдар автоматты түрде жүктеледі.
- Есептік деректерді тексеріңіз. «Стоимость по данным учета» және «Наличие по данным учета» графаларында бухгалтерлік есептен алынған мәндер автоматты түрде қойылады.
- Нақты қолда барын көрсету үшін «Заполнить → Фактические данные» пәрменін басыңыз. Егер НҚ фактіде жоқ болса, «Фактическое наличие» графасындағы жалаушаны алып тастаңыз — жүйе жетіспеушілікті есептейді.
- Артық қалдық анықталса, «Добавить» батырмасы арқылы жаңа объектілерді енгізіп, олардың құнын көрсетіңіз — бағдарлама артықты автоматты түрде көрсетеді.
- Түгендеу нәтижелері негізінде «Принятие к учету ОС» немесе «Списание ОС» құжаттарын жасаңыз.
НҚ есебі мен түгендеуді автоматтандыру не үшін қажет?
1С жүйесінде түгендеу мен НҚ есебін автоматтандыру процесті едәуір тиімді етеді: қателер ықтималдығын азайтады, жұмыс жылдамдығын арттырады және еңбек шығындарын төмендетеді. Автоматтандыру әсіресе мына жағдайларда қажет:
- Ұйымда бөлімшелерге бөлінген мүлік саны көп болғанда.
- Қолмен түгендеу кезінде дәлдік мәселелері мен деректердің жоғалуы орын алғанда.
- Объектілердің қозғалысы мен жағдайын тұрақты бақылау қажет болғанда.
Штрихкод және RFID көмегімен есепті автоматтандыру қалай жұмыс істейді?
- Штрихкодтау: арнайы жабдық (деректерді жинау терминалдары) және штрихкод жапсырмалары арқылы НҚ объектілері таңбаланады. Бұл түгендеу процесін жеңілдетіп, есептің дәлдігін арттырады.
- RFID (Radio Frequency Identification): объектілердің қозғалысын автоматты түрде қадағалау үшін радиожиілікті белгілер пайдаланылады. RFID белгілерін 10 метрге дейінгі қашықтықтан оқу мүмкіндігі түгендеуді айтарлықтай жеделдетіп, дәлдігін көтереді.
RFID артықшылықтары
- Түгендеу жылдамдығы: RFID-белгілер штрихкодқа қарағанда бірнеше есе жылдам түгендеуге мүмкіндік береді.
- Ұзақ мерзімділік: RFID-белгілер төзімді және зақымдануға бейім емес, сондықтан қайта таңбалау қажеттілігін жояды.
- Тікелей көрінуді талап етпейді: белгілер қабырға қалқаларының артында болса да оқыла береді.
Қорытынды
Негізгі құралдармен тиімді жұмыс істеу және түгендеуді сапалы жүргізу үшін 1С сияқты автоматтандырылған жүйелерді қолдануды ұсынамыз. Олар деректерді өңдеу уақытын қысқартып, есептің дәлдігін арттырады, қателерді азайтады және мүліктің қозғалысын бақылауды күшейтеді. RFID мен штрихкодтауды енгізу түгендеу процесін жеделдетіп, оны анағұрлым дәл әрі сенімді етеді.
