Құқықтық негіздер
Бұл саладағы негізгі нормативтік акт — «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы» Заң. 21-бабында мынадай талаптар бекітілген:
- мәзір, баға жапсырмалары, прейскуранттар, көрсеткіштер, жарнама және өзге де көрнекі ақпарат мемлекеттік тілде рәсімделуге тиіс;
- қажет болған жағдайда орыс тілінде және (немесе) өзге тілдерде қосымша қайталап беруге болады;
- аудармалар дұрыс болып, түпнұсқа мазмұнға сәйкес келуі керек.
Қосымша ретінде ҚР «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заңы қолданылады. Онда азаматтың тауар немесе қызмет туралы ақпаратты қазақ және орыс тілдерінде алу құқығы бекітілген.
Мекеме иелеріне нені ескеру керек
Мәзір
- Мәзір қазақ тілінде міндетті.
- Тағамның атауына аударма болмаса, құрамын мемлекеттік тілде көрсету қажет.
- Қателіктерді болдырмау үшін кәсіби аудармашыны тартуды ұсынамыз.
Маңдайшалар
«Тілдер туралы» Заңның 21-бабына сәйкес:
- жекеменшік ұйымдардың маңдайша жазулары қазақ тілінде рәсімделеді, қажет болса — қосымша орыс немесе басқа тілдерде;
- тіркелген тауар белгілерін өзгеріссіз күйде қолдануға болады.
Бұл мекеме атауын аудару міндетті емес деген сөз, алайда оның қызмет түрі («кафе», «мейрамхана», «кофехана») қазақ тілінде көрсетілуі тиіс. Мысалдар:
- Tasty Bites кафесі — Tasty Bites атауымен кафе;
- Laguna мейрамханасы — Laguna атауымен мейрамхана;
- BauBar кофеханасы — BauBar атауымен кофехана.
Маңызды: маңдайшаны орналастырмас бұрын жергілікті атқарушы органды хабардар ету қажет.
Қызмет көрсету
«Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заңның 24-бабында клиенттің қызмет және мекеме туралы ақпаратты қазақ және орыс тілдерінде алу құқығы бекітілген. Демек, персонал келушінің өз тілімен тілдесу мүмкіндігін қамтамасыз етуге тиіс. Мұндай тәсіл шағымдар тәуекелін азайтып, қызмет сапасын арттырады.
Қосымша ретінде, касса жабдығының жанында (екі тілде) клиенттің чек алу және көрсетілген телефон нөмірі бойынша мемлекеттік кірістер органдарына жүгіну құқығы бар екені туралы ақпарат орналастырылуы қажет.
Онлайн ресурстар және жарнама
Сайттар мен әлеуметтік желілер
«Жарнама туралы» Заңның 6-бабына сәйкес, жарнама Қазақстан аумағында мемлекеттік тілде таратылады, ал жарнама берушінің қалауымен — сондай-ақ орыс немесе өзге тілдерде де берілуі мүмкін. Бұл ретте аударма мағынаны бұрмаламауы тиіс.
Егер мейрамхананың сайтында мәзір немесе прайс-парақ орналастырылса, ол қазақ тілінде болуы қажет. Әлеуметтік желілерде материалдарды екі тілде — қазақ және орыс тілдерінде жариялау ұсынылады. Мынадай тәсілдер қолайлы:
- бір жазба — екі тілдегі сипаттамамен;
- жазбаларды кезектестіру.
Жауапкершілік және айыппұлдар
Заң талаптарын бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік көзделген:
| Бұзушылық | Санкция |
| Реквизиттер мен көрнекі ақпаратты рәсімдеу кезіндегі алғашқы бұзушылық | Ескерту |
| Жыл ішінде қайталанған бұзушылық | Айыппұл: шағын бизнес — 5 АЕК, орта — 10 АЕК, ірі — 25 АЕК |
Клиенттер шағымды Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетіне немесе жергілікті атқарушы органдарға бере алады. Шағымдар 15 күн ішінде қаралады, нәтижесінде жоспардан тыс тексеру жүргізілуі мүмкін.
Қорытынды
Мәзір, маңдайша, баға жапсырмалары және жарнама қазақ тілінде рәсімделуі тиіс, қажет болса — орыс және өзге тілдерде қайталанып беріледі. Бұл — ҚР аумағында қоғамдық тамақтану саласында жұмыс істейтін барлық кәсіпкерлер үшін міндетті заң талабы.
