Қазақстанда негізгі құралды — автомобиль, жабдық, жылжымайтын мүлік — сату бизнес үшін жиі кездесетін операция. Бірақ активті шығару тек сатып алушымен шарт ресімдеуді ғана емес, бухгалтерлік және салықтық есепте дұрыс көрсетуді де талап етеді.
Негізгі құралдарға не жатады
Негізгі құралдарға ұйым қызметінде бір жылдан артық пайдаланылатын материалдық активтер жатады, мысалы:
- ғимараттар мен құрылыстар;
- көлік құралдары;
- өндірістік жабдық;
- ауыл шаруашылығы жануарлары мен көпжылдық екпелер;
- өзге де жылжымалы және жылжымайтын мүлік.
Қазақстанда негізгі құралдарды жіктеу үшін Қазақстан Республикасының Негізгі қорлардың мемлекеттік жіктеуіші (КОФ ГК РК-2009) қолданылады, ол 2009 жылғы 7 қыркүйектегі № 451 бұйрығымен Техникалық реттеу және метрология комитеті төрағасының бұйрығымен бекітілген. Жіктеуші объектінің пайдалы қызмет ету мерзімін айқындау және амортизацияны есептеу кезінде пайдаланылады.
Негізгі құралды сату қалай ресімделеді
НҚ-ны сату кезінде ұйым мүлікті жаңа иесіне беруді құжатпен растауы және объектінің есептен шығарылуын көрсетуі тиіс. Әдетте рәсім мына кезеңдерден тұрады:
- Сатып алу-сату шартын жасау.
- Активті тапсыруға арналған құжаттарды дайындау.
- Шығу айы үшін амортизацияны есептеу.
- Объектіні бухгалтерлік есептен шығару.
- Сатудан түскен табысты көрсету.
- Салық салынатын айналым болса, ҚҚС есептеу.
НҚ сатылғанда қандай өткізбелер жасалады
Қазақстанда негізгі құралдарды есепке алу үшін 2410 «Негізгі құралдар» шоты қолданылады. Объект шығарылғанда оның қалдық құны мен жинақталған амортизациясы есептен шығарылады. Типтік өткізбелер мынадай.
Объектінің қалдық құнын есептен шығару:
- Дт 7410;
- Кт 2410.
Жиналған тозуды есептен шығару:
- Дт 2420;
- Кт 2410.
Қосымша есепте сатудан түсетін табыс, сатып алушымен өзара есеп айырысу және салық заңнамасында көзделген жағдайларда ҚҚС есептеу көрсетіледі. Нақты өткізбелер жиынтығы сату бағасына, активтің қалдық құнына және операция ерекшеліктеріне байланысты.
Қазақстанда негізгі құралды сату: 1С-те қалай орындауға болады
«1С:Бухгалтерии для Казахстана» жүйесінде негізгі құралды сату «Передача ОС» құжатымен, операция түрі «Реализация» ретінде ресімделеді.
Құжатта мына деректер көрсетіледі:
- ұйым;
- сатып алушы;
- шарт;
- сатылатын объект;
- сату бағасы;
- ҚҚС ставкасы;
- ҚҚС сомасы.
Объект таңдалғаннан кейін бағдарлама негізгі көрсеткіштерді автоматты есептейді:
- бастапқы құн;
- жинақталған амортизация;
- қалдық құн.
Құжатты автоматты толтыру үшін «Заполнить» батырмасын басыңыз.
Құжатты өткізгеннен кейін жүйе:
- сатылған ай үшін амортизацияны есептейді;
- объектіні есептен шығарады;
- сатып алушымен өзара есеп айырысуды көрсетеді;
- бухгалтерлік өткізбелерді қалыптастырады.
Құжатты толтырғанда нені ескеру керек
Негізгі құралды сату кезінде құндық көрсеткіштердің дұрыстығын тексеру маңызды.
Объектінің карточкасында мына мәліметтер көрсетіледі:
- сату құны;
- жинақталған амортизация сомасы;
- қалдық құн;
- шығу айының амортизациясы;
- қорытынды есептік көрсеткіштер.
Бірнеше біртектес объект сатылса, кестелік бөлікті автоматты түрде толтыруға болады. Құжат өткізілгеннен кейін объект негізгі құралдардың салық есебінен алынып тасталады.
НҚ-ны есептен шығару қалай ресімделеді
Шығару әрдайым сатумен байланысты емес. Актив пайдалануға жарамсыз болса, моральдық тозса, жоғалса немесе зақымданса, «Списание ОС» құжаты қолданылады.
Онда мына деректер көрсетіледі:
- объектінің бастапқы құны;
- жинақталған амортизация сомасы;
- қалдық құн;
- шығындар немесе табыстардың бухгалтерлік шоттары.
Осындай тәртіп объектіні бухгалтерлік және салықтық есепте дұрыс жабуға мүмкіндік береді.
Негізгі құралдар қозғалысы бойынша қандай құжаттар қолданылады
Негізгі құралдарды есепке алудың бастапқы құжаттарының нысандары Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2012 жылғы 20 желтоқсандағы № 562 бұйрығымен бекітілген.
Ең жиі қолданылатын құжаттар:
- А-1 — активтерді қабылдау актісі;
- ДА-1 — ұзақ мерзімді активтерді қабылдап-тапсыру актісі;
- ДА-2 — ұзақ мерзімді активтердің түгендеу карточкасы;
- ДА-3 — ұзақ мерзімді активтерді шығару (есептен шығару) актісі;
- ДА-4 — активтердің ішкі орын ауыстыру жүкқұжаты;
- ОС-4 — автокөлік құралдарын есептен шығару актісі.
Нысанның таңдалуы операцияның сипатына байланысты: келіп түсу, орын ауыстыру, жаңғырту, сату немесе мүлікті есептен шығару.
Негізгі құралды сату кезіндегі ҚҚС
Егер сату салық салынатын айналымға жатса, сатушы ҚҚС-ты жалпы тәртіппен есептеуге міндетті. 1С-те құжатты ресімдеген кезде мына тармақтарды тексеріңіз:
- салық ставкасының дұрыстығы;
- сату сомасы;
- операцияның салықтық есеп тіркелімдерінде дұрыс көрсетілуі.
Бұл кезеңдегі қателер салықтық есептілікте алшақтықтарға және бақылаушы органдар тарапынан сұрақтарға әкелуі мүмкін.
Қорытынды
Негізгі құралды сату — мүлікті сатып алушыға тапсырумен қатар, кешенді есептік операция. Дұрыс көрсету үшін бастапқы құжаттарды ресімдеп, шығу айы үшін амортизацияны есептеп, объектіні есептен шығарып, бухгалтерлік өткізбелерді дұрыс қалыптастыру қажет.
1С-те «Передача ОС» құжатын қолдану есептеулердің басым бөлігін автоматтандырып, негізгі құралдарды сатуды бухгалтерлік және салықтық есепте көрсету кезіндегі қателер қаупін азайтады.
