Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі өндірістік жарақат немесе кәсіби сырқат нәтижесінде еңбекке жарамдылығын жоғалтқан азаматтарға келтірілген зиянды өтеу және төлемдер тәртібі жөнінде түсіндірме берді.
Маңыздысы: жұмыс берушінің қызметкердің өмірі мен денсаулығына келтірілген зиян үшін жауапкершілігі сақталады. Қызметкердің жоғалған табысты өтеу құқығы да өз күшінде. Бұған қоса, өндірістегі жазатайым оқиғалар мен кәсіби сырқаттардан қызметкерлерді міндетті сақтандыру жүйесі сақталады.
Заңнамадағы өзгерістер
2015 жылы азаматтық заңнамаға енгізілген түзетулер зардап шеккен қызметкерлерге әлеуметтік қолдауды жойған жоқ. Өзгерістер негізінен төлемдерді есептеу және жүзеге асыру тетігіне қатысты болды және қолданыстағы зейнетақы жүйесіне сәйкестендірілді.
Жоғалған табысты өтеу қалай есептеледі
Қазіргі уақытта өтеу мөлшері қызметкердің жарақат алғанға дейінгі нақты орташа табысы мен еңбекке жарамдылығынан айырылу дәрежесіне қарай — Азаматтық кодекстің 938-бабына сәйкес айқындалады.
Төлемдер зейнет жасына жеткенге дейін жүзеге асырылады.
Бұл ретте өтеу сомаларынан міндетті зейнетақы жарналары ұсталады және олар азаматтың БЖЗҚ-дағы жеке зейнетақы шотына аударылады. Бұл өтемақы төленіп тұрған кезеңде адамның зейнетақы шотында жинақ қалыптасуын жалғастыратынын білдіреді. Зейнетке шыққаннан кейін азамат, соның ішінде осы жарналар есебінен қалыптасқан төлемдерді алады.
Төлемдерді автоматты түрде қайта есептеу неліктен алынып тасталды
Жекелеп алғанда, 2015 жылы тиісті кәсіп бойынша еңбекақы өскен кезде зиянды өтеуді автоматты түрде қайта есептеу нормасы алынып тасталғаны түсіндірілді.
Бұған дейін өтемақы мөлшері жұмыс берушідегі ұқсас лауазым бойынша кейінгі еңбекақы өсуіне тәуелді болды. Яғни төлемдер зардап шеккен қызметкердің жоғалған табысын өтеумен қатар, кәсіпорындағы еңбекақы деңгейінің өзгеруіне байланысты да артуы мүмкін еді.
Өтемақыны есептеудің жаңа қағидаты
2015 жылдан бастап заңнама басқа тәсілді бекітті: өтемақы өтелушінің денсаулық мәселелері туындағанға дейінгі нақты табысы негізінде айқындалады. Бұл қағидат азаматтық құқықтың базалық ұстанымына сәйкес келеді: зиянды өтеу дәл жоғалған табысты өтеуі тиіс, ал еңбек нарығындағы ықтимал болашақ өзгерістер мен ұқсас лауазым бойынша еңбекақы өсімін ескермеуі керек.
Алдыңғы норманы алып тастау құқықтық айқындық пен есептеудің бірізділігін қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл ретте жұмыс берушінің жауапкершілігі жойылмайды, зардап шеккен қызметкерлердің қорғалу деңгейі төмендемейді — тек есептеу тетігі өзгерді.
Алдағы мүмкін өзгерістер
Қазіргі уақытта Парламентте өндірістік жарақат алған немесе кәсіби сырқаттарға шалдыққан қызметкерлердің әлеуметтік қорғалу жүйесін қосымша жетілдіру бойынша бастамалар қаралуда.
Ұсыныстар жүйенің қаржылық тұрақтылығын және әлеуметтік қолдаудың нақты әрі орындалатын кепілдіктерін қамтамасыз ету қажеттілігін ескере отырып талдануда.
